Chiến Tranh Và Hòa Bình (Quyển 3) - Phần 9 - Chương 03 + 04 + 05

Phần
IX

Chương
- 3 -

Trong khi đó thì Sa hoàng trú ngụ ở
Vilna đã được hơn một tháng nay, hết duyệt binh lại đến thao diễn. Việc chuẩn
bị chiến tranh chưa có gì xong xuôi cả, mặc dầu mọi người đều dự kiến một cuộc
chiến tranh và hoàng đế từPetersburgđến đây cũng là để tiến hành công việc
chuẩn bị ấy. Kế hoạch tác chiến chung cũng chưa có. Trong số tất cả những kế
hoạch đã được đề xuất không biết nên chọn kế hoạch nào, và nỗi phân vân đó lại
càng tăng thêm sau khi hoàng đế lưu trú ở đại bản doanh được một tháng. Trong
ba quân đội, mỗi quân đội đều có một viên tổng tư lệnh riêng, nhưng vẫn chưa có
một thống soái chung cho cả ba, và hoàng đế vẫn không tự đứng ra đảm nhiệm chức
vụ này.

Hoàng đế ở Vilna càng lâu thì người
ta lại càng ít chuẩn bị cho chiến tranh, vì chờ nó mãi nên đã mệt mỏi. Tất cả
những cố gắng của những người xung quanh nhà vua hình như chỉ nhằm làm sao cho
ngài quên cuộc chiến tranh sắp tới và tiêu hao ngày tháng một cách thú vị.

Sau nhiều cuộc khiêu vũ và hội hè ở
nhà các vưong công Ba Lan, ở nhà các triều thần và ở ngay hành cung của hoàng
thượng nữa, đến tháng sáu một trong số các vị tướng hành dinh Ba Lan lại nảy ra
ý nghĩ thay mặt tất cả các tướng của nhà vua tổ chức một bữa tiệc và một vũ hội
để hiến ngài. Ý nghĩ đó được mọi người vui vẻ chấp thuận. Nhà vua ngỏ ý chuẩn
y. Các vị tướng hành dinh liền đi quyên tiền. Họ mời một thiếu phụ xem chừng có
thể làm cho hài lòng hoàng thượng nhất làm nữ chủ nhân buổi vũ hội. Bá tước
Benrigxen, vốn có nhiều điền trang trong tinh Vilna, đề nghị dùng toà nhà ở
ngoại thành của mình làm nơi mở hội, và người ta ấn định ngày mười ba tháng sáu
sẽ có khiêu vũ, yến hội, đi chơi thuyền và đốt pháo ở Zakret, trong toà nhà
ngoại thành của bá tước Benrigxen.

Hôm Napoléon ra lệnh vượt sông Neman
và tiến quân của ông ta, sau khi đánh đuổi quân cô-dắc, đã vượt qua biên giới
Nga, chính là hôm Alekxandr dự buổi dạ hội khiêu vũ ở toà dinh thự của
Benrigxen do viên tướng hành dinh tổ chức.

Buổi dạ hội rất vui vẻ và tưng bừng;
giới am hiểu nói rằng ít khi thấy có nhiều giai nhân tập họp lại một nơi như
thế này. Bá tước phu nhân Bezukhov, trong số các mệnh phụ người Nga khác theo
nhà vua từPetersburgđến Vilna, cũng có mặt trong buổi vũ hội. Vẻ đẹp hơi nặng
nề của nàng, - vẻ đẹp Nga, như người ta vẫn thường gọi, - Làm lu mờ các phu
nhân Ba Lan thanh tú.

Hoàng thượng đã để ý đến nàng và ban
tứ mời nàng nhảy một điệu vũ hội.

Boris Drubeski, en garçon (như một
người chưa vợ) như chàng nói, đã để vợ ở lại Moskva và cũng có mặt trong buổi
vũ hội này. Tuy không phải là một viên tướng hiền lành hành dinh, chàng cũng đã
góp một số tiền lớn vào quỹ tổ chức vũ hội. Bây giờ Boris là một người giàu có,
rất được trọng vọng, chàng không đi tìm người che chở nữa, vì đã cùng ngang
hàng với những người tai mắt nhất trong những người cùng lứa với chàng.

Đến mười hai giờ đêm cuộc khiêu vũ
vẫn tiếp tục. Elen không tìm được người bạn nhảy xứng đáng nào khác nên đã tự
mình mời Boris nháy điệu Mazurka. Họ làm thành cặp vũ khách thứ ba. Trong khi
điềm nhiên đưa mắt ngắm nghía đôi vai trắng nõn để trần của Elen lộ ra ngoài
tấm áo nhiễu màu thẫm thêu kim tuyến. Boris nói chuyện về những người quen cũ
và đồng thời, tuy chính chàng cũng như người khác đều không để ý đến điều đó,
không giây phút nào ngừng quan sát nhà vua bấy giờ cũng đang ở trong gian phòng
lớn. Nhà vua không khiêu vũ; ngài đứng ở gần cửa lớn và thỉnh thoảng giữ vài
người dừng lại để nói những lời ôn tồn thân mật mà chỉ có ngài mới nói được.

Điệu Mazurka mới bắt đầu một lát thì
Boris thấy viên tướng hành dinh Balosov, một trong những nhân vật thân cận nhất
với hoàng thượng, bước lại gần ngài và trái với nghi thức, đứng lại quan sát
cạnh nhà vua lúc này đang nói chuyện với một phu nhân Ba Lan. Sau khi nói nốt
câu chuyện với vị phu nhân, hoàng thượng đưa mắt nhìn Balasov có ý hỏi, và hình
như đã hiểu rằng sở dĩ Balasov làm như vậy là vì có những lý do quan trọng buộc
ông ta phải thất nghi, ngài khẽ nghiêng đầu xin phép phu nhân và quay sang
Balasov. Balasov vừa nói được mấy tiếng thì gương mặt của nhà vua lộ vẻ kinh
ngạc.

Ngài nắm lấy tay Balasov và cùng với
ông ta đi ngang qua gian phòng lớn, vô tình khiến cho những người đang đứng
trong phòng dạt ra thành một lối đi rộng mỗi bên đến hai xagien. Boris nhận
thấy Arakatseyev biến sắc trong khi hoàng thượng đi cùng với Balasov. Ông ta
len lén đưa mắt liếc nhìn nhà vua và cái mũi đỏ thở phì phì, ông ta tách ra
khỏi đám đông như có ý chờ đợi nhà vua nói chuyện với mình. (Boris hiểu rằng
Arakseyev ganh tị với Balasov và bất bình vì có một tin tức hẳn là quan trọng,
được báo cáo cho hoàng thượng nhưng lại không do mình báo).

- Nhưng hoàng thượng và Balasov
không để ý gì đến Arakseyev. Hai người đi qua khung cửa đưa ra khu vườn treo
đèn sáng trưng.

Arakseyev, tay giữ gươm và đưa mắt
hằn học nhìn quanh, bước theo sau cách hai người vài mươi bước.

Trong khi Boris tiếp tục nhảy các vũ
hình của điệu Mazurka, chàng cứ băn khoăn không biết Balasov mang tin gì đến,
và không biết làm thế nào để biết được tin này trước người khác.

Khi nhảy đến một vũ hình trong đó
chàng phải chọn lấy các bạn nhảy, Boris nói thầm với Elen rằng chàng muốn mời
bá tước phu nhân Potoxka bấy giờ hình như đã ra ngoài bao lơn, rồi hai chân
lướt nhẹ trên sàn gỗ, chàng chạy qua khung cửa dẫn ra vườn. Trông thấy hoàng
thượng đang cùng Balasov bước lên sân thượng, chàng dừng lại. Nhà vua và
Balasov đi về phía cửa ra vào. Boris, vẻ luống cuống như muốn tránh đi nhưng
không kịp, kính cẩn nép mình vào khung cửa và cúi đầu.

Trong khi kích động của một người
vừa bị xúc phạm đến bản thân, hoàng thượng kết thúc câu chuyện bằng những lời
sau đây:

- Tiến vào nước Nga mà không tuyên
chiến gì cả! Ta chỉ giảng hoà khi nào không còn một tên lính địch có khí giới ở
trên đất nữa.

Boris có cảm tưởng nhà vua thích thú
khi nói ra những lời này. Ngài lấy làm hài lòng về hình thức diễn đạt tư tưởng
ấy, nhưng lại không hài lòng khi thấy Boris nghe được những lời vừa rồi.

- Không được để cho ai biết việc này
đấy! - Nhà vua cau mày nói thêm.

Boris hiểu rằng nhà vua muốn ám chỉ
mình; chàng nhắm mắt lại và khẽ cúi đầu. Nhà vua lại trở vào phòng lớn và ở lại
dự cuộc khiêu vũ khoảng nửa giờ nữa.

Boris là người đầu tiên biết được
tin quân Pháp vượt sông Neman và nhờ đó đã có dịp chứng tỏ cho một vài nhân vật
quan trọng thấy rằng chàng cũng có khi biết được những điều mà người khác không
được biết, nhân đây khiến cho các nhân vật kia càng trọng nể mình hơn nữa.

Tin đột ngột quân Pháp đã vượt
sôngNemanlại càng đột ngột hơn nữa vì nó đến sau một tháng chờ đợi uổng công và
lại ngay trong một cuộc vũ hội! Phút đầu nhận được tin ấy, hoàng thượng trong
cơn phẫn nộ và tức tối đã tìm được cách diễn đạt sau này sẽ nổi tiếng, một cách
nói mà bản thân hoàng thượng lấy làm thích thú vì đã diễn đạt được tình cảm của
ngài một cách trọn vẹn.

Sau khi rời cuộc vũ hội trở về nhà,
hai giờ đêm hôm ấy nhà vua cho triệu viên bí thư Siskov đến và sai ông ta thảo
một bản nhật lệnh cho quân đội và một bản chỉ dụ gửi nguyên soái công tước
Xaltykov; trong bản chỉ dụ này ngài một mực đòi phải sao lại câu nói của ngài
hồi tối, là ngài sẽ không giảng hoà hễ còn một người Pháp có khí giới ở trên
đất Nga.

Ngày hôm sau, bức thư dưới đây được
thảo ra và gửi cho Napoléon:

"Thưa
nhân huynh bệ hạ.

Hôm
qua tôi được biết rằng mặc dầu tôi đã hết sức trung thực tôn trọng những điều
tôi đã cam kết với Bệ hạ, quân đội Bệ hạ đã vượt qua biên giới nước Nga, và vừa
rồi đây tôi đã nhận được một bức thông điệp của bá tước Lorixlon từ Petersburg
gửi đến, cho hay rằng sở dĩ có cuộc khởi hấn này là vì Bệ hạ đã tự xem như đang
trong tình trạng chiến tranh với tôi ngay khi công tước Kurakin yêu cầu cấp
phát hộ chiếu để về nước. Những lý do mà quận công Batxano đã dựa vào để từ
chối cấp phát hộ chiếu không bao giờ lại có thể khiến cho tôi ngờ rằng việc này
có thể dùng làm một duyên cớ để khởi hấn được. Thực vậy ông đại sứ này không hề
được lệnh của tôi về việc đó, như chính ông ta cũng đã tuyên bố, là vừa nhận
được tin này tôi đã cho ông ta biết ngay tôi bất bình đối với việc làm của ông
ta đến nhường nào, và ra lệnh cho ông ta tiếp tục giữ chức vụ cũ. Nếu Bệ hạ
không có ý muốn cho hai dân tộc của chúng ta phải đổ máu thì sự hiểu lầm như
vậy và bằng lòng rút lui quân ra khỏi lãnh thổ Nga, tôi sẽ coi việc này vừa xảy
ra như không đáng kể, và một sự thoả thuận giữa hai chúng ta sẽ có thể thực
hiện được. Bằng không, thưa Bệ hạ, tôi sẽ phải buộc lòng đánh lui một cuộc tấn
công mà phía tôi không hề làm việc gì đó gây ra cả. Đến nay Bệ hạ lẫn còn có
thể tránh cho nhân loại những tai ương của một cuộc chiến tranh mới.

Xin
có lời, v.v…

(Ký
tên) ALEKXANDR".

Phần
IX

Chương
- 4 -

Ngày mươi ba tháng sáu, hồi hai giờ
đêm, hoàng thượng cho gọi Balasov đến phòng riêng và đọc cho ông ta nghe bức
thư này đến trao tận tay cho hoàng đế Pháp. Khi Balasov ra đi, hoàng thượng còn
nhắc lại cho ông ta nghe một lần nữa câu nói của Ngài là sẽ không giảng hoà hễ
còn một tên địch vũ trang ở trên đất Nga, và ra lệnh cho ông ta thế nào cũng
chuyển câu này đến tai Napoléon. Hoàng thượng không viết câu này vào bức thư
gửi Napoléon là vì rất tế nhị, ngài đã cảm thấy rằng, đem dùng những lời này
trong khi đang cố gắng lần cuối để tìm cách hoà giải thì không tiện; tuy vậy
ngài vẫn dặn Balasov thế nào cũng nói lại cho Napoléon nghe.

Đêm mười ba rạng ngày mười bốn,
Balasov lên đường, có một người lính kèn và hai người cô-dắc theo hộ tống, và
đến tảng sáng thì họ tới làng Rykonty, nơi quân Pháp đóng tiền dồn ở bên này
sôngNeman. Balasov không đứng lại ngay cứ cho ngựa đi bước một trên con đường
dẫn đến đồn quân Pháp.

Viên hạ sĩ quan cau mày, mồm lẩm bẩm
một câu chửi rủa rồi thúc ngựa đến sát Balasov, tay nắm lấy đốc kiếm và quát
viên tướng Nga một cách thô lỗ, hỏi ông ta điếc hay sao mà người ta bảo gì cũng
không nghe thấy. Balasov xưng tên. Viên hạ sĩ quan cho một người lính gọi viên
sĩ quan đến.

Không hề để ý đến Balasov, viên hạ
sĩ quan bắt đầu nói chuyện với mấy người lính về những công việc trong đơn vị,
và không nhìn viên tướng Nga nữa.

Xưa nay vẫn gần gũi với uy quyền và
thế lực tối cao, mới cách đây ba giờ đồng hồ lại vừa được nói chuyện với hoàng
thượng, và nói chung là trong công vụ đã quen được tôn kính, đến đây Balasov
rất lấy làm kỳ lạ khi gặp ngay trên đất Nga này một thái độ thù địch và nhất là
bất kính của vũ lực thô bạo đối với mình như vậy.

Mặt trời chỉ mới ló ra khỏi mấy lớp
mây; không khí mát mẻ và dầy hơi sương. Trên con đường làng, một đàn bò đang đi
ra đồng cỏ. Trên cánh đồng, mấy con sơn ca như những cái bọt tung lên mặt nước,
lần lượt nối theo nhau bay vút lên và hót ríu rít.

Balasov đưa mắt nhìn quanh, chờ đợi
viên sĩ quan ở trong lán ra. Hai người cô-dắc Nga, người lính kèn và mấy người
lính phiêu kỵ Pháp yên lặng, thỉnh thoảng đùa mắt nhìn nhau.

Một viên đại tá phiêu kỵ khác, hình
như mới ngủ dậy, cưỡi một con ngựa xám béo tốt và rất đẹp từ trong làng đi ra,
có hai người lính phiêu kỵ theo sau. Viên sĩ quan, mấy người lính và mấy con
ngựa đều có vẻ thoả mãn và đỏm dáng.

Lúc này là vào đầu thời kỳ của chiến
dịch, khi quân đội vẫn còn sạch sẽ tươm tất gần như trong một cuộc duyệt binh
thời bình, nhưng lại có thêm vẻ bảnh bao vũ dũng trong cách ăn mặc và cái ý vị
vui vẻ và hăng hái vẫn thường thấy mỗi khi mở đầu một chiến dịch.

Viên đại tá Pháp chật vật nén một
cái ngáp, nhưng thái độ của ông ta cũng lễ độ, hẳn là ông ta hiểu rõ địa vị
quan trọng của Balasov. Ông ta dẫn Balasov muốn được yết kiến hoàng đế chắc sẽ
được thực hiện ngay tức khắc, bởi vì theo chỗ ông ta biết thì đại bản doanh ngự
tiền đóng cách đây không xa.

Họ cưỡi ngựa qua làng qua Rykonty,
qua những trạm túc trực phiêu kỵ, những quân canh và những người lính. Lính
Pháp đến chào viên đại tá của họ và tò mò ngắm nghía bộ quân phục Nga. Đoạn họ
đi sang phía bên kia làng. Theo lời viên đại tá đi hai cây số nữa sẽ có một
viên sư đoàn trưởng tiếp Balasov và dẫn ông ta đến đại bản doanh.

Mặt trời đã lên cao và chiếu ánh
sáng vui tươi xuống cánh đồng xanh ngắt. Họ vừa đi qua cái quán trên đỉnh dốc
thì thấy ở dưới chân dốc phải trước mặt có một tốp người cưỡi ngựa đang đi về
phía họ.

Người đi trước cưỡi một con ngựa ô
thắng yên cương rất sang trọng lấp lánh dưới ánh nắng. Đó là một người cao lớn
mặc áo khoác đỏ, đội mũ cắm lông đà điểu, mớ tóc quăn đen láy để dài tận tai,
hai chân giày duỗi thẳng về phía trước tư thế quen thuộc của người Pháp khi
cưỡi ngựa. Người ấy phi nước đại về phía Balasov, mấy chùm lông trên mũ bay
phấp phới, những hạt châu ngọc và những chiếc lon vàng trên quân phục lấp lánh
dưới ánh mặt trời tháng sáu.

Khi cưỡi ngựa đeo đầy những vòng bạc
xuyến bạc, những dải kim tuyến, những lông chim, vẻ đường hoàng trang trọng như
ông tướng tuồng ấy đến chỉ còn Balasov dăm bước nữa thì Uylner, viên đại tá
Pháp, kính cẩn thì thầm: "Quốc vương thành Napoli", thực vậy đó là
Mura, hồi đó được gọi là quốc vương thành Napoli. Mặc dầu không thể nào hiểu
nổi tại sao ông ta lại là quốc vương thànhNapoli, họ vẫn gọi ông ta như vậy, và
chính bản thân ông ta cũng tin chắc như vậy, cho nên dạo này ông ta ra vẻ chững
chạc và quan trọng hơn ts. Ông ta tin chắc rằng mình là một quốc vương thành
Napoli đến nỗi trước ngày rờiNapolimột hôm, đang cùng vợ đi dạo trong thành
phố, khi có mấy người Ý hô to: "Viva il re" (Quốc vương vạn tuế), ông
ta đã mỉm một nụ cười buồn rầu quay lại nói với vợ. "Tội nghiệp, họ không
biết là ngày mai ta sẽ rời họ!".

Nhưng mặc dầu ông ta tin chắc rằng
mình là quốc vương thành Napoli thật và lấy làm phiền lòng về nỗi buồn của thần
dân đang bị ông ta rời bỏ, gần đây, sau khi được lệnh trở về quân đội và nhất
là sau buổi gặp gỡ với Napoléon ở Dantxig, khi ông anh vợ chí tôn của ông ta
bảo ông ta rằng: "Tôi cho ông làm vua để trị vì theo cách của tôi chứ
không phải theo cách của ông", ông ta đã vui vẻ bắt tay vào cái công việc
mà ông vốn quen thuộc, và như một con ngựa được nuôi béo nhưng chưa đến nỗi phì
nộn, vừa cảm thấy mình được thắng vào càng xe đã bắt đầu ngứa chân muốn chạy,
ông ta ăn mặc thật lòe loẹt và sang trọng, rồi vui vẻ và thoả mãn phi trên các
đường trường Ba Lan tuy chẳng biết đi đâu và để làm gì.

Trông thấy viên tướng Nga, ông ta
hất mái đầu có mớ tóc quăn loã xoã trên vai với một vẻ long trọng thật xứng với
một bậc quốc vương, và đưa mắt nhìn viên đại tá Pháp có ý dò hỏi.

Viên đại tá kính cẩn trình cho bệ hạ
biết nhiệm vụ của Balasov, nhưng không sao phát âm được cho đúng tên họ của ông
ta.

- De Bal-machève"(1) - Quốc
vương nói với một thái độ quả quyết làm cho viên đại tá thoát được tình trạng
lúng túng, - Rất hân hạnh được làm quen với tướng quân. - Ngài nói thêm với một
cử chỉ ban ơn rất vương giả. Quốc vương vừa bắt đầu nói to và nói nhanh, thì
trong khoảnh khắc, tất cả cái vẻ trang trọng đế vương của ngài vụt biến mất, và
ngài bất giác chuyển sang cái giọng thân mật xuề xoà mà ngài vẫn quen dùng.
Ngài đặt tay lên vai con ngựa của Balasov.

(1)
Mura phát âm sai. Pháp hoá tên họ Balasov và thêm chữ "De =đờ" như
trong các tên họ quý tộc Pháp.

- Thế nào, tướng quân, hình như sắp
chiến tranh đến nơi rồi thì phải? - Mura nói vẻ như lấy làm tiếc về một sự tình
mà ông ta không có quyền phê phán.

- Thưa bệ hạ, - Balasov đáp. - Chúa
thượng của tôi không muốn chiến tranh, như bệ hạ cũng rõ! - Balasov luôn mồm
nói "bệ hạ" một cách quá lộ liễu như thói thường khi người ta nói với
một nhân vật chưa lấy gì làm quen với chức tước này.

Mặt Mura tươi rói lên với một vẻ hả
hê ngờ nghệch trong khi nghe Monsieur de Balacheff. Nhưng đã là bậc đế vương
thì cũng phải xử cho ra bậc đế vương: ông ta thấy cần phải bàn bạc với sứ giả
của Alekxandr về chính sự, với tư cách là một quốc vương và là một người đồng
minh. Mura xuống ngựa, nắm lấy cánh tay Balasov kéo ra một bên, cách khá xa đám
tuỳ tùng đang kính cẩn đứng đợi rồi bắt đầu đi đi lại lại cố nói năng cho có vẻ
quan trọng.

Ông ta nhắc lại rằng hoàng đế
Napoléon lấy làm bất bình về yêu sách đòi rút quân ra khỏi nước Phổ, nhất là
khi yêu sách này đã được mọi người biết và như vậy là làm cho danh dự nước Pháp
bị tổn thương. Balasov nói rằng trong yêu sách đó không có gì có thể khiến
người ta bất bình cả vì…

Nhưng Mura đã ngắt lời ông ta:

- Thế ra ông cho rằng người gây ra
xung đột không phải là hoàng đế Alekxandr à? - Mura nói, miệng bỗng nở một nụ
cười hiền hậu và ngây thơ.

Balasov nói rõ tại sao ông cho rằng
người gây chiến là Napoléon.

- Ấy, thưa tướng quân thân mến, -
Mura lại ngắt lời, - Tôi hết sức lòng mong muốn rằng hai hoàng đế sẽ dàn xếp
với nhau và cuộc chiến tranh đã nổ ra trái với ý muốn của tôi sẽ chấm dứt càng
sớm càng tốt, - Ông ta nói với giọng nói chuyện của những người đầy tớ muốn duy
trì mối quan hệ thân thiết với nhau trong khi chủ họ có chuyên xích mích. Rồi
ông ta quay ra hỏi thăm đại công tước, hỏi thăm sức khoẻ của ngài và nhắc nhở
những kỷ niệm từ hồi họ cùng vui vẻ ởNapoli. Sau đó, như chợt nhớ đến cái cương
vị đế vương của mình. Mura bỗng đứng thẳng người lên, vẻ long trọng, tư thế như
khi làm lễ đăng quang, và hoa cánh tay phải lên nói. - Thôi xin tạm biệt tướng
quân; xin có lời chúc tướng quân làm nhiệm vụ thành công! - Nói đoạn, chiếc áo
thêu đỏ và cái ngù lông đà điểu phất phơ trước gió, châu ngọc lấp lánh trên
quân phục, ông ta đi về phía đoàn tuỳ tùng đang kính cẩn đứng đợi.

Balasov tiếp tục đi, chắc mẩm là chỉ
lát nữa sẽ gặp được đích thân Napoléon theo lời Mura nói. Nhưng không, đến làng
bên ông lại bị lính canh thuộc quân đoàn bộ binh của Davu chặn lại, cũng như
khi đi ngang tiền duyên. Viên sĩ quan phụ tá của Davu được tin báo của quân sĩ
liền ra gặp viên tướng Nga và dẫn ông ta vào làng yết kiến nguyên soái Davu.

Phần
IX

Chương
- 5 -

Davu là Arakseyev của hoàng đế
Napoléon. - Một Arakseyev không hèn nhát, nhưng cũng mẫn cán, tàn nhẫn như thế,
và cũng không biết biểu lộ lòng tận tuỵ của mình bằng cách nào khác hơn là sự
tàn nhẫn.

Trong bộ máy của quốc gia, những con
người như thế rất cần, cũng như loài lang sói cần cho bộ máy của thiên nhiên
vậy. Và bao giờ những con người như thế cũng tồn tại, cũng xuất hiện, cũng được
duy trì, mặc dầu hình như chúng ta khó lòng quan niệm nổi làm sao họ lại có mặt
và được gần gũi vị thủ lĩnh. Nhà nước như vậy. Chỉ có sự cần thiết ấy mới cắt
nghĩa được tại sao một người dốt nát, thô lỗ như Arakseyev, một người tàn nhẫn
đã từng tự tay mình vặt ria mép của các binh sĩ thủ pháo, và không thể xông pha
nguy hiểm vì thần kinh bạc nhược, lại có thể giữ được một cương vị có quyền lực
như vậy bên cạnh một nhân cách cao quý, hào hiệp nhân từ như vua Alekxandr.

Balasov gặp nguyên soái Davu trong
một căn nhà kho của nông dân, đang ngồi trên một cái thùng rượu viết hý hoáy
(nguyên soái đang tính sổ). Viên sĩ quan phụ tá đứng bên cạnh ông ta. Kể ra thì
cũng có thể tìm được một chỗ tốt hơn, nhưng nguyên soái Davu thuộc hạng người
cố ý đặt mình vào những hoàn cảnh sinh hoạt khổ sở nhất để cho mình có quyền
được cau có như vậy, cũng với mục đích ấy, họ bao giờ cũng bận bịu và vội vã. "Làm
sao tôi có thể nghĩ đến khía cạnh vui sướng của đời người, một khi. - Các ông
cũng thấy đấy. - Tôi ngồi trên một chiếc thùng rượu, trong một căn nhà kho bẩn
thỉu như thế này để làm việc", - vẻ mặt của Davu như muốn nói thế. Hứng
thú và nhu cầu chủ yếu của loại người này là hễ gặp ai đang say sưa với cuộc
sống thì ném thẳng vào mặt họ sức hoạt động buồn tẻ và kiên gan của mình.

Davu tự cho mình hưởng cái thú vị ấy
khi Balasov được đưa ra gặp ông ta. Ông ta đang mải mê làm việc khi viên tướng
Nga bước vào. Ông ta nhìn qua đôi mục kỉnh, và khi trông thấy gương mặt phấn
chấn của Balasov bấy giờ đang chịu ảnh hưởng của buổi sáng tươi đẹp và của cuộc
nói chuyện với Mura, ông ta không đứng dậy, thậm chí cũng không nhúc nhích, mà
lại còn cau mày thêm, miệng mỉm cười một nụ cười hiểm độc.

Nhận thấy trên mặt Balasov cái ấn
tượng khó chịu do cách tiếp đón này gây nên. Davu ngẩng đầu lên và hỏi ông ta
đến có việc gì, vẻ mặt lãnh đạm.

Cho rằng sở dĩ Davu tiếp đón mình
như vậy chẳng qua vì ông ta không biết rằng mình là tướng hành dinh của hoàng
đế Alekxandr và hơn nữa là người đại diện của hoàng đế trước mặt Napoléon,
Balasov vội vàng nói rõ chức tước và sứ mệnh của mình, trái với điều ông ta
mong đợi, Davu nghe xong lại càng có vẻ cau có và thô lỗ hơn.

- Thế thư đâu? - Davu nói. - Ông đưa
đây cho tôi, tôi sẽ gửi lên hoàng đế!

Balasov nói rằng mình được lệnh trao
bức thư tận tay hoàng đế.

- Lệnh của hoàng đế bên các ông thì
có hiệu lực trong quân đội của các ông, còn ở đây, - Davu nói, - Người ta bảo
gì thì ông cứ thế mà làm.

Và như để cho viên tướng Nga thấy rõ
hơn nữa rằng ông ta đang lệ thuộc vào vũ lực thô bạo, Davu cho sĩ quan phụ tá
đi gọi trực nhật.

Balasov rút phong thư của hoàng
thượng ra, và đặt lên bàn (bàn đây là một cánh cửa hãy còn cả bản lề đặt lên
trên hai cái thùng rượu) Davu cầm phong thư và đọc mấy dòng chữ đề ngoài bì.

- Ngài muốn tỏ kính nể tôi hay
không, điều đó hoàn toàn thuộc quyền ngài, - Balasov nói. - Nhưng xin ngài lưu
ý cho rằng tôi có vinh dự làm phó tướng hành dinh của Hoàng đế…

Davu im lặng nhìn Balasov, và hình
như lấy làm khoái chí khi thấy vẻ mặt của ông này hơi xúc động và bối rối.

- Ông sẽ được đối xử một cách xứng
đáng với cương vị của ông. - Nói đoạn Davu đút phong thư vào túi và ra khỏi
gian nhà kho.

Một phút sau viên sĩ quan hành dinh của
Davu là De Castre bước vào và dẫn Balasov vào căn buồng dành riêng cho ông ta.

Hôm ấy Balasov xuống ăn bữa trưa với
nguyên soái Davu trên cánh cửa đặt trên hai cái thùng rượu vừa rồi dùng làm bàn
viết.

Ngày hôm sau, Davu ra đi rất sớm,
sau khi mời Balasov đến và lên giọng hách dịch yêu cầu Balasov ở lại đây, khi
có lệnh đi đâu thì cũng đi với hành lý của nguyên soái, và chỉ nói chuyện với
một mình De Castre mà thôi.

Sau bốn ngày sống hiu quạnh trong
cảnh buồn chán với ý thức rằng mình bị lệ thuộc vào quyền lực của kẻ khác và
chẳng được ai coi ra gì - Một ý thức càng rõ rệt hơn nữa là vì vừa mới đây ông
ta đang sống giữa một môi trường quyền quý - Sau mấy chuyến cùng di chuyển với
mớ hành lý của nguyên soái Davu và với quân đội Pháp cũng đi qua cái trạm ngắn
đường mà bốn ngày trước đây ông đã ra đi.

Ngày hôm sau quan thị tùng của hoàng
đế là bá tước de Tuyren(1) đến gặp Balasov và cho ông ta biết rằng hoàng đế
Napoléon đã chuẩn y cho ông đến bệ kiến.

Trước toà nhà mà người ta dẫn đến,
trước đây bốn ngày có có những người lính canh của trung đoàn Preobrazenxki
đứng gác, thì bây giờ lại có hai người lính thủ pháo Pháp mặc quân phục xanh xẻ
ngực và đội mũ lông, một đoàn hộ tống phiêu kỵ và kỵ binh U-lan, và một đoàn
tuỳ tùng lộng lẫy gồm những tướng tá, những sĩ quan phụ tá, những chú thị đồng,
đang đứng trước thềm xung quanh con ngựa cưỡi và người giám mã mamluk(2) Rustan
của Napoléon để chờ hoàng đế ra. Napoléon tiếp Balasov ngay trong toà nhà ở
Vilna, nơi mà Balasov đã gặp Alekxander trước khi ra đi.

(1)
Lính đánh thuê của vua Ai Cập, vốn là người ngoại quốc bị bắt về nuôi từ bé.

(2)
Người giám mã mamluk của Napoléon là một vật kỷ niệm của chiến dịch Ai Cập.

Hãy để lại chút cảm nghĩ khi đọc xong truyện để tác giả và nhóm dịch có động lực hơn bạn nhé <3