Phần VI

Chương - 11 -

Tuy đã ở nông thôn tình hình tiền nong của nhà
Roxtov trong vòng hai năm vẫn không khả quan hơn.

Mặc dầu Nikolai Roxtov giữ vững ý định của
mình, vẫn tiếp tục phục vụ trong một binh đoàn đã chiến tối tăm, tiêu liền
tương đối ít, lối sinh hoạt ở Otradnoye và nhất là cách quản lý công việc của
Mitenka đã làm cho công nợ của nhà Roxtov mỗi năm một tăng.

Lão bá tước cho rằng chỉ còn một cách cứu vãn
duy nhất nữa là đi làm việc nhà nước, cho nên ông đã lên Petersburg xin một
chức quan; đi xin một chức quan và đồng thời như ông nói, cũng để cho các tiểu
thư tiêu khiển một lần cuối cùng nữa.

Ít lâu sau khi gia đình Roxtov
lên Petersburg, Berg đến dạm hỏi Vera và được chấp thuận.

Hồi
ở Moskva, họ Roxtov vốn thuộc giới xã giao cao nhất, tuy họ cũng không biết và
không hề nghĩ xem mình thuộc vào giới nào. Nhưng khi đến
ở Petersburg thì môi trường giao thiệp của họ trở nên phức tạp và
không rõ ràng. Ở Petersburg họ được coi là người "các tỉnh" và ngay
cả những người trước đây đến ăn uống trong nhà Roxtov ở Moskva, mà gia đình
Roxtov không hề hỏi xem thuộc giới nào, bây giờ cũng không thèm hạ mình xuống
giao du với họ.

Ở Petersburg gia đình Roxtov cũng giống như ở
Moskva, nghĩa là họ rất sẵn lòng đãi khách, và khách khứa đến ăn tối ở nhà họ
thuộc đủ các hạng người: những người láng giềng của họ Otradnoye, những lão
trang chủ nghèo cùng đến với mấy cô con gái của họ và ngự tiền phu nhân
Peronxkaya, Piotr Bezukhov và con trai ông trưởng trạm bưu vụ huyện bây giờ lên
làm việc ở Petersburg. Trong các tân khách nam giới chẳng bao lâu có một số trở
thành người nhà của họ Roxtov: Boris, Piotr (một hôm lão bá tước gặp anh ta ở
giữa phố liền kéo về nhà) và Berg. Berg suốt ngày ngồi chơi ở nhà gia đình
Roxtov và có những cử chỉ săn sóc ân cần đối với bá tước tiểu thư Vera đúng như
một chàng thanh niên có ý định cầu hôn.

Berg đã không uổng công khi cho mọi người xem
cánh tay phải bị thương trong trận Austerlix và cầm gươm bằng tay trái, tuy
chẳng để làm gì cả. Giọng kiên trì và quan trọng chàng đã kể lại cho mọi người
nghe câu chuyện chàng bị thương đến nỗi mọi người đều tin rằng hành động của
chàng là hợp lý và đáng khen, - và cuối cùng Berg đã được thưởng hai huân chương
về trận Austerlix.

Trong cuộc chiến Phần Lan Berg cũng đã tìm
được cách tỏ ra xuất sắc. Chàng nhặt một mảnh tạc đạn đã giết chết một viên sĩ
quan phụ tá đứng cạnh quan tổng tư lệnh và đem về cho thủ trưởng.

Cũng như sau trận Austerlix, chàng kể cho mọi
người nghe một cách kiên trì và dai dẳng đến nỗi mọi người đều tin rằng làm như
thế là rất phải; - và nhân chiến dịch Phần Lan, Berg lại được thưởng hai huân
chương nữa. Năm 1808, chàng đã là đại uý cận vệ, có nhiều huân chương và được
giữ những chức vụ rất thuận lợi ở Petersburg.

Mặc dầu một số người có tính hoài nghi thường
cười mỉm khi nghe nói đến những đức tính cửa Berg, nhưng người ra không thể
không thừa nhận rằng Berg là một sĩ quan cần mẫn, can đảm được cấp trên rất tín
nhiệm và là một thanh niên có tư cách, có một tương lai tốt đẹp và ngay bây giờ
cũng đã có một địa vị vững vàng trong xã hội.

Bốn năm về trước, gặp một anh bạn người Đức
trong một kịch viện ở Moskva, Berg đã chỉ Vera Roxtov cho người ấy và nói bằng
tiếng Đức: "Das son mein Weib werden"(1) và từ phút đó Berg đã quyết
định là sẽ lấy nàng. Bây giờ, ở Petersburg sau khi đã suy xét gia
cảnh của họ Roxtov và địa vị của mình chàng cho rằng đã đến lúc ngỏ lời bèn đến
dạm hỏi Vera.

Lời
dạm hỏi của Berg lúc đầu được tiếp nhận với một vẻ ngạc nhiên không lấy gì làm
vinh dự cho anh ta. Lúc đầu người ta còn lấy làm lạ rằng con của một anh quý
tộc vô danh ở Liiland(2) lại dám đi hỏi bá tước tiểu thư Roxtov; nhưng Berg vốn
có một nét đặc biệt là vị kỷ một cách ngây thơ và thật thà đến nỗi cuối cùng
ông bà Roxtov cũng nghĩ rằng nếu anh ta đã tin chắc rằng như thế là tốt, thậm
chí rất tốt nữa là khác, thì chắc sẽ tốt thật. Hơn nữa gia cảnh họ Roxtov bây
giờ đã sa sút lắm, và chú rể không phải không cần biết điều đó, nhất là vì Vera
đã hai mươi bốn tuổi đầu, đi đã khắp nơi, thế mà mặc dầu chắc chắn là nàng đẹp,
lại đứng đắn song cho đến nay vẫn chưa có ai đến hỏi nàng. Gia đình Roxtov bèn
ưng thuận.

(1)
"Đấy sẽ là vợ tôi"

(2)
Ladvia và Estoni ngày nay.

-
Đấy anh thấy không. - Berg nói với một sĩ quan cùng đơn vị mà chàng gọi là bạn
chẳng qua cũng chỉ vì chàng biết rằng người ta ai cũng có bạn. - Đấy anh thấy
không, tôi đã cân nhắc đã suy tính cặn kẽ đâu đấy, và nếu tôi chưa nghĩ hết mọi
lẽ hoặc thấy có chỗ chưa có lợi thì tôi chưa lấy vợ đâu. Nhưng bây giờ thì ổn
cả rồi, cha mẹ tôi thế là từ nay yên chí rồi, tôi đã thu xếp cho ông cụ bà cụ
một cái ấp ở vùng Oxtzai(3), còn tôi thì có thể sống ở Petersburg với số lương
của tôi. Với của hồi môn của cô ta và với cái tính ngăn nắp của tôi, có thể
sống khá giả. Tôi lấy vợ không phải vì tiền, tôi cho rằng như thế là cao
thượng; nhưng vợ cũng đóng góp plần mình, chồng cũng đóng góp phần mình, như
thế mới phải. Tôi có công việc nhà nước, cô ta thì có những người quen có thế
lực và một ít của cải. Thời buổi này cái đó phần nào cũng đáng kể đấy chứ, phải
không nào? Và cái chính là cô ta xinh đẹp, đứng đắn lại yêu tôi…

(3) Vùng duyên hải Baltic (theo cách gọi cũ
của người Đức).

Berg đỏ mặt và mỉm cười:

-
Tôi cũng yêu cô ấy thật vì tính cô ấy rất đứng đắn và rất tốt. Còn như em gái
cô ta thì khác hẳn. - Cũng cùng một nhà, sao lại khác tính đến thế… tính nết
thật khó chịu, chẳng khôn ngoan tý nào, không thể sánh với chị được, lại thế
này thế khác… anh biết đấy chứ… Thật khó chịu… Còn như vị hôn thế của tôi thì…
Anh đến nhà tôi… - Chàng định nói: đến nhà tôi ăn bữa trưa, nhưng liền nghĩ lại
và nói tiếp:" Uống nước chè" rồi uốn lưỡi rất nhanh phun ra một đám
khói thuốc lá hình vòng tròn thể hiện một cách trọn vẹn những ước mơ hạnh phúc
của chàng.

Sau cảm giác ngạc nhiên lúc ban đầu do lời cầu
hôn của Berg gây nên, trong gia đình bấy giờ lại có cái không khí vui vẻ tưng
bừng thường thấy trong những trường hợp như thế, nhưng đó chỉ là không khí vui
vẻ bề ngoài, không thật. Đối với cuộc hôn nhân này những người trong nhà không
khỏi cảm thấy ngượng ngùng và hổ thẹn. Dường như bây giờ họ thấy xấu hổ vì họ
không quý Vera lắm nên mới sẵn lòng tống khứ nàng đi như vậy. Người cảm thấy
bối rối nhất là lão bá tước. Có lẽ nếu hỏi vì sao ông bối rối thì ông không
biết trả lời sao, nhưng sự thật thì chính vì tình cảnh tiền nong của ông hiện
nay. Lão bá tước tuyệt nhiên không thể biết mình còn được bao nhiêu, nợ bao
nhlêu và có thể cho Vera những gì làm của hồi môn. Mỗi lần sinh con gái, bá
tước đều cắt ra một thôn ba trăm nông nô làm của hồi môn; nhưng một thôn đã bán
đi rồi còn một thôn nữa thì đã đem cầm cố, đến nay đã quá hạn chuộc nên cũng
phải bán nốt, vì vậy không thể cho con gái một điền trang nào. Mà tiền thì
không có.

Berg đã đính hôn được hơn một tháng, và chỉ
còn một tuần nữa là đã đến ngày cưới, thế mà bá tước vẫn chưa giải quyết xong
vấn đề của hồi môn và chưa có lần nào tự mình bàn việc này với vợ. Khi thì bá
tước định cắt cho Vera điền trang Ryazan khi thì muốn bán rừng, khi lại muốn
vay tiền bằng ngân phiếu.

Vài ngày trước lễ cưới, một buổi sáng sớm Berg
vào phòng làm việc của bá tước và mỉm cười rất nhã nhặn kính cẩn xin ông nhạc
tương lai cho biết bá tước tiểu thư sẽ được nhận những gì làm của hồi môn. Nghe
câu hỏi này, một câu hỏi mà ông đã đoán trước từ lâu, bá tước luống cuống đến
nỗi không kịp suy nghĩ gì nữa nói bâng quơ:

-
Tôi rất thích, cậu biết lo như thế là tôi thích lắm, cậu sẽ được hài lòng.

Rồi bá tước vỗ vai Berg và đứng dậy, định chấm
dứt câu chuyện. Nhưng Berg nở một nụ cười rất dễ ưa và phân trần rằng nếu chàng
không được biết chắc chắn số hồi môn của Vera và không được nhận trước, ít nhất
một phần, trong số của cải dành cho nàng chàng sẽ buộc lòng phải từ bỏ cuộc hôn
nhân này.

-
Vì rằng, xin bá tước xét cho, nếu bây giờ tôi dám cưới vợ mặc dầu không có
những phương tiện chắc chắn để chu cấp cho vợ, thì như vậy là tôi đã xử sự một
cách đê hèn.

Cuối
cùng bá tước muốn tỏ ra mình hào phóng và để khỏi nghe những lời đòi hỏi khác,
bèn nói rằng ông sẽ trao cho chàng một ngân phiếu tám vạn rúp. Berg dịu dàng mỉm
cười, cúi xuống hôn vào vai bá tước và nói rằng anh ta rất biết ơn, nhưng hiện
nay anh không thể nào xếp đặt cuộc sống gia đình cho ổn thỏa nếu chưa nhận được
ba vạn tiền mặt.

-
Ít ra là hai vạn, thưa bá tước, Berg nói thêm, - và nếu được thế thì về sau chỉ
cần một ngân phiếu sáu vạn nữa.

-
Ừ được rồi bá tước nói thật nhanh, - Chỉ xin anh bỏ qua, anh bạn nhé, tôi sẽ
đưa hai vạn tiền mặt, ngoài ra sẽ thêm một ngân phiếu tám vạn nữa. Thế đấy,
thôi anh hôn ông nhạc đi nào!

Phần VI

Chương - 12 -

Natasa đã mười sáu tuổi; bấy giờ là vào năm
1809 đúng cái thời gian mà bốn năm về trước nàng bấm đốt ngón tay ước hẹn với
Boris sau khi hôn chàng. Từ dạo ấy nàng không lần nào gặp lạị Boris. Trước mặt
Sonya và mẹ, mỗi khi câu chuyện đả động đến Boris, Natasa nói một cách rất ung
dung như nói về mọi việc đã xong xuôi, rằng tất cả những việc trước kia đều là
những chuyện trẻ con đã quên từ lâu, không việc gì phải nói đến nữa. Nhưng
trong thâm tâm, Natasa vẫn băn khoăn tự hỏi không biết lời ước hẹn của nàng với
Boris chỉ là một trò đùa hay là một lời hứa quan trọng có thể ràng buộc đời
nàng.

Từ năm 1805, kể từ ngày Boris rời khỏi Moskva
lên đường đến đơn vị chàng không có lần nào gặp lại gia đình Roxtov nữa. Chàng
có trở lại Moskva mấy lần, có đi qua vùng Otradnoye nhưng chưa có lần nào ghé
lại nhà Roxtov.

Natasa đôi khi có ý nghĩ rằng chàng không muốn
gặp nàng, và cái giọng buồn buồn của người lớn trong nhà mỗi khi nói đến Boris
càng xác nhận thêm những điều phỏng đoán này.

-
Thời bây giờ người ta không mấy khi nhớ tới bạn cũ, - Bá tước phu nhân nói khi
có người nhắc đến Boris.

Anna Mikhailovna gần đây ít đến nhà Roxtov bà
cũng có một thái độ đặc biệt đạo mạo, và hễ nhắc đến Boris bà lại nói một cách
hân hoan và cảm kích đến những đức tính của con trai và đến con đường công danh
vẻ vang mà chàng đang theo đuổi. Khi gia đình Roxtov lên Petersburg, Boris đến
thăm.

Chàng đến nhà Roxtov, lòng không khỏi bồi hồi
xúc động.

Natasa là kỷ niệm nên thơ nhất của Boris.
Nhưng đồng thời chàng cũng đến với một ý định quả quyết là sẽ cho nàng cũng như
cho cha mẹ nàng hiểu rõ rằng những quan hệ thời trẻ giữa chàng và Natasa không
có gì có thể ràng buộc gì nàng cũng như mình. Nay chàng đã có một nhiệm vụ xuất
sắc trong xã hội, nhờ có liên hệ thân mật với phu nhân Bezukhov, một địa vị xuất
sắc trên bước đường công danh, nhờ sự nâng đỡ của một nhân vật quan trọng hoàn
toàn tin cậy chàng, cho nên chàng đã bắt đầu thoáng có ý định là sẽ kết hôn với
một trong những đám giàu có nhất ở Petersburg, một ý định rất dễ thực hiện đối
với chàng.

Khi Boris bước vào phòng khách nhà Roxtov,
Natasa đang ở phòng mình. Nghe nói có Boris đến, nàng đỏ mặt lên và bước vội vã
gần như chạy vào phòng khách, gương mặt sáng bừng lên một nụ cười trong đó có
một cái gì còn hơn là lòng trìu mến.

Boris vẫn còn nhớ rõ cô bé Natasa mặc váy
ngắn, có đôi mắt đen long lanh dưới mớ tóc quăn và tiếng cười giòn giã, ngây
thơ và liều lĩnh mà bốn năm trước đây chàng đã từng quen thuộc, cho nên khi
thấy một cô Natasa khác hẳn bước vào, chàng luống cuống, và gương mặt chàng lộ
vẻ ngạc nhiên và ngưỡng mộ. Vẻ mặt ấy của Boris làm cho Natasa vui mừng.

-
Thế nào, anh có nhận ra cô bạn nhỏ tinh nghịch của anh ngày trước không? - Bá
tước phu nhân nói.

Boris hôn tay Natasa và nói rằng chàng rất
ngạc nhiên thấy Natasa đã thay đổi nhiều như vậy.

-
Cô xinh lên nhiều quá!

-
Còn phải nói! - đôi mắt tươi cười của Natasa đáp. - Thế ba tôi có già đi nhiều
không. - Nàng hỏi.

Natasa ngồi xuống và im lặng, không chen vào
câu chuyện giữa Boris với bá tước phu nhân, chỉ ngồi nhìn chàng vị hôn phu thời
trẻ thơ của mình đến từng chi tiết một. Chàng cảm thấy sức nặng của khóe nhìn
chăm chú và âu yếm phủ lên người mình, và thỉnh thoảng chàng lại đưa mắt nhìn
nàng.

Quân phục, cựa giầy, khăn quấn cổ và kiểu chải
tóc của Boris - Tất cả đều hợp thời trang và rất chĩữg chạc. Natasa nhận thấy
điều đó ngay. Chàng ngồi hơi nghiêng người trên chiếc ghế bành cạnh bá tước phu
nhân, dùng tay phải sửa lại ngay ngắn chiếc găng tay trắng muốt bó sát bàn tay
trái, môi mím lại đặc biệt tế nhị trong khi nói chuyện về những cuộc vui chơi
của giới thượng lưu Petersburg và giọng bỡn cợt nhẹ nhàng chàng nhắc lại thời
cũ và những người quen cũ ở Moskva. Natasa cảm thấy rằng không phải tình cờ mà
trong câu chuyện về giới quý tộc thượng lưu, chàng thuật lại buổi vũ hội của
đại sứ quán mà chàng có dự và nhắc đến N.N và S.S đã có nhã ý mời chàng.

Suốt buổi Natasa ngồi im lặng đưa mắt nhìn
trộm chàng. Cái nhìn đó mỗi lúc một làm cho Boris bối rối và lo lắng. Chàng
quay sang nhìn Natasa nhiều hơn và đôi khi đang kể chuyện bỗng ngừng bặt. Ngồi
chưa được mười phút chàng đã đứng dậy cáo từ ra về. Vẫn đôi mắt tò mò, có vẻ
thách thức và hơi chế giễu ấy nhìn chàng.

Sau buổi đến thăm đầu tiên này Boris tự nhủ
rằng Natasa vẫn có sức quyến rũ mình như xưa, nhưng chàng không được chiều theo
cảm xúc này, vì nếu lấy Natasa. - một cô gái hầu như chẳng có tí của cải gì - Thì
sự nghiệp của chàng ắt sẽ tiêu ma, còn nếu đi lại như cũ mà không có ý định cầu
hôn thì đó là một hành vi không cao thượng. Boris quyết định tự mình sẽ tránh
gặp Natasa, nhưng mặc dầu đã quyết định như thế, ít hôm sau chàng lại đến và từ
đó bắt đầu đi lại luôn, có khi chơi cả ngày ở nhà Roxtov. Chàng thấy mình nhất
thiết phải bày giải với Natasa, nói cho nàng biết rằng tất cả những chuyện cũ
nay phải quên đi, rằng dù sao… nàng cũng không thể trở thành vợ chàng được rằng
chàng chẳng có tài sản gì và không đời nào cha mẹ nàng lại gả nàng cho một
người như chàng. Nhưng Boris vẫn thấy ngại ngùng không sao nói được. Càng ngày
chàng lại cảm thấy khó xử. Mẹ Natasa và Sonya nhận thấy nàng vẫn có vẻ yêu
Boris như xưa. Nàng hát cho chàng nghe những bài hát chàng ưa thích, cho chàng
xem tập tranh của mình; bắt chàng viết vào đấy không cho chàng nhắc đến quá
khứ, ngụ ý là hiện tại cũng đẹp lắm rồi; và mỗi khi ra về chàng cứ như trong
mây mù, chưa nói ra được những điều chàng đã định nói, bản thân cũng chẳng biết
mình đang làm gì, mình đến làm gì và sự tình sẽ kết thúc ra sao.

Boris thôi đến nhà Elen. Ngày nào chàng cũng
nhận được những dòng chữ trách móc của Elen, nhưng ngày nào chàng cũng ngồi
suốt buổi ở gia đình Roxtov.