Chiến Tranh Và Hòa Bình (Quyển 3) - Phần 9 - Chương 06 + 07

Phần
IX

Chương
- 6 -

Tuy Balasov rất quen thuộc với cảnh
sang trọng ở cung đình, ông ta cũng phải kinh ngạc trước cảnh xa hoa và tráng
lệ trong triều đình của Napoléon.

Bá tước De Tuyren dẫn ông ta vào một
gian phòng tiếp tân lớn. Trong phòng có nhiều tân khách đang ngồi đợi: Những vị
tướng, những viên thị thần và những vị vương công Ba Lan, trong đó có nhiều
người Balasov đã từng gặp ở triều đình hoàng đế Nga. Duyroc cho biết rằng hoàng
đế Napoléon sẽ tiếp viên tướng Nga trước khi đi dạo.

Đợi được mấy phút thấy viên thị thần
trực nhật bước ra phòng khách, kính cẩn cúi chào Balasov và mời ông đi theo
mình.

Balasov bước vào một gian phòng
khách nhỏ; từ đấy có một cánh cửa dẫn vào phòng giấy, chính căn phòng giấy
trong đó hoàng đế Nga đã trao sứ mệnh cho ông ta: Balasov đứng đợi và ba phút.

Sau cánh cửa có tiếng bước vội vàng.
Hai cánh cửa cùng mở ra rất mạnh, tất cả đều im lặng, vài từ phòng giấy vọng ra
những tiếng bước khác, những bước chân rắn rỏi, quả quyết: đó là Napoléon.

Ông ta vừa sắm sửa ăn mặc xong và đã
sẵn sàng lên ngựa đi dạo. Ông mặc quân phục màu xanh, áo ngoài để lộ khoảng
gi-lê trắng phủ lên trên cái bụng tròn; một chiếc quần dạ trắng bó sát lấy hai
bắp vế béo núc ních trên đôi chân ngắn đi ủng ngựa ống cao quá gối. Có thể thấy
rõ rằng món tóc ngắn của ông ta vừa được chải chuốt xong, nhưng có một cái bườm
mỏng rủ xuống ở chính giữa vầng trán rộng. Cái cổ trắng và béo múp míp nổi lên
trên cái cổ áo màu đen của bộ quân phục, khắp eau. - De cologne(1). Trên khuôn
mặt đầy đặn và trông vẫn trẻ của ông ta lộ tõ vẻ mềm nở đôn hậu và uy nghi của
một bậc đế vương tứ tuần sống trong cảnh sung túc. Ngoài ra còn có thể thấy rõ
rằng ngày hôm ấy ông ta đang ở trong một tâm trạng cực kỳ phấn chấn vui vẻ.

(1)
Một thứ rượu cồn nhẹ có pha nước hoa, dùng để rửa (eau. - De cologne nghĩa là
đen là "nước thành Colonhơ" - TứcKoln: một thành phố Đức)

Ông gật đầu đáp lại cái chào rất
thấp và kính cẩn của Balasov, rồi lại gần viên tướng Nga và bắt đầu nói ngay,
như một người biết quý từng phút một trong thời gian của mình và không thèm
chuẩn bị lời nói của mình làm gì, vì tin chắc mình bao giờ cũng nói hay và nói
đúng những điều cần biết.

- Xin chào tướng quân! - Ông ta nói.
- Tôi đã nhận được bức thư của hoàng đế Alekxandr mà ngài đưa lại, và tôi rất
lấy làm mừng được gặp ngài. - Ông ta đưa đôi mắt to nhìn vào mặt Balasov rồi
lập tức nhìn sang một bên.

Hiển nhiên là ông ta không hề mảy
may chú ý đến cá nhân Balasov. Có thể thấy đối với ông ta, tất cả những gì ở
bên ngoài đều không có ý nghĩa gì. Bởi vì theo ý ông ta thì mọi việc trong
thiên hạ đều chỉ lệ thuộc vào ý muốn của ông.

- Tôi không muốn chiến tranh, trước
kia hay ngay bây giờ cũng vậy, - Napoléon nói. - Ngay lúc này đây (ông ta nhấn
mạnh vào chữ này) tôi cũng vẫn sẵn sàng chấp nhận tất cả những lời trình bàycủa
ngài.

Và ông ta bắt đầu trình bày một cách
ngắn gọn và phân minh những nguyên nhân khiến ông ta bất bình đối với chính phủ
Nga.

Nghe giọng nói bình tĩnh và ôn tồn
của hoàng đế Pháp, Balasov tin chắc rằng ông ta muốn hoà bình và có ý định mở
cuộc điều đình.

- Tân bệ hạ, Chúa thượng của tôi, -
Balasov mở đầu đoạn diễn từ đã sẵn từ lâu khi Napoléon đã nói xong và đưa mắt
nhìn viên sứ thần Nga có ý dò hỏi; nhưng cái nhìn chằm chặp của vị hoàng đế làm
cho Balasov bồi hồi rồi. "Ông đang bối rối. - Ông hãy định thần lại",
Napoléon có vẻ như muốn nói thế trong khi đưa mắt ngắm nghía bộ quân phục và
thanh kiếm của Balasov, môi chỉ hơi nhếch lên nở một nụ cười kín đáo. Balasov
định thần lại và bắt đầu nói.

Ông ta nói rằng hoàng đế Alekxandr
cho việc Karakin xin hộ chiếu về nước không phải là một lý do đầy đủ về khai
chiến, rằng Kurakin đã tự tiện làm việc đó không có sự chuẩn bị của hoàng đế,
rằng hoàng đế Alekxandr không muốn chiến tranh, và chính phủ Nga không hề có
mối liên hệ gì với nước Anh cả.

- Chưa có Napoléon chêm vào, và
dường như sợ bị tình cảm của mình chi phối, ông ta cau mày và khẽ gật đầu. Ý
muốn cho Balasov có thể cứ nói tiếp.

Sau khi nói hết những điều vua
Alekxandr căn dặn, Balasov nói thêm rằng hoàng đế Alekxandr muốn hoà bình,
nhưng nếu chỉ điều đình với điều kiện nhất thiết là… đến đây Balasov phân vân:
ông ta nhớ lại những lời mà hoàng đế Alekxandr không viết trong thư nhưng có
dặn là thế nào cũng phải ghi vào bản chỉ dụ gửi Xaltykov và riêng Balasov thì
phải truyền đạt lại cho Napoléon nghe Balasov nhớ rõ từng câu ấy: "Hễ còn
một tên địch vũ trang trên đất Nga", nhưng một cảm giác gì phức tạp ngăn
ông ta lại. Ông không sao nói được câu ấy, tuy cũng đã định nói ra. Ông do dự
một lúc rồi nói: với điều kiện là quân đội Pháp rút sang bên kia sôngNeman.

Napoléon nhận thấy Balasov do dự
trong khi nói mấy câu cuối cùng này; mặt ông ta hơi rung rung, bắp chân phải
máy lên từng đợt. Vẫn đứng yên ở chỗ cũ, ông bắt đầu nói, cao giọng và hấp tấp
hơn trước. Trong khi Napoléon nói, chốc chốc Balasov bất giác lại đưa mắt nhìn
xuống cái bắp chân của ông ta đang máy lên từng đợt. Napoléon càng rất cao
giọng thì bắp chân lại càng máy mạnh hơn.

- Tôi mong muốn hoà bình chẳng kém
gì hoàng đế Alekxandr. -

Napoléon mở đầu. - Chẳng phải chính
tôi trong suốt mười tám tháng trời đã làm đủ mọi cách để đạt đến hoà bình đó
sao? Suốt mười tám tháng tôi đã nhận những lời giải thích. Nhưng muốn mở cuộc
đàm phán thì người ta đòi hỏi tôi những gì? - Ông ta cau mày nói và vung mạnh
bàn tay trắng trẻo, béo múp míp lên làm một cử chỉ có ý gạn hỏi.

- Tâu hoàng thượng, rút quân sang
bên kia sôngNeman! - Balasov nói.

- Sang bên kia sôngNemanà? -
Napoléon nhắc lại, - Thế ra bây giờ các ông muốn tôi rút về bên kia sông Neman,
chỉ bên kia sôngNemanthôi ư? - Napoléon nói, mắt nhìn thẳng vào Balasov.

Balasov kính cẩn cúi đầu.

Bốn tháng trước đây người ta đòi
Napoléon rút ra khỏi xứ Ponmeranya, thì bây giờ người ta chỉ yêu cầu ông rút về
bên kia sôngNemannữa mà thôi.

Napoléon quay ngoắt đi và bắt đầu đi
đi lại lại trong phòng.

- Ngài nói rằng người ta đỏi tôi
phải rút quân về bên kia sôngNemanrồi mới chịu mở cuộc đàm phán, nhưng cách đây
hai tháng người ta cũng đòi tôi rút về bên kia sông Vixla đúng như thế, nhưng
mặc dù tôi không rút, các ông cũng vẫn ưng thuận mở cuộc đàm phán như thường.

Ông ta yên lặng đi từ góc này sang
góc kia và trở lại đứng trước mặt Balasov. Gương mặt nghiêm khắc của ông dường
như sắt lại và bắp chân trái lại máy nhanh hơn trước nữa Napoléon biết rõ tật
máy chân này. Máy bắp chân là một triệu chứng quan trọng trong người tôi, - về
sau ông ta có nói như vậy.

- Những việc như rút quân về bên kia
sông Oder và Vixla thì chỉ có thể đề nghị với thân vương Baden chứ không thể
đem ra đề nghị với tôi được, - Napoléon bỗng nói như quát lên, và chính ông ta
cũng không ngờ rằng mình lại nói như vậy. - Các ông có cắt cho tôiPetersburgvà
Moskva tôi cũng nhận những điều kiện ấy. Ông bảo là tôi đã khởi chiến trước à?
Thế thì ai trở về quân doanh trước?

Hoàng đế Alekxandr chứ không phải
tôi. Các ông đề nghị tôi đàm phán trong khi tôi đã chi tiêu bạc triệu, trong
khi các ông liên kết với nước Anh và khi tình thế của các ông bất lợi. - Các
ông đề nghị đàm phán với tôi. - Thế thì các ông liên kết với nước Anh nhằm mục
đích gì? Nước Anh đã cho các ông những gì. - Ông ta nói hấp tấp, bây giờ hẳn
không còn có ý lái câu chuyện trở lại chỗ trình bày những lợi ích của việc ký
kết hoà ước hay thảo luận xem có thể ký hoà ước được không, mà chỉ muốn tỏ rõ
rằng mình phải, mình mạnh, và chứng minh rằng Alekxandr là trái, là sai.

Khi mở đầu cuộc nói chuyện ông ta
chỉ có ý muốn biểu dương ưu thế của mình và cho người ta thấy rằng tuy thế mình
vẫn nhận mở cuộc đàm phán. Nhưng Napoléon đã bắt đầu nói rồi, và càng nói ông
càng mất tự chủ trong lời lẽ.

Bây giờ rõ ràng là ông chỉ nói để đề
cao mình lên và lăng nhục Alekxandr, nghĩa là để làm chính cái việc mà lúc ban
đầu ông chẳng muốn tí nào.

- Nghe nói các ông ký hoà ước với
Thổ Nhĩ Kỳ rồi phải không?

Balasov cúi đầu tỏ ý khẳng định.

- Hoà ước đã được ký kết. - Ông ta
mở đầu.

Nhưng Napoléon không để cho ông ta
nói. Có thể thấy rõ rằng bây giờ Napoléon cần nói một mình, ông tiếp tục nói
một cách hùng hồn và với một vẻ bực tức không hề kiềm chế, như những người quen
được cuộc sống nuông chiều vẫn thường làm.

- Phải, tôi biết, các ông ký hoà ước
với người Thổ tuy các ông chưa được thu lại hai tỉnh Moldavi và Valakhi. Còn
như tôi thì tôi sẵn sàng cho nhà vua các ông hai tỉnh này cũng như tôi đã từng
cho các ông xứ Phần Lan. Phải, - Napoléon nói tiếp. - Tôi đã hứa và tôi sẵn
lòng cho hoàng đế Alekxandr hai tỉnh Moldavi và Valakhi, nhưng bây giờ thì ông
ta sẽ không có được hai tỉnh giàu đẹp ấy nữa rồi. Lẽ ra vua và các ông có thể
sáp nhập hai tỉnh ấy vào đế quốc Nga, và chỉ trong một triều vua ông ta đã có
thể mở rộng bờ cõi nước Nga từ vịnh Botni đến cửa sông Donao. Đến Ekatemia, Đại
nữ hoàng cũng không thể làm hơn được, - Napoléon càng nói càng hăng, vừa nói
vừa đi trong phòng, nhắc lại cho Balasov nghe những lời gần đúng hệt như những
lời ông đã nói với Alekxandr ở Tilzip.

- Giá ông ta biết giữ tình bạn của
tôi thì đã được tất cả những cái đó rồi. Ô! Một triều vua như vậy đẹp đẽ biết
nhường nào, đẹp đẽ biết nhường nào! - Ông ta nhắc đi nhắc lại mấy lần như vậy,
rồi đừng lại, thọc tay vào túi lấy hộp thuốc lá bằng vàng và đưa lên mũi hít
một cách hăm hở. - Giá được như vậy thì triều đình Alekxandr sẽ đẹp đẽ biết
nhường nào!

Ông ta nhìn Balasov có vẻ thương hại
và Balasov vừa hé miệng toan nói một câu gì thì ông ta đã hấp tấp ngắt lời
ngay.

- Giá ông ta biết giữ tình bạn của
tôi thì muốn gì mà chả được?

Napoléon vừa nói vừa so vai tỏ vẻ
băn khoăn:

- Nhưng không, ông ta lại thích dung
nạp những kẻ thù của tôi hơn, mà đó là những con người thế nào kia chứ? Ông ta
dung nạp những bọn như Stanin, Amlfeld, Benrigxen, Vintxigherot. Stanin là một
tên phản bội bị đuổi ra khỏi tổ quốc; Armfeld là một kẻ truỵ lạc và giảo hoạt;
Vintxigherot là một công dân Pháp đào ngũ, Benrigxen thì ít nhiều còn ra con
nhà võ hơn bọn kia, nhưng vẫn là một tên bất tài, dạo 1807 chẳng biết làm ăn ra
sao cả và lẽ ra phải gợi lại cho Alekxandr những kỷ niệm khủng khiếp lắm mới
phải… nếu quả bọn ấy có năng lực thì còn có thể dùng được. - Napoléon nói tiếp,
lời nói chật vật lắm mới theo kịp những luận chứng không ngừng nẩy ra trong óc
để cho Balasov thấy rõ rằng ông ta phải hay ông ta mạnh (trong quan niệm của
Napoléon thì cái đó chỉ là một), - Nhưng đằng này chúng nó có tài cán gì đâu:
thời bình hay thời chiến chúng vẫn là đồ vụng! Nghe nói Barclay có tài nặng hơn
cả bọn kia, nhưng cứ xem những cách hành quân của hắn dạo đầu thì tôi chả thấy
thế. Và tất cả cái bọn triều thần ấy làm gì, chúng làm cái gì. Plul thì đề
nghị, Amlfeld thì bác bỏ, Benrigxen thì khảo sát, còn Barclay, người có nhiệm
vụ hành động thì chẳng biết nên quyết định làm gì, trong khi đó thì thời gian
cứ trôi qua. Chỉ có một mình Bagration thật là có nhãn lực và quả quyết… thế
còn nhà vua trẻ của các ông thì đóng vai trò gì trong cái đám người không ra
hồn ấy? Họ làm trò gì trong cái đám người không ra hồn ấy? Họ làm cho ông ta
mất thanh danh và có việc gì xảy ra họ cũng đồ hết trách nhiệm cho ông ta cả.
Một nhà vua chỉ nên ở quân doanh khi nào mình là một tướng lĩnh! - Napoléon
nói, hẳn là có ý ném thẳng câu này vào mặt Alekxandr như một lời thách thức.
Ông ta thừa biết rằng Alekxandr rất muốn đóng vai trò thống soái.

- Chiến dịch đã bắt đầu được một
tuần rồi mà các ông cũng không biết cách phòng thủ Vilna. Các ông đã bị cắt ra
làm đôi và bị đuổi ra khỏi các tỉnh Ba Lan rồi. Quân đội các ông đang oán thán.

- Tâu hoàng thượng, trái lại…
Balasov nói, bấy giờ ông ta chật vật lắm mới nhớ được những điều người ta nói
với mình và theo kịp những lời tung ra tới tấp như pháo hoa này. - Trái lại
quân đội chúng tôi nức lòng muốn…

- Tôi biết hết, - Napoléon ngắt lời
Balasov, - Tôi biết hết, tôi biết số tiểu đoàn của các ông một cách chính xác
như số tiểu đoàn của tôi vậy. Quân số các ông không đầy hai mươi vạn, còn quân
số của tôi thì đông gấp ba lần như thế, tôi xin lấy danh dự mà nói với ông như
vậy. - Napoléon quên khuấy đi rằng lời nói danh dự ấy không thể nào có nghĩa lý
gì hết. - Tôi xin lấy danh dự mà nói với ông rằng tôi hiện có năm mươi ba vạn
quân ở phía bên này sông Vixla, các ông không thể trông mong gì vào quân Thổ
được: họ chẳng làm được trò trống gì đâu và họ đã chứng minh điều đó khi ký hoà
ước với các ông. Người Thuỵ Điển thì có cái số bị những ông vua điên rồ cai
trị. Vua của họ điên, họ phế truất ông ta đi và tôn Bemadot lên làm vua. Vừa
làm vua một cái là Beradot đã phát điên ngay, bởi vì đã là người Thuỵ Điển thì
chỉ có điên mới đi liên kết với nước Nga. - Napoléon mỉm cười hiểm độc và lại
đưa thuốc lá lên mũi hít.

Napoléon nói ra câu nào, Balasov
cũng muốn bác lại; chốc chốc ông ta lại nhấp nhỏm như đang muốn nói gì, nhưng
Napoléon cứ cướp lời ông ta. Khi nghe nói đến bệnh điên rồ của người Thuỵ Điển.
Ông ta muốn bác bỏ lại rằng nước Thuỵ Điển là một hòn đảo khi có nước Nga làm
hậu thuẫn; nhưng Napoléon điên tiết quát to lên để át giọng ông ta. Napoléon
đang ở trong cái trạng thái khích động thúc đẩy ông ta thấy cần nói, nói nữa,
nói mãi để chứng minh cho mình thấy là mình đúng. Balasov thấy khó xử quá: là
một sứ giả, ông sợ mất thể diện nên không bác lại; nhưng là một con người, ông
giữ vững tinh thần trước cơn phẫn nộ vô cớ bấy giờ đã làm cho Napoléon mất hẳn
tự chủ. Ông biết rằng tất cả những lời Napoléon nói ra trong lúc này đều không
có ý nghĩa gì, rằng khi trấn tĩnh lại ông ta sẽ lấy làm xấu hổ về những lời nói
đó.

Balasov đứng yên, mắt nhìn xuống
phía đôi chân béo đẫy của Napoléon đang đi đi lại lại, và cố tránh nhìn vào mặt
ông ta.

- Nhưng tôi cần gì quan tâm đến các
bạn đồng minh của các ông? - Napoléon nói. - Tôi cũng có đồng minh: đó là người
Ba Lan họ có cả thảy tám vạn quân, họ chiến đấu như sư tử. Quân số của họ sẽ
lên tới hai mươi vạn.

Và hình như càng thêm tức giận vì
trong khi nói như vậy ông ta đã nói dối một cách lộ liễu và vì thấy Balasov vẫn
đứng im lặng trước mặt ông với cái dáng điệu phục tùng số mệnh như cũ, Napoléon
quay mặt phắt lại, đến gần sát mặt Balasov và hoa nhanh hai bàn tay trắng trẻo
làm những cử chỉ mạnh mẽ và nói gàn như quát lên.

- Xin các ông biết cho rằng nếu các
ông xúi nước Phổ chống lại tôi thì tôi sẽ xoá nó khỏi bàn đồ châu Âu, -
Napoléon nói mặt tái nhợt và biến dạng đi vì tức giận, vừa nói vừa giơ một bàn
tay nhỏ nhắn đánh mạnh vào lòng bàn tay kia. - Phải, tôi sẽ dồn các ông về bên
kia sông Dvina, sông Dniepr, và để chống lại các ông, tôi sẽ lập lại bức rào mà
châu Âu mù quáng đã để cho người ta phá huỷ đi. Phải, số phận của các ông sẽ
như thế đấy. - Nói đoạn ông ta bước mấy bước trong gian phòng, hai vai béo đẫy
rung rung. Ông ta im lặng một lát, đưa mắt ngạo nghễ nhìn thẳng vào mặt Balasov
và nói khe khẽ - Thế mà lẽ ra ông chủ của ông có thể có được một triều vua tốt
đẹp biết nhường nào!

Balasov cảm thấy phải bác lại và nói
rằng về phía trước Nga sự tình không đến nỗi bi đát như vậy. Napoléon lặng
thinh, tiếp tục nhìn Balasov một cách ngạo nghễ và hẳn là chẳng nghe ông ta nói
gì Balasov nói rằng ở Nga, người ta chờ đợi chiến tranh đưa lại những kết quả
tốt đẹp.

Napoléon gật đầu ra dáng bao dung,
như muốn nói: "Tôi biết rằng ông không có nhiệm vụ phải nói như vậy, nhưng
chính bản thân ông cũng không tin điều đó; ông đã bị tôi thuyết phục rồi".

Khi Balasov đã nói xong, Napoléon
lại rút hộp thuốc lá đưa lên mũi hít và giẫm chân xuống sàn hai lần để ra tín
hiệu.

Cánh cửa mở ra, một viên thị thần
kính cẩn khom lưng đưa mũ và găng cho hoàng đế, một viên thị thần khác đưa cho
ông ta, một chiếc khăn tay. Không nhìn thấy họ, Napoléon cầm lấy mũ và quay về
phía Balasov nói:

- Xin ông thưa lại để hoàng đế
Alekxandr tin chắc rằng tôi vẫn tận tâm với hoàng đế như cũ; tôi biết hoàng đế
rất rõ và đánh giá rất cao đức tính tốt đẹp của hoàng đế. Thôi xin chào tướng
quân, tướng quân sẽ nhận được bức thư của tôi gửi hoàng đế.

Và Napoléon bước nhanh ra cửa. Mọi
người đều rời phòng tiếp tân chạy ùa xuống thang gác.

Phần
IX

Chương
- 7 -

Sau tất cả những điều Napoléon đã
nói với ông ta, sau những cơn giận dữ và sau cái câu rất xẵng nói lúc từ biệt:
"Thôi xin chào các tướng quân, tướng quân sẽ nhận được bức thư của tôi gửi
hoàng để, Balasov đinh ninh rằng Napoléon bây giờ không những không muốn gặp
ông ta, mà sẽ còn cố gắng tránh mặt ông ta, một sứ giả vừa bị lăng nhục và hơn nữa
đã chứng kiến cơn nóng nảy khiếm nhã của mình. Nhưng Balasov rất lấy làm lạ vì
ngay hôm ấy Duyroc đã chuyển lời mời ông đến dự bữa ăn của Hoàng đế.

Bữa ăn này có Bexer, Colanhcur và
Beltie dự. Napoléon tiếp Balasov vui vẻ nhã nhặn, không những ông không có vẻ
gì ngượng nghịu hay ân hận về cơn giận sáng nay, mà trái lại còn ra sức tìm
cách khích lệ Balasov nữa là khác. Có thể thấy rõ là đã từ lâu Napoléon tin
chắc rằng mình không thể làm điều gì sai lầm và trong quan niệm của ông ta thì
mọi việc ông ta làm đều hay, không phải là vì những việc đó phù hợp với khái
niệm tốt xấu là vì chính ông ta đã làm làm.

Hoàng đế lúc bấy giờ rất vui vẻ vì
vừa đi dạo trong thành phố Vilna trở về: trong cuộc du lắm này những đám đông
dân chúng đã nô nức ra đón chào và đi theo ông ta, ở các phố mà ông ta đi qua,
tất cả các cửa sổ đều có treo thảm, cờ, phù hiệu của ông ta, và phụ nữ Ba Lan
đã vẫy khăn tay chào mừng ông.

Đến bữa ăn, ông ta cho Balasov ngồi
bên cạnh, và không những nói năng với viên sứ thần Nga một cách ôn tồn thân mật
mà lại còn đối xử như thể Balasov cũng là một triều thần của mình, cũng là một
trong số những người tán thưởng các kế hoạch của mình và chắc chắn phải lấy làm
mừng về những thành công của mình sau khi nói chuyện này chuyện nọ một lúc,
Napoléon quay ra nói chuyện về Moskva và hỏi Balasov về thủ đô nước Nga, không
phải như một người du lịch tò mò hỏi về một địa phương mới lạ mà mình định đến
thăm, mà lại có vẻ tin chắc rằng Balasov là người Nga tất phải lấy làm vinh
hạnh khi được hỏi han như vậy.

Ở Moskva có bao nhiêu cư dân, có bao
nhiêu nhà? Có đúng là người ta gọi "Moscou thần thánh" không? Có bao
nhiêu nhà thờ ở Moscou? - Napoléon hỏi.

Nghe nói là có hơn hai trăm ngôi nhà
thờ, Napoléon nói:

- Sao lại lắm nhà thờ như thế?

- Người Nga rất mộ đạo. - Balasov
đáp. - Vả chăng, có nhiều tu viện và nhà thờ bao giờ cũng là một dấu hiệu chứng
tỏ rằng một dân tộc còn lạc hậu, - Napoléon vừa nói vừa đưa mắt nhìn Colanhcur
đợi ông tán thưởng.

Balasov kính cẩn tỏ ý không tán
thành ý kiến của hoàng đế Pháp.

- Mỗi nước có phong tục riêng, - Ông
ta nói. - Nhưng hiện nay ở châu Âu không còn một nước nào như vậy cả, -
Napoléon nói.

- Xin hoàng thượng xá lỗi cho. -
Balasov nói. - Ngoài nước Nga ra còn có nước Tây Ban Nha: ở đấy tu viện và nhà
thờ cũng nhiều không kém.

Câu trả lời của Balasov nhằm ám chỉ
cuộc thất trận gần đây của quân đội pháp ở Tây Ban Nha, và về sau, khi ông ta
đem ra kể lại ở triều đình hoàng đế Alekxandr, nó đã được đánh giá rất cao; còn
bây giờ, trong bữa tiệc của Napoléon thì câu trả lời đó lại ít được thưởng thức
và chẳng ai chú ý đến.

Cứ trông vẻ mặt hững hờ và ngơ ngác
của các vị nguyên soái cũng có vẻ thấy rằng họ không hiểu câu nói đó có ý vị gì
mà Balasov lại phải nói bằng cái giọng đặc biệt như vậy. Vẻ mặt của họ như muốn
nói "Cho là có ngụ ý gì đi chăng nữa, thì chúng tôi cũng chẳng hiểu, hoặc
giả nó chẳng có gì là hóm hỉnh hết". Câu trả lời ít được thưởng thức đến
nỗi Napoléon chẳng hề mảy may để ý đến và ra vẻ ngây thơ hỏi Balasov xem từ đây
đi đường thẳng đến Moskva thì phải đi qua những thành phố nào, Balasov suốt bữa
tiệc không lúc nào ngừng giữ miếng, đáp lại rằng cũng như mọi nẻo đường dẫn đến
La Mã, thì mọi nẻo đường cùng đều dẫn đến Moskva, nghĩa là có rất nhiều đường,
và trong số những con đường đó có con đường đi qua Poltava(1), con đường mà
Charles XII đã chọn, Balasov nói, bất giác đỏ mặt lên vì đắc ý với câu đối đáp
sắc sảo của mình. Balasov chưa kịp nói hết chữ "Poltava", thì
Colanhcur đã quay ra nói về những sự bất tiện trên con đường từ Petersburg đến
Moskva và nhắc nhở những kỷ niệm ở Petersburg của mình.

(1) Trận đánh lớn ở thế kỷ 17,
trong đó Piotr đại đế đánh tan quân Thuỵ Điển do vua Charle XII chỉ huy.

Sau bữa ăn, họ sang uống cà phê
trong phòng giấy của Napoléon, căn phòng mà bốn ngày trước đây còn được dùng
làm phòng giấy của hoàng đế Alekxandr. Napoléon ngồi xuống lấy thìa khuấy cà
phê trong cái tách băng xứ Xevr(2), và chỉ cho Balasov một chiếc ghế ở bên cạnh
mình.

(2)
Loại sứ quý do thủ công xưởng nổi tiếng từ xưa ở Xevrơ (thị trấn gần Paris) sản
xuất.

Sau bữa tiệc, người ta vẫn thường có
khuynh hướng hài lòng với bản thân và xem mọi người như bạn của mình, mặc dù
không có lý do gì chính đáng hơn để làm như vậy. Napoléon bấy giờ đang ở trong
trạng thái đó. Ông cứ có cảm tưởng là chung quanh mình toàn những người sùng
bái mình cả. Ông cư yên trí rằng Balasov, sau bữa ăn với ông, cũng là người bạn
và là một người sùng bái mình như thế. Napoléon nói chuyện với Balasov, trên
môi nở một nụ cười thân mật và hơi nhuốm vẻ giễu cợt.

- Nghe nói phòng này trước kia chính
là phòng của hoàng đế Alekxandr. Kể cũng lạ, có phải không tướng quân? -
Napoléon nói, hẳn là tin rằng những lời này không thể làm cho người đối thoại
với mình thích thú, vì nó chứng tỏ rằng ông ta, Napoléon hơn hẳn Alekxandr.

Balasov không biết trả lời ra sao,
chỉ im lặng cúi đầu.

- Phải, trong căn phòng này, bốn
ngày trước đây Vintxinghenrat và Stain đã hội bàn với nhau, - Napoléon nói
tiếp, vẫn với nụ cười giễu cợt và tự tin trên môi. - Có một điều mà tôi không
hiểu được, là hoàng đế Alekxandr đã dung nạp tất cả những kẻ thù riêng của tôi.
Điều đó, tôi không hiểu sao được. Thế hoàng đế không nghĩ rằng tôi cũng có thể
làm như vậy hay sao? - Ông ta hỏi Balasov, và hình như hồi ức này gợi lên những
dấu vết của cơn giận ban sáng, hãy còn tươi rói trong tâm trí ông ta.

- Và hoàng đế Alekxandr cũng nên
biết rằng tôi sẽ làm như vậy. - Napoléon vừa nói vừa đứng dậy và gạt chén cà
phê ra. - Tôi sẽ đuổi ra khỏi nước Đức tất cả những người thân thuộc với ông
ta, những Vuyrtemberg(3), những Baden, những Vaimar… phải, tôi sẽ đuổi tất cả.
Ông ta hãy liệu mà sắp sẵn chỗ trú thân cho họ ở nước Nga đi!

(3)
Tên những công quốc ở Đức và cũng là tên những dòng họ vương công quan hệ thân
thuộc với Alekxandr.

Balasov cúi đầu, vẻ như muốn ngụ ý
rằng mình cũng muốn lui ra và có nghe chăng cũng chỉ vì không thể nào không
nghe được mà thôi. Napoléon không để ý thấy vẻ mặt của Balasov, ông nói năng
với Balavos không phải như một sứ thần của kẻ địch, mà như với một người hoàn
toàn phục tùng ông ta và tất phải lấy làm vui mừng khi thấy ông chủ cũ của mình
bị khuất phục.

- Thế tại sao vua Alekxandr lại nắm
quyền chỉ huy quân đội? Như thế để làm gì? Chiến tranh là nghề nghiệp của tôi,
còn việc của ông là làm vua, chứ không phải chỉ huy quân đội. Tại sao ông ta
lại lĩnh lấy một trách nhiệm như thế?

Napoléon lại rút hộp thuốc lá ra, im
lặng đi đi lại lại mấy lượt trong phòng và bỗng đến gần Balasov rồi nói với một
cử chỉ nhanh nhẹn, quả quyết, như đang làm một việc gì không có tầm quan trọng
mà lại còn làm cho Balasov hài lòng nữa, ông ta đột nhiên giơ tay lên nắm lấy
tai viên tướng Nga đã ngoại tứ tuần ấy, khẽ kéo một cái, vừa kéo vừa mỉm cười,
nhưng chỉ mỉm cười bằng môi thôi.

Được hoàng đế kéo tai là một điều ở
triều đình nước Pháp người ta xem là vinh dự tối cao và là ân sủng lớn nhất.

- Thế nào, sao ông không nói gì cả,
ông hiền thần ngưỡng mộ hoàng đế Alekxandr kia?- Napoléon nói, tựa hồ lấy làm
buồn cười rằng sao trước mặt ông ta mà lại còn có thể ngưỡng mộ một người nào
khác ngoài ông ta, Napoléon.

- Ngựa của tướng quân đã thắng xong
chưa? - Ông ta nói thêm, khẽ nghiêng đầu đáp lại cái chào của Balasov. - Đưa
ngựa của ta cho tướng quân dùng nhé, tướng quân phải đi xa lắm đấy…

Bức thư do Balasov mang về là bức
thư cuối cùng của Napoléon gửi Alekxandr. Tất cả các chi tiết trong cuộc nói
chuyện này đều được truyền đạt cho hoàng đế Nga, và chiến tranh bắt đầu.

Hãy để lại chút cảm nghĩ khi đọc xong truyện để tác giả và nhóm dịch có động lực hơn bạn nhé <3