Suốt những năm Văn ở cùng với gia đình Gela, bà vẫn bám lấy niềm
tin rằng một ngày nào đó bà sẽ được tái hợp với Khả Quân. Mặc dù theo nhiều
cách bà đã tiếp thu lối sống của đạo Phật và, cũng như nhiều người Tây Tạng
khác xung quanh, đã chấp nhận số phận mình, nhưng một phần trong bà không bao
giờ chịu từ bỏ cuộc tìm kiếm. Hầu hết mọi suy tư của bà về Khả Quân đều chỉ gói
gọn trong cuốn nhật ký, nhưng từ khi bà nói tiếng Tây Tạng khá hơn và cảm thấy
có thể diễn đạt cảm nghĩ một cách tinh tế hơn, bà bắt đầu thử giải thích cảm
xúc của mình với cả gia đình. Hồng là người đầu tiên được bà nói cho nghe về
Khả Quân. Thiên hướng tâm linh mạnh mẽ mà bà nhận ra ở cậu ngay từ khi bà mới
đến nhà này đã ngày một lớn lên theo năm tháng, nên bà cảm thấy có thể tin cậy
ở cậu. Bà nhớ rằng hồi còn bé, cậu đã rất sợ thấy ảnh Khả Quân. Nay bà lấy ảnh
ra chìa cho cậu xem. “Người này là người yêu của cô,” bà nói. “Mặt trời và mặt
trăng của cô.”

Dần dần Khả Quân trở thành một phần của cuộc chuyện trò. Cả
gia đình thường lắng nghe như bị bỏ bùa khi Văn kể cho họ nghe về cuộc đời
trước kia của mình ở Trung Quốc. Đặc biệt là Bát, nay đã thành người lớn, dường
như nuốt từng lời những thông tin về cái thế giới rất khác biệt này ở phương
Đông. Cuối cùng cũng đến cái ngày Văn chưa bao giờ dám hy vọng tới. Gela đến gặp bà nói
rằng cả nhà đã quyết định giúp bà tìm kiếm. Hồng nay đã đủ tuổi để có thể giúp
ích cho Gela nên
Ge”er có thể rảnh tay. Bà cũng muốn đi cùng họ và Gela đồng ý bởi vì năng khiếu tiên tri
huyền bí của cô bé có thể có ích cho Văn. Ông sẽ cho họ ba con ngựa và đầy đủ
lương khô để họ có thể đi một thời gian. Khi thức ăn dự trữ cạn, họ có thể cậy
vào sự hào phóng của những người Tây Tạng khác và các tu viện.

Khi Văn nghe nói cả nhà đang lên kế hoạch tách nhau ra để
giúp đỡ mình, bà òa khóc. Bà không biết nói gì. Không có lời nào đủ để diễn tả
hết bà hàm ơn họ bao nhiêu. Họ không chỉ cứu bà thoát chết mà còn nhận bà vào
mái ấm gia đình đầy tình yêu thương của mình suốt bao năm qua. Thấy những giọt
lệ của Văn, Saierbao lặng lẽ nắm tay bà khẽ vuốt ve. Văn cảm thấy cái thô ráp
của làn da Saierbao. Bà đã già đi nhiều. Những quần áo sặc sỡ của bà đã phai
màu, nữ trang của bà xỉn đi, nhưng gương mặt bà vẫn ngời sáng.

Buổi chia tay của họ thật trang trọng. Gela và Saierbao lặng
lẽ quan sát trong khi Ge”er chất đồ lên ngựa. Saierbao đã chuẩn bị những túi
đựng đồ ăn thức uống; có một cái lều, đệm ngủ, dây thừng và thuốc men.

Trong khi Hồng giữ dây cương cho Văn để bà lên ngựa, cậu
thầm thì nói riêng với Văn rằng ngay khi Ge”er trở về, cậu dự định sẽ vào một
tu viện như các ông anh Ma và mê. Cậu đã nghiền ngẫm những lời của Văn về Khả
Quân: cậu cho rằng cậu hiẻu tình yêu của bà là thế nào bởi vì, với cậu, nhưng
linh hồn cũng giống như mặt trời và mặt trăng vậy.

Giữa những lời tiễn biệt, Văn tháo chiếc vòng cổ bằng
cacnelian mà trước kia Zhuoma tặng bà rồi ấn vào tay Saierbao, cùng với bộ quân
phục cũ mà bà chưa bao giờ mặc lại. Hình ảnh gương mặt Ni tràn ngập tâm trí
Văn. Bà biết rằng dù có đi đâu, bà sẽ không bao giờ quên cô gái nhỏ chẳng khác
nào một chiếc chuông gió xinh đẹp ngày xưa, và cả tình yêu thương thầm lặng của
gia đình cô.

Trong khi lên kế hoạch cho chuyến đi, Bát đề nghị với Ge”er
họ nên tìm những thợ đẽo đá từng tạc những hòn đá mani trên các ngọn núi
thiêng. Những người đó thường tiếp đón đủ mọi hạng người muốn dâng cúng cho
thánh thần. Chắc hẳn họ sẽ có tin tức về bất cứ người Trung Quốc nào từng đi
qua đường đó trong mấy năm trở lại đây. Ge”er đồng ý rằng họ nên khởi đầu như
thế.

Trong nhiều tháng, mọi tìm kiếm của họ đều không đem lại kết
quả. Họ rong ruổi từ núi này qua núi nọ, nhưng không một thợ đẽo đá nào mà
Ge”er trò chuyện nhận ra được ảnh Khả Quân hoặc từng gặp người Trung Quốc nào.
Văn cũng chẳng thu lượm được mấy thông tin về chuyện điều gì đã xảy ra với Quân
Giải phóng Nhân dân ở vùng này của Tây Tạng. “Xung đột chấm dứt chưa?” gặp ai
bà cũng hỏi. Họ chỉ nhìn bà với vẻ lạ lùng mà không trả lời.

Thế rồi, một ngày nọ, họ bắt gặp một thợ đẽo đá có nhớ rằng
từng gặp vài người Trung Quốc. Văn và Bát đợi trong khi Ge”er trèo lên núi để
nói chuyện với ông ta. Khi quay lại, Ge”er hào hứng kể rằng nhiều năm trước
đây, người thợ đá này có gặp một nhóm người đi qua, trong số đó có vài người
Trung Quốc. Toàn bộ nhóm đó đều mặc áo dài Tây tạng, nhưng không khó nhận ra
những khuôn mặt không phải Tây Tạng trong số đó bởi họ không có nước da rám
nắng màu đồng do bị mặt trời khắc nghiệt vùng cao nguyên thiêu đốt. Mỗi người
trong số đó mang một khẩu súng trường gắn lưỡi lê. Có một cái bọc cứ quằn quại
suốt trên lưng một trong mấy con ngựa. Ông ta cho rằng trong bọc đó ắt hẳn là có
một con vật còn sống. Đám người nọ bảo họ đang đi về phía Đông Bắc.

Văn và Bát nhìn Ge”er sửng sốt. Liệu đó có phải là những
người đã bắt cóc Zhuoma không? Văn cho rằng họ nên đi về hướng Đông Bắc để xem
có thể thu thập thêm thông tin không, nhưng Ge”er lo rằng nếu làm vậy thì e họ
sẽ từ bỏ việc tìm kiếm Khả Quân. Anh đề xuất rằng tốt hơn nên đi về phía
Đông Nam, nơi mà theo một số người họ đã gặp thì họ sẽ tìm thấy nhiều
người Trung Quốc.

Văn nhìn lên bầu trời xanh thăm thẳm, bàn tay siết lên bức
ảnh Khả Quân trong túi trên ngực áo. “Zhuoma đã cứu mạng tôi. Người Trung Quốc
chúng tôi hễ có nợ thì muốn trả. Tôi cho rằng nếu Khả Quân biết, anh ấy cũng sẽ
muốn tôi tìm Zhuoma trước.”

Con đường về hướng Đông Bắc đưa họ qua những đèo núi cao
lộng gió. Ge”er cảnh báo Văn rằng chỉ có thể băng qua những ngọn núi phủ tuyết
vào mùa hè, nên họ sẽ phải chờ dưới chân núi cho đến hết mùa đông. Suốt mấy
tháng mùa đông họ trú trong lều, tích lũy thêm dần sức mạnh và nghị lực. Ge”er
đi săn hươu cùng các con thú hoang khác và hái các loại cây cỏ ăn được. Ông chỉ
cho Văn và Bát cách làm sao phân biệt được các loại cây củ thuốc vãn đang cố
sinh tồn giữa tuyết giá.

Đến mùa xuân họ lại lên đường, rong ruổi hàng ngày trời gần
như tuyệt đối im lìm, tập trung vào việc dẫn dắt ngựa tiến bước an toàn qua địa
hình hiểm trở. Chẳng bao lâu sau khi xuống khỏi một rặng núi, họ gặp một nhóm
người hành hương. Những người này buộc quanh trán và quấn quanh bàn tay bàn
chân những mảnh vải nỉ dài. Chẳng mấy chốc Văn hiểu ra lý do họ làm vậy. Cứ sau
mỗi bước tiến lên, các khách hành hương lại duỗi dài toàn chạm đất. Rồi họ đứng
dậy và lại lặp lại hành vi cung kính bằng toàn bộ thân thể đó. Nhìn thấy Văn và
các bạn đồng hành của bà, các khách hành hương đứng lại nghỉ. Họ nói rằng họ đã
đi được bốn tháng trong chuyến hành hương đến núi Anyemaqen. Văn biết rằng để
tới được núi Anyemaqen thì phải đi ngựa nhọc nhằn mất vài tuần. Với tốc độ đi
thế này thì họ phải mất hàng năm. Bà tự hỏi liệu đức tin của bản thân mình có
đủ cho bà trụ nổi nếu đi cùng cách đó hay không.

Sau họ chẳng gặp ai nữa. Văn thêm một dòng vào nhật ký, đè
lên những chữ mà chính mình đã viết nhiều năm trước. “Giúp em với, Khả Quân ơi!
Em biết anh đang dõi theo em, anh đang chờ em!”

Ngay khi đồ ăn thức uống của họ sắp cạn, họ nhìn thấy một
túp lều. Ba khách lữ hành kiệt sức được gia đình du mục sống trong lều tiếp đón
nồng hậu và lưu lại đó hai ngày hai đêm. Văn thấy điều kiện sống của gia đình
này rất khác với gia đình Gela. Họ có nhiều đồ dùng gia đình và dụng cụ
làm ruộng bán cơ khí, một chiếc xe đạp và cả một cái máy kéo nữa. Bà chưa hề
nghĩ rằng cuộc sống của người Tây Tạng nơi này lại có thể khác nơi kia đến thế.

Chủ gia đình giải thích rằng hết thảy các thứ này đều được
mua từ “cửa hàng xe tải” vẫn thường qua lại vùng đất Tây Tạng này trong mấy năm
gần đây.

“Mấy cửa hàng đó là của người Trung Quốc ạ?” Văn hỏi.

“Không, họ là nhà buôn Tây T ạng,” người đàn ông đáp.

Ge”er kinh ngạc khi thấy đống máy móc, rón rén sờ sờ vào
chúng. Ông cứ hỏi mãi không thôi.

“Mấy cái thứ nho nhỏ bằng sắt này ăn gì?”

“Ban đêm chúng làm gì?”

“Chúng có khi nào nổi giận không?”

“Anh có thể cưỡi xe đạp lên núi không?”

“Một cái máy kéo có thể kéo được bao nhiêu bánh phân một
lần?”

Văn chưa bao giờ nghe Ge”er nói nhiều đến thế.

Trước khi họ lại lên đường, chủ nhà hỏi họ xem liệu con trai
của ông là Zawang (Trát Vượng), vốn cũng đang định đi lên phía Bắc, có thể đi
cùng họ không. Sắp xếp như thế thì Ge”er quá vui lòng. Có thêm một người đàn
ông trong nhóm, lại là một chàng trai khỏe mạnh, thì tất cả những việc vặt vãnh
trong chuyến đi – nào lấy nước hái củi, nào nhóm lửa nấu bếp, nào dựng lều, nào
sửa chữa yên cương – đều sẽ nhẹ nhàng đi nhiều.

Sự có mặt của Zawang làm tâm trạng họ thay đổi và khiến cho
chuyến đi bớt phần vô vị. Bát dường như đặc biệt vui thích nhờ có cậu. Văn chưa
bao giờ thấy cậu bé cười nói nhiều đến thế. Ngắm hai người trẻ tuổi ở bên nhau,
bà và Ge”er nhìn nhau mỉm cười.

Zawang đang trên đường tới tu viện nổi tiếng Wendugongba
(Văn Đô Viện) để thăm ông anh trai tu ở đó. Đã mười năm nay không được gặp
người anh vì tu viện không cho phép gia đình tới thăm trong thời gian đó. Anh
trai cậu cần phải toàn tâm toàn ý tập trung vào việc học cách dệt những tấm
thảm tinh xảo mà nhờ chúng tu viện này trở nên nổi tiếng. Zawang giải thích
rằng để làm những tấm thảm đó, người ta dệt nhiều tấm vải lên một cái nền có
độn để tạo ra những bức tranh phức tạp và tuyệt đẹp về các thần linh. Công
trình của anh trai cậu nay treo trên các bức tường tu viện. Lòng Văn tràn đầy
hoài nhớ về những bộ quần áo thêu bà từng mặc hồi còn ở châu thổ sông Dương Tử-
những cái áo khoác lụa có độn bông thêu rồng phượng bằng chỉ màu. Bà nghĩ đến
cha mẹ và chị gái, cả nhà chắc giờ đây tin rằng bà đã chết. Bà thò tay vào
trong áo, sờ cuốn sách vẫn còn lưu giữ con hạc giấy của chị bà.

Khi đến được Wendugongba, Văn và Bát đợi bên ngoài vì phụ nữ
không được phép vào trong khuôn viên tu viện. Vị lạt ma đón tiếp cánh nam giới
bảo Zawang rằng anh trai cậu hiện không có mặt ở tu viện, anh ta đang tháp tùng
tu viện trưởng đi viếng thăm hành chính xung quanh vùng. Tuy nhiên, mọi khách
qua đường đều là khách quý của tu viện nên cậu và những người đi cùng có thể
đợi tại nhà khách của tu viện ở gần đó cho tới khi ông anh Zawang trở về.

Nhà khách chia khu nam riêng, nữ riêng. Văn và Bát được đưa
tới một phòng đơn xây bằng gạch bùn, phòng bên cạnh dành cho ngựa. Cửa ra vào
và cửa sổ đều làm bằng những tấm mền nỉ phết dầu đóng đinh vào khung gỗ. Phòng
rộng khoảng mười lăm mét vuông, bức tường chính treo một cuộn giấy dài thường
sử dụng trong sinh hoạt tôn giáo. Bên dưới cuộn giấy là vài ngăn kệ gỗ đơn sơ.
Vật dụng duy nhất là hai chiếc giường đơn, nếu không kể hai chiếc gối đan bằng
cói đặt trên sàn để ngồi thiền và tụng kinh.

Văn những muốn bật khóc khi nhìn thấy căn phòng: quá lâu rồi
bà mới lại được ngủ trong một nơi có tường vây quanh nên bà xúc động vô cùng.
Bà ngồi lên giường, tận hưởng cảm giác riêng tư mà chiếc giường mang lại. Chỉ
phải ngủ chung với một phụ nữ khác thôi là cả một sự xa hoa ít có.

Khi chuyển sang xem xét dăm món đồ vật trên mấy ngăn kệ gỗ,
bà sửng sốt thấy vài cái trong số đó là đồ Trung Quốc. Có một cái túi nhựa của
cửa hàng Mỹ nghệ Vinh Bảo Tề nổi tiếng ở Bắc Kinh, rồi thì giấy láng sản xuất ở
Thành Đô, lại có cả một cái đèn pin làm ở Thượng Hải nữa. Nhìn thấy những vật
đó, bà rưng rưng nước mắt: ngoài mấy món đồ xoàng xĩnh của chính mình, đã bao
năm nay bà không được thấy dù chỉ một vật nào có dây mơ rễ má với Trung Quốc.
Người Trung Quốc chắc hẳn đã mang theo vật sở hữu của mình đến căn phòng trống
rỗng này. Bà cảm thấy bà đang đến gần hơn câu trả lời mình đang tìm kiếm.

Trong bữa ăn, một lạt ma bảo họ rằng vài hôm nữa sẽ có một
lễ hội lớn Hoạt Phật (Dharmaraja) được tổ chức ở tu viện này. Các lạt ma
sẽ hành lễ ở sân ngoài trời trước lối vào tu viện và không được quấy rầy các vị
trong khi các vị diễn tập. Ba người Tây Tạng cảm thấy mình thật may mắn khi một
buổi lễ tôn giáo quan trọng đến thế diễn ra đúng giữa lúc họ đang lưu lại tu
viện. Bát giải thích cho Văn rằng bất cứ ai được vị Hoạt Phật sờ vào đầu đều sẽ
được bình an và đạt được ước nguyện trong tâm khảm.

Chiều hôm đó, trước khi đàn ông đàn bà tách nhau ra bên nào
về khu bên nấy, Văn hỏi Ge”er xem liệu ngày hôm sau có thể dò hỏi về Khả Quân ở
chỗ tu viện không. Ge”er hứa sáng ra ông sẽ nói chuyện với các lạt ma.

Trước khi ngủ, Văn khắc thêm một dòng vào cuốn sổ: “Quân ơi,
hôm nay em lại nhìn thấy chữ Hán. Chắc hẳn đây là dấu hiệu của anh gửi cho em
rồi. Chồng yêu dấu của em ơi, đêm nay xin hãy cho em biết trong mơ rằng anh
đang ở đâu.” Nhưng Văn thức trắng đêm, chẳng mơ thấy gì.

Ngày hôm sau, một vị lạt ma đến chỉ để nói với Văn rằng họ
sẽ báo cho toàn thể tu viện biết chuyện bà đi tìm chồng vào giờ tranh luận kinh
văn, và họ cũng sẽ hỏi các khách viếng thăm cũng như khách tham quan đến dự lễ
Hoạt Phật sắp tới.

Lúc rạng đông vào ngày lễ, mấy tiếng cồng to rền vang đánh
thức Văn dậy. Nhìn ra ngoài cửa sổ, bà thấy một bóng người đứng in hình lên mái
tu viện: một vị lạt ma mặc áo choàng đỏ tía đang gõ thật lực vào một cái cồng
to bằng đồng. Suốt hai tiếng đồng hồ sau đó người ta nghe tiếng các lạt ma tụng
kinh, tiếng tụng rì rầm lúc lên lúc xuống vang vọng khắp các tòa nhà. Văn nghĩ
đến Saierbao, Zhuoma và Ni, ba người phụ nữ thành tín đã dành suốt đời mình
tụng niệm, đọc kinh.

Ngay trước khi lễ bắt đầu, một chú tiểu chạy ra nhà khách để
tháp tùng các vị khách đến sân tu viện, chỗ trước cánh cổng có trang trí dẫn
vào tu viện. Chú bố trí cho khách ngồi ở hàng trước, là vị trí tốt nhất để được
Hoạt Phật ban phúc lành.

Đây là lần đầu tiên Văn được quan sát một buổi lễ tôn giáo ở
Tây Tạng ở khoảng cách gần đến thế. Bà ngắm nhìn biển cờ xí, mê mải cứ như bị
bỏ bùa. Trước các cửa tu viện, người ta dựng tám cái tù và dài, hai bên đó là
các lạt ma đội mũ cao dựng đứng. Các lạt ma mặc lễ phục đứng thành một hình
vuông lớn. Đột nhiên, một nhóm lạt ma đứng thành hàng mặc áo choàng màu đỏ và
vàng thổi những chiếc kèn lấp lánh. Một nhóm diễn viên trông hao hao giống nghệ
sĩ Kinh kịch từ trong tòa nhà tu viện sải bước đi ra. “Đó là các lạt ma sẽ biểu
diễn điệu múa”, Bát thì thầm với Văn. “Khi lễ Hoạt Phật đã xong, đừng quên cùng
với cháu tiến lên phía trước để cho ngài sờ đầu cô.”

Thật là một quang cảnh tuyệt vời. Hàng chục vũ công mặc quần
áo sặc sỡ, đội những cái đầu giả tượng trưng cho ngựa và bò đứng chật cả sân.
Các lạt ma tụng kinh, thổi tủ và bằng đồng và vỏ xà cừ. Tiếng kèn từ những
chiếc tù và dài hơn giữ nhịp cho điệu múa, trong khi vị Hoạt Phật đi vòng quanh
khán giả để ban phúc. Văn chẳng biết điệu múa có ý nghĩa gì, nhưng bà rất hồ
hởi trước những mình tháy.

Bà quay lại quan sát đám đông để xem liệu các khán giả cũng
ngây ngất khi chiêm ngưỡng sự giao hòa kỳ diệu này giữa thế giới con người với
thế giới tâm linh giống như bà không. Kinh ngạc, bà nhận ra một số gương mặt
người Trung Quốc. Tim bà như ngừng một nhịp khi bà thấy màu xanh dương, đen và
xám quen thuộc của so quần họ giữa những y phục sặc sỡ nhiều màu của người Tây
Tạng. Mặc dù bản năng mách bảo bà hãy chen lấn qua đám đông để tiến về phía họ,
nhưng bà thấy ngợp trước khoảng cách xa xôi ngăn cách bà với cái thế giới mà bà
từng lìa bỏ. Đã nhiều năm nay bà không thốt ra lời một từ Trung Quốc nào. Liệu
bà có thể nào còn lên tiếng trò chuyện với họ không?

Bà cẩn thận len mình giữa biển người, cố tìm một nhóm người
Trung Quốc nào xem ra có thể đến gần. Khi nhìn thấy một phụ nữ trạc tuổi mình đang
hăng hái bàn bạc với các bạn về buổi lễ, bà lại gần bà ta, cúi đầu.

“Xin lỗi,” bà nói. “Tôi hỏi chị một câu được không?”

Những lời đó từ miệng bà phát ra nghe thật lạ.

“Chị nói được tiếng Trung à?” người phụ nữ hỏi, rõ là ngạc
nhiên khi thấy một người trông như người Tây Tạng nhưng lại nói được ngôn ngữ
của bà ta.

“Tôi là người Trung Quốc,” Văn buồn bã nói. “Nhưng tôi sống
ở Tây Tạng từ năm 1958 tới giờ.”

Làm sao giải thích được những điều đã xảy đến với bà.

Người phụ nữ và đám bạn bà ta sửng sốt. Họ tới tấp hỏi Văn
một thôi một hồi.

“Làm sao bà tới đây được? Bà bị bắt giam à?”

“Chị học nói tiếng Tây Tạng hồi nào vậy?”

“Bà có sống với người Tây Tạng không? Họ cư xử với bà thế
nào?”

“Gia đình chị có ở đây không?”

Một người đàn ông trong nhóm đề nghị mọi người nên tìm một
chỗ yên tĩnh để nói chuyện, tách khỏi đám đông.

“Chúng tôi có nhiều điều muốn hỏi chị,” ông ta nói, “nhưng
tôi cảm thấy chị cũng có những điều muốn hỏi chúng tôi. Ta lên sườn đồi kia
ngồi đi.”

Nhóm người nhỏ ngồi quây thành vòng tròn trên sườn đồi. Bên
cạnh người đàn ông ban nãy, Văn được biết là quê ở Hồ Bắc và làm trong ngành
nông nghiệp, còn có một chàng trai và một cô gái quê Hà Nam làm kỹ thuật viên ở
một bệnh viện Tây Tạng, và một phụ nữ lớn tuổi hơn, người Tứ Xuyên, làm giáo
viên. Bọn họ mỗi người có một lý do riêng để lên Tây Tạng sống. Những người trẻ
cho bà biết họ dựa vào chính sách khuyến khích về tài chính do chính phủ Trung
Quốc đưa ra để chuyển lên Tây Tạng; ở đây có thể tìm được nhiều việc làm. Người
đàn ông có tuổi cho biết ông đến Tây Tạng vào hồi thập niêm 70 khi người ta có
nhu cầu tuyển công nhân nông nghiệp từ Hồ Bắc, bởi ở Tây Tạng hồi đó tốt hơn là
ở Trung Quốc, nơi tình hình chính trị đang rối ren. Người phụ nữ nói, do Tứ
Xuyên gần biên giới Tây Tạng nên bà đến Tây Tạng vào thập niên 60 để “hỗ trợ
vùng biên giới.”

Phải mất một hồi lâu Văn mới giải thích được với họ vì sao
bà chuyển sang mặc y phục Tây Tạng, vì sao khuôn mặt bà dạn dày sương gió, đôi
bàn tay bà thô ráp. Khi bà kể xong, cả nhóm ngồi lặng thinh. Họ nhìn bà vẻ nghi
ngờ.

Chính người phụ nữ phá tan sự im lặng.

“Chị có biết là giao tranh giữa người Trung Quốc và người
Tây Tạng đã chấm dứt từ lâu rồi không?” bà ta hỏi.

Văn không đáp, mặc dù tâm trí bà quay cuồng trước cái tin
này. Dường như không có cách nào nói cho những người kia hiểu bà dã sống một
cuộc sống tách biệt như thế nào. Họ hầu như chẳng biết gì về những đồng bằng
trơ trụi vùng Thanh Hải hay về lối sống du mục. Mặc dù sống ở Tây Tạng, họ vẫn
khép kín trong cộng đồng Trung Quốc của mình. Làm sao bà có thể nói cho họ biết
bà đã sống ở một nơi không hề có chính trị, không có chiến tranh, chỉ có một
lối sống cộng đồng tự túc và tự tại, mọi thứ đều được chia sẻ - và không gian
vô tận, nơi thời gian trải dài không dứt.

“Làm ơn cho tôi biết hiện giờ tình hình giữa người Trung
Quốc và người Tây Tạng ra sao?” bà hỏi.

Người phụ nữ và các bạn bà nhìn nhau.

“Trong thời gian chị ở Tây Tạng, Trung Quốc đã thay đổi rất
nhiều,” người phụ nữ nói. “Nhiều lắm, chắc chị không đoán được đâu. Chúng tôi
khó mà biết được chính xác điều gì đang xảy ra ở Tây Tạng và tại sao Đạt Lai
Lạt Ma không còn ở đây nữa.”

Kể từ những cuộc trò chuyện với Zhuoma từ nhiều năm trước,
Văn không nghĩ đến Đạt Lai Lạt Ma nhiều lắm, nhưng dù vậy bà vẫn sửng sốt khi
biết rằng ngài không còn sống ở Điện Potala như bà tưởng.

“Nhưng vì sao ngài lại bỏ đi?” bà hỏi.

“Tôi không biết,” người phụ nữ nói. “Tôi nghe người ta nói
quan hệ giữa chính phủ Trung Quốc với Đạt Lai Lạt Ma hồi đầu khá tốt, vào đầu
những năm 50 chính phủ Cộng sản còn được nhân dân Tây Tạng và giới tinh hoa Tây
Tạng ủng hộ. Nếu không thì cớ sao Đạt Lai Lạt Ma, hồi đó đã đi trốn ở làng Đông
Á Sơn Khẩu bé xíu heo hút vùng biên giới, lại quay về thủ đô Lhasa? Và cớ sao
ngài lại cử đại diện tới Bắc Kinh vào năm 1951 để ký “Thỏa ước Giải phóng Tây
Tạng trọng Hòa bình” với chính phủ Trung Quốc nhằm biến Tây Tạng thành một khu
tự trị của Trung Quốc? Rõ ràng là cuộc gặp giữa Đạt Lai Lạt Ma với Mao Chủ tịch
hồi năm 1954 rất thân thiện và Đạt Lai Lạt Ma rất ấn tượng trước trí tuệ và
năng lực của Mao Chủ tịch. Người ta nói rằng bài thơ ngài viết để ca ngợi Mao
Chủ tịch và câu “Vạn Phúc Kim Luân” ngài trao tặng cho Bắc Kinh là bằng chứng
cho điều này. Trong năm đó, cả ngài lẫn Ban Thiền Lạt Ma đều chấp nhận quyền ủy
trị của chính phủ Trung Quốc tại Đại hội Quốc dân, cho thấy rằng Tây Tạng tán
thạnh chế độ Bắc Kinh.”

“Vài người nói thế,” người đàn ông đứng tuổi chen vào, “song
những người khác tin rằng lúc đó Đạt Lai Lạt Ma còn trẻ người non dạ, dễ bị
người ta tác động. Chính phủ Bắc Kinh đã tẩy não ngài. Nhưng mặc dù họ có thể
tìm được cách gây ảnh hưởng lên cảm tính của ngài đối với những vấn đề nhỏ, họ
không bao giờ có thể khiến được ngài từ bỏ niềm tin vào nền độc lập của Tây
Tạng. Người ta có thể nói rằng hồi đầu những năm 50 Mao không hề có ý định dùng
vũ lực ở Tây Tạng, ông biết rằng không nên can thiệp mà hãy để người Tây Tạng
tự quản lấy, nhưng liệu ông có chấp nhận cho Tây Tạng độc lập không? Cũng dễ
hiểu vì sao ông cho quân đến Tây Tạng vào năm 1958. Lúc đó có nổi loạn ở vùng
Tây Nam Trung Quốc và Tưởng Giới Thạch đã công bố ông ta đang xây dựng lực
lượng ở Đài Loan để tấn công phe Cộng sản. Điều cần thiết là Mao phải kiểm soát
được Tây Tạng. Lý do duy nhất khiến ông dễ dãi đến như vậy với Tây Tạng sau năm
1949 là bởi cuộc chiến Triều Tiên khiến Quân đội Giải phóng phải điều binh lực
và khí tài đi nơi khác. Nhưng đến cuối thập niên 50, Quân đội Giải phóng đã có
vài năm để phục hồi sức mạnh và sẵn sàng tính sổ với Tây Tạng. Đạt Lai Lạt Ma
lúc đó đang nhận vũ khí của phương Tây và ngầm ủng hộ Phong trào Độc lập cho
Tây Tạng. Mao không có cách nào khác ngoài cử quân tới.”