Phần V

Chương - 4 -

Một lát sau có người đến tìm Piotr trong gian
phòng tối. Lần này không phải người thuyết sư hồi nãy, mà là Villarxki, người
bảo lãnh của chàng mà chàng nhận ra nhờ giọng nói. Khi Villarxki hỏi lại xem
chàng có quyết tâm không thì chàng đáp:

-
Vâng, vâng, tôi bằng lòng. - Rồi chàng nở một nụ cười rạng rỡ của trẻ con và cứ
để hở cái ngực trần béo đẫy, một chân đi giày một chân không, chàng bước đi dè
dặt, vụng về trong khi Villarxki dí một thanh kiếm vào giữa vào khoảng ngực để
trần của chàng. Người ta đưa chàng ra khỏi phòng, đi qua những dãy hành lang
quanh co và cuối cùng đến cửa hội sở. Villarxki đằng hắng một tiếng. Tức thì có
tiếng dùi vồ gõ mấy cái đáp lại theo lối Tam điểm. Một giọng trầm mà chàng
không biết là của ai. - vì mắt chàng vẫn bị bịt kín. - Hỏi chàng là ai, ở nơi
nào, sinh năm nào, v.v… sau đó, người ta lại đưa chàng đến một chỗ khác trong
khi chàng vẫn bị bịt mắt, và trong lúc đi người ta dùng những hình ảnh phúng dụ
để nói với chàng về những nỗi gian khổ của cuộc hành trình chàng sẽ đi, về tình
hữu ái thiêng liêng, về đấng vĩnh viễn đã sáng tạo ra thế giới, về tinh thần
dũng cảm mà chàng phải có trong khi chịu đựng những gian khổ hiểm nguy. Trong
lúc đi như vậy, Piotr nhận thấy người ta gọi chàng khi thì là kẻ đi tìm, khi
thì là kẻ đau khổ khi thì lại gọi là kẻ yêu cầu và trong khi gọi như vậy họ lại
lấy dùi vồ và kiếm gõ mỗi lần một khác. Trong lúc họ đưa chàng đến gần một vật
gì không rõ, chàng nhận thấy giữa những người dẫn đường có sự phân vân và lúng
túng. Chàng nghe những người xung quanh chàng bàn tán thì thào, và có một người
yêu cầu phải đưa chàng đặt lên một vật gì, đoạn ra lệnh cho chàng lấy tay trái
dí một cái com-pa vào vú bên trái và bắt chàng nhắc lại những lời thề trung
thành với các luật lệ của hội, do một người khác đọc lên. Sau đó, họ tắt nến,
đốt rượu cồn lên. - Piotr đoán như vậy vì ngửi thấy mùi cồn. - và họ nói rằng
chàng sẽ được thấy ánh sáng nhỏ. Họ cởi khăn bịt mắt và Piotr thấy như trong
giấc mơ, trong ánh lửa leo lét của rượu cồn có một vài người cũng mặc thứ tạp
dề như người thuyết sư, đứng trước mặt chàng và giơ kiếm chĩa vào ngực chàng.
Trong số này, có một người mặc một chiếc áo sơ mi vấy máu.

Trông
thấy thế, Piotr ưỡn ngực về phía những thanh kiếm, hy vọng rằng những thanh
kiếm kia sẽ đâm suốt ngực mình. Nhưng người ta lập tức thu kiếm lại và bịt mắt
chàng lại như cũ.

-
Bây giờ anh đã được thấy ánh sáng nhỏ - Một người nào đó nói với chàng. Đoạn
người ta lại thắp nến lên, và bảo chàng cần phải nhìn thấy ánh sáng lớn. Người
ta lại cất khăn bịt mắt đi và hơn mười người đồng thanh nói: Sic transit gioria
Mundil(1).

(1)
Vinh quang trần thế trôi qua như thế đấy! (tiếng La tinh)

Piotr dần dân định thân và đưa mắt nhìn gian
phòng trong đó chàng đứng, cùng những người có mặt ở đấy. Có người ngôi xung
quanh một cái bàn dài phủ vải đến, tất cả đều ăn mặc như những người chàng thấy
từ lúc nãy. Chàng nhận ra một vài người mà chàng đã gặp trong giới xã giao
Petersburg. Một người trẻ tuổi lạ mặt ngồi ghế chủ toạ, trên cổ đeo một cây
thập tự đặc biệt. Ở bên trái ông ta, là vị giáo sư ý mà Piotr đã gặp cách đây
hai năm ở nhà Anna Pavlovna. Ở đây lại có một viên đại thần rất trọng yếu và
một gia sư người Thuỵ Sĩ trước đây đã sống ở nhà gia đình Kuraghin.

Tất
cả đều im lặng trang nghiêm lắng nghe vị chủ tọa cầm dùi vồ.

Trên tường gắn một ngôi sao sáng rực. Ở một
bên bàn là một cái thảm nhỏ có vẽ nhiều hình tượng trưng khác nhau; và ở bên
kia bàn là một thứ bàn thờ với một quyển Phúc âm và một cái sọ người.

Xung
quanh bàn có bảy cái cây đèn nến lớn như loại cây đèn nến ở trong nhà thờ. Hai
người hội hữu dẫn Piotr đến bàn thờ, bắt chàng quỳ xuống, hai chân làm thành
một góc vuông, và ra lệnh cho chàng phải nằm xuống đất, nói rằng chàng đang
phục trước cửa thần miếu. Một người thì thào:

-
Trước tiên phải cho anh ta nhận cái bay đã.

Một
người khác nói:

-
Ô thôi, xin im đi cho.

Piotr không phục xuống như người ta đã yêu cầu
chàng đưa cặp mắt cận thị ngơ ngác nhìn quanh, và đột nhiên chàng đâm hoài
nghi: "Ta ở nơi nào đây?" Ta đang làm gì thế này? Có phải họ đang chế
nhạo ta không? Về sau khi nhớ đến điều này, ta có xấu hổ không?" Nhưng ngờ
vực này chỉ thoáng qua trong khoảnh khắc. Piotr đưa mắt nhìn gương mặt nghiêm
trang của mấy người đứng xung quanh, sực nhớ lại tất cả những điều chàng đã
trải qua, và hiểu ràng không thể nào dừng lại ở giữa chừng được. Chàng hoảng sợ
vì mình đã hoài nghi, và cố gắng gây lại trong lòng mình niềm cảm kích hồi nãy,
chàng phủ phục xuống trước cửa thần miếu. Và quả nhiên niềm cảm kích lại tràn
vào tâm hồn chàng, lần này còn mãnh liệt hơn lần trước nữa. Chàng phù phục như
vậy được một lúc thì họ ra lệnh cho chàng đứng dậy và mặc cho chàng một cái áo
bay và ba đói găng, rồi vị đại sư quay về phía chàng. Ông ta nói với chàng rằng
chàng phải cố gắng làm sao dừng làm bẩn màu trắng của cái tạp dề này vốn được
tượng trưng cho sự trong sạch và vững chắc.

Đoạn ông ta nói đến cái bay mà chàng chưa hiểu
ý nghĩa, giải thích rằng chàng phải cố gắng dùng cái bay này gạt bỏ những tật
xấu, để làm cho con tim của mình được trong sạch và san phẳng một cách rộng
lượng con tim của đồng loại. Còn về đoi găng thứ nhất, một đôi găng đàn ông,
thì ông ta nói rằng chàng không thể hiểu được ý nghĩa của nó nhưng phải gìn giữ
nó; về đôi găng thứ hai thì ông ta nói rằng chàng phải mang nó trong các buổi
họp, và cuối cùng, về đôi găng tay thứ ba, một đôi găng phụ nữ, thì ông ta bảo:
Hội hữu thân mến, đôi găng phụ nữ này được trang bị cho hội hữu. Hội hữu sẽ trao
nó cho người đàn bà mà hội hữu kính trọng hơn hết. Cái quà tặng này sẽ chứng tỏ
tấm lòng trong sạch của bạn và con người mà bạn chọn làm một nữ hội viên Tam
điểm xứng đáng. Ông ta im lặng một lát rồi nói thêm: Nhưng hội hữu ạ, hội hữu
phải cẩn thận chớ để cho đôi găng này tô điểm những bàn tay ô uế!

Trong lúc vị đại sư nói câu cuối cùng này
Piotr có cảm tưởng rằng ông ta bối rối. Piotr còn bối rối hơn nữa, chàng đỏ
bừng mặt đến nỗi nước mắt rưng rưng như khi trẻ con đỏ mặt, đưa mắt lo lắng
nhìn quanh. Một phút im lặng ngượng ngùng trôi qua.

Phút im lặng này được một người hội hữu chấm
dứt, người ấy đưa Piotr đến cái thảm và bắt đầu đọc ở trong một quyển vở những
lời giải thích tất cả những ảnh hưởng trên thảm: Mặt trời, mặt trăng, cái dùi
vồ, sợi dây dọì, cái bay, hòn đá hoang đã hình khối vuông, cái cột trụ ba cái
cửa sổ, v.v… đoạn ông ta chỉ chỗ cho Piotr đứng, mách cho chàng biết những ám
hiệu của hội, khẩu lệnh vào cửa và cuối cùng cho phép chàng ngồi xuống. Vị đại
sư bắt đầu đọc điều lệ. Điều lệ rất dài, và Piotr vì quá sung sướng, xúc động
và xấu hổ nên không sao hiểu được những điều ông ta đọc. Chàng chỉ nghe những
lời cuối cùng và nhớ lấy những điều ấy.

-
Trong hội chúng ta, chúng ta không biết đến những cấp bậc nào khác ngoài sự
phân biệt giữa đạo đức và tội lỗi. Hãy tránh gây nên những sự phân biệt nào
khác có thể vi phạm quyền bình đẳng.

Hãy
lao mình đến cứu người hội hữu, bất cứ là ai, hãy soi sáng kẻ lạc đường, hãy đỡ
người sa ngã trở dậy và đừng bao giờ đem lòng thù hằn hay chống đối hội hữu của
mình. Hãy hiên hòa và niềm nở.

Hãy nhen lên trong lòng mọi người ngọn lửa của
đạo đức, hãy chia sẻ hạnh phúc của mình với đồng loại và dừng bao giờ để lòng
ghen ghét làm vẩn dục niềm lạc thú trong sạch này.

Hãy tha thứ cho kẻ thù, đừng trả thù họ trừ
phi bằng cách làm điều thiện đối với họ. Thực hiện được các quy tắc tối cao như
vậy người sẽ tìm thấy lại, những dấu vết của sự cao quý xưa kia của người nay
đã mất…

Vị đại sư kết thúc và đứng dậy ôm hôn Piotr.

Piotr nhìn quanh, mắt rưng rưng những giọt lệ
vui mừng, không biết nói gì đề đáp lại những người xung quanh đang đến chúc
mừng chàng và muốn nối lại tình quen biết ngày xưa. Chàng không muốn nhận ra
người quen nào hết, trong số tất cả những người này, chàng chỉ thấy những người
hội hữu mà chàng nóng lòng mong muốn cùng nhau bắt tay vào cộng việc.

Vị đại sư gõ dùi vồ một cái, mọi người ngồi
vào chỗ, và một hội hữu bắt đầu đọc lời giáo huấn về sự cần thiết của tính
khiêm nhường.

Vị đại sư đề nghị làm nhiệm vụ cuối cùng, và
viên đại thần đảm nhận việc quyên tiền bắt đầu đi vòng một lượt qua các hội
hữu. Piotr muốn ghi vào tờ giấy quyên tiền tất cả số tiền chàng hiện có nhưng
sợ làm như thế là tỏ ra kiêu ngạo, nên chỉ ghi một số tiền như những người
khác.

Buổi họp đã xong, và khi trở về nhà, Piotr có
cảm tưởng như mình vừa đi một cuộc du lịch xa xôi nào, kéo dài hàng chục năm,
trong thời gian đó chàng đã hoàn toàn thay đổi đã đoạn tuyệt với lối sống cũng
như những tập quán cũ của mình.

Phần V

Chương - 5 -

Ngày
hôm sau, Piotr ngồi ở nhà đọc và cố gắng đi sâu vào ý nghĩa của cái hình vuông
trong đó một cạnh tượng trưng cho Thượng đế, cạnh thứ hai cho đạo đức, cạnh thứ
ba cho vật chất và cạnh thứ tư cho sự hỗn hợp của vật chất và đạo đức. Chốc
chốc, chàng lại rời quyển sách và cái hình vuông, và tự đặt ra cho mình trong
trí tưởng tượng một kế hoạch sống mới. Hôm qua ở hội sở người ta đã mách chàng
rằng những tin đồn về cuộc đấu súng đã đến tai nhà vua và tốt nhất là chàng nên
đi xa Petersburg, Piotr dự định sẽ về các điền trang miền Nam và săn sóc tới nông
dân của chàng ở đấy. Chàng đang sung sưởng nghĩ đến cuộc sống mới mẻ thì bỗng
công tước Vaxili lù lù bước vào phòng.

-
Này anh bạn, anh đã làm gì ở Moskva mà ghê thế? Anh bạn, tại sao anh lại xích
mích với Lelya(1). Anh lầm rồi. - Vaxili vừa bước vào phòng vừa nói. - Tôi biết
hết rồi, tôi có thể cam doan với anh rằng Elen không có lỗi gì với anh như chúa
Cơ đốc không có lỗi gì với người Do thái vậy.

(1)
Tức Elen.

Piotr
muốn đáp lại, nhưng ông ta đã ngắt lời chàng:

-
Tại sao anh không nói thẳng với tôi một cách tự nhiên như nói với một người
bạn, thế chẳng hơn sao? Tôi biết hết, tôi hiểu hết rồi. - Ông ta nói. - Anh đã
hành động như một người đứng đắn biết tôn trọng danh dự, có lẽ anh quá hấp tấp,
nhưng ta sẽ không bàn đến. Chỉ xin anh nhớ cho một điều là anh đã đặt tôi và
Elen vào một tình trạng khó xử như thế nào trước mặt mọi người, và thậm chí
trước mặt triều đình nữa. - Ông ta hạ thấp giọng nói thêm. - Nó ở Moskva còn
anh thì lại ở đây. Này anh bạn, anh nhớ cho. - Ông ta nắm lấy tay chàng và kéo
thấp xuống. - Đây chỉ là sự hiểu lầm mà thôi; tôi thiết tưởng chính bản thân
anh cũng cảm thấy thế. Bây giờ anh viết ngay cho tôi một bức thư gửi cho nó đi.
Nó sẽ đến đây và mọi việc sẽ được làm rõ ràng minh bạch, nếu không, tôi nói cho
anh biết, anh có thể rất dễ dàng gặp phải những chuyện không hay đấy, anh ạ.

Công tước Vaxili nhìn Piotr một cách nhiều ý
nghĩa.

-
Tôi có những nguồn tin chắc chắn cho biết rằng hoàng thái hậu rất để tâm đến
việc này. Chắc anh cũng biết Người rất quý Elen.

Đã
mấy lần Piotr định nói nhưng một mặt công tước Vaxili không để cho chàng nói,
mặt khác bản thân chàng cũng chưa dám dùng ngay từ đầu cái giọng cự tuyệt và
chống đối quyết liệt mà chàng đã định dùng để trả lời bố vợ. Hơn nữa, chàng lại
nhớ đến điều lệ hội Tam điểm: "Phải hiền hòa và niềm nở". Chàng nhăn
nhó, đỏ bừng mặt, đứng lên rồi lại ngồi xuống, giằng co với bản thân trong cái
việc khó khăn nhất trên đời đối với chàng, là nói thẳng vào mặt một người, bất
kể người ấy là ai, những điều khó chịu khác hẳn những điều mà họ dự đoán. Chàng
đã quen phục tùng cái giọng tự thị, lơ đễnh của công tước Vaxili đến nỗi ngay
tới bây giờ chàng cũng cảm thấy mình không đủ sức chống lại, nhưng chàng cũng
cảm thấy điều chàng sắp nói ra sẽ quyết định tất cả tương lai của chàng: chàng
sẽ đi theo con đường cũ hay là bước vào con đường mới mà hội Tam điểm đã chỉ
cho chàng với một sức hấp dăn mãnh liệt như vậy, con đường mà chàng đã tin
tưởng chắc chắn là sẽ đưa chàng đến sự tái sinh trong một cuộc sống mới?

Công tước Vaxili nói, giọng bông đùa:

-
Thôi anh ơi, anh cứ "ừ" với tôi một tiếng rồi tôi sẽ tự tay viết thư
cho nó và chúng ta sẽ ăn mừng.

Nhưng công tước Vaxili chưa kịp nói hết câu
bông đùa thì trên gương mặt của Piotr đã hiện lên một vẻ giận dữ khủng khiếp
nhắc nhở một trận lôi đình của cha chàng.

Chàng nói khẽ, không nhìn vào mặt người tiếp
chuyện:

-
Thưa công tước, tôi không hề mời ông đến đây, ông đi đi, ông làm ơn đi đi cho.
- Chàng đứng phắt dậy ra mở cửa cho ông ta, - Ông đi đi. - Chàng nhắc lại lòng
không dám tin rằng mình có thể nói như vậy, và mừng rỡ khi thấy cái vẻ lúng
túng và sợ hãi hiên lên trên gương mặt công tước Vaxili.

-
Anh làm sao thế Anh ốm à?

-
Ông đi đi! - Chàng nhắc lại một lần nữa, giọng run run.

Thế là công tước Vaxili đành phải ra về không
lấy được một lời bày giải.

Một
tuần sau Piotr từ biệt các bạn mới trong hội Tam điểm và sau khi đã để lại một
số tiền lớn dành cho những việc từ thiện, chàng lên đường về các điền trang của
mình. Các hội hữu đưa cho chàng những bức thư gửi các hội viên Tam điểm ở Kiev
và Odessa và hứa sẽ viết thư hướng dẫn chàng trong hoạt động mới.