Chương Mười Bốn

Sau trên
sáu mươi năm, kể từ ngày đi kháng chiến,

Ngọc
Bích đến chơi nhà Phạm Duy tại Midway City...

Ngọc
Bích là một nhạc sĩ đi theo tôi trên rất nhiều chặng đường kháng chiến. Không
có nó trong chặng thứ nhất là chặng Nam Bộ Kháng Chiến. Trong chặng thứ nhì, khi
tôi cùng Đoàn Văn Nghệ Giải Phóng đi từ Sơn Tây theo dọc đường sắt lên tới Lào
Kai thì thằng này đã là một đoàn viên không chính thức của đoàn rồi. Nghĩa là
nó có lộ trình riêng của nó, nhưng cũng vẫn chỉ là con đường bộ như của chúng
tôi, ven theo dòng Sông Hồng từ miền trung du lên tới thượng du. Nó sống độc lập
và thỉnh thoảng mới tới hát chung với đoàn Giải Phóng. Nhưng khi tôi ở lại Lào
Kai với Văn Cao thì thằng Ngọc Bích cũng ở lại đó luôn. Và nó đã hát cùng với
tôi tại cái quán có cái tên đích thực là quán BIÊN THÙY này. Nó cũng soạn ra những
bài hát kháng chiến hay những bản nhạc tình và nhờ tôi giúp nó trong việc sửa lời
hay soạn lời, ví dụ những bài như Bà Già Giết Giặc, Giấc Mơ Ngàn... Thêm vào
các loại nhạc ra đời tại vùng kháng chiến như dân ca mới, hành khúc, nhạc cảnh,
tiểu nhạc kịch... bây giờ với Ngọc Bích, nhạc kháng chiến có những bài soạn
theo nhạc jazz của Hoa Kỳ. Thế mới là vui.

Tôi ở lại
Lào Kai với Văn Cao trong ít lâu rồi lại vác ba lô ra đi. Thằng Ngọc Bích cũng
đi theo tôi ngay. Nó còn đi với tôi trên chặng đường kháng chiến thứ ba từ Lào
Kai qua Bắc Kạn, đi chặng thứ tư từ Bắc Kạn xuống Thái Nguyên rồi qua Cao-Bắc-Lạng,
đi chặng thứ năm từ Lạng Sơn về Chợ Đại Cống Thần và đi chặng thứ sáu từ Khu
III vào Thanh-Nghệ-Tĩnh. Trong chặng đi thứ bẩy là chặng Bình-Trị-Thiên thì
không có thằng Ngọc Bích nhưng lại có em gái của nó tên là Ngọc Khanh cùng đi với
tôi. Trong kháng chiến, tôi còn phải đi thêm hai chặng đường nữa, những chặng
đường thứ tám, thứ chín có nhiều vinh quang và tủi nhục hơn những chặng đường
trước. Rồi cuối cùng là chặng đường dinh tê thứ mười đầy nước mắt.

Trong ba
bốn năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc, những văn nghệ sĩ rời thị thành đi
ra thôn quê đều là những người tự động tham gia cuộc chiến đấu chung và dù có
gia nhập vào một tổ chức văn nghệ nào của chính quyền thì cũng được tự do đi lại,
tự do sáng tác hay biểu diễn. Chỉ tới khi có Đại Hội Văn Hóa lần thứ hai được tổ
chức tại Bắc Kạn vào năm 1950 thì mới có những đường lối về văn nghệ được Ban
Chấp Hành đưa ra để văn nghệ sĩ học hỏi. Trong tình trạng như hiện nay, chưa có
lúc nào chúng tôi phải học tập chính trị hay bị chính trị chỉ huy. Ngay cả
trong thời gian văn nghệ sĩ kéo nhau về làng Quần Tín thuộc tỉnh Thanh Hóa vì bị
hấp dẫn bởi tài năng văn võ song toàn của tướng Nguyễn Sơn, mọi người cũng chỉ
được nghe vị Khu Trưởng Liên Khu IV này kể lại câu chuyện ông đi theo Mao Trạch
Đông trong cuộc Vạn lị Trường Chinh như thế nào, nghệ sĩ ở Trung Cộng đã dựng kịch
Lôi Vũ của Tào Ngu ra sao... hoặc nghe nhà văn hóa Mác Xít chính cống Đặng Thai
Mai nói chuyện văn hóa chung chung. Cũng có những lớp văn hóa được mở ra ở làng
Quần Tín này nhưng nặng về văn nghệ hơn là về chính trị. Vào lúc mà mọi người mới
chỉ nghe thoáng khẩu hiệu dân tộc-khoa học-đại chúng và chưa có ai được học tập
về một chính sách văn nghệ nào đó để thực hiện phương châm này, trong phạm vi
âm nhạc, tôi đem ý kiến đó ra để thử thách trong loại dân ca mới. Khoa học hóa
nghĩa là phát triển dân ca cổ truyền, nhất định không cố chấp trong việc bảo tồn
vốn liếng dân tộc. Làm nhạc cho dân quê có thể hát được, đó là đại chúng hóa.

Khi còn ở
trong Đoàn Văn Nghệ Giải Phóng, tôi cũng nuôi ý định đưa ra thêm một loại ca nữa
mà tôi gọi là quân ca, tiếp tục dòng nhạc hùng mở đầu bằng bài Xuất Quân soạn
ra trong cuộc Kháng Chiến Nam Bộ. Trong chuyến đi về xuôi và vòng lên Đông Bắc
này, tôi và Ngọc Bích nhận làm việc cho Cục Chính Trị với tư cách là cán bộ văn
nghệ được đồng hóa với cấp đại úy. Được cấp giấy công tác, được lĩnh lương, tôi
không nhớ là bao nhiêu, chỉ biết là vào lúc đó tôi không bị thiếu thốn trong việc
ăn uống, chi tiêu lặt vặt. Đi tới đâu cũng là khách quý của Bộ Chỉ Huy và được
sống chung với bộ đội, lúc đó được gọi là Vệ Quốc Quân. Nhiều khi còn được đi
hành quân với bộ đội, do đó tôi có cảm hứng để soạn ra những quân ca mà họ có
thể vừa đi vừa hát, ví dụ những bài như Đoàn Quân Việt Nam hay Khởi Hành trong
đó không phải chỉ có tiếng nói của người thanh niên biệt li đời gấm hoa, vui đời
áo nâu mà thôi. Bây giờ là:

Quân đi
chung một lòng thương

Quân đi
với tình yêu nước.

hay là:

Một viên
đạn là một quân thù

Súng cầm tay xây đời ấm no.

Là nghệ sĩ sáng tác nhiều hơn là
trình diễn, tôi và thằng Ngọc Bích không ở lâu trong bất cứ một đơn vị nào cả. Lịch
trình đi hay ở là hoàn toàn do chúng tôi định đoạt. Khi đó, không hiểu vì sao
mà hai thằng lại muốn đi qua Bắc Kạn? À, nhớ ra rồi, chúng tôi nghe đồn Bắc Kạn
bây giờ là Thủ Đô Kháng Chiến, vui lắm. Vậy thì ta đi...

Suối ơi

Bên rừng Thu vắng

Dòng nước trôi lững lờ ngoài nắng...

Văn Cao

Chương
Mười Lăm

Lính Pháp nhẩy dù xuống Khu Việt Bắc

Trên lộ trình từ Lào Kai xuống Yên
Bái, Tuyên Quang rồi rẽ sang Đại Từ, Thái Nguyên đi ngược lên Bắc Kạn, chúng
tôi bắt đầu nếm mùi gian khổ của đường rừng với những dốc cao, suối lớn. Đường
mòn ẩm ướt nhiều khi chui ra từ rừng rậm rồi đi ven theo những bờ vực thẳm. Sợ
nhất là bị vắt cắn. Buồn nhất là đường vắng vẻ đến rợn người. Bắt đầu làm quen
với thần sốt rét nhưng vào lúc đó chúng tôi còn dự trữ được khá nhiều những
viên thuốc kí ninh (quinine). Tuy vậy, vào những buổi chiều dừng chân đóng trại
bên bờ suối - thực ra trại chỉ là một cái giường bằng cành cây trong một cái lều
tranh hay cỏ - tôi cũng tìm thấy hạnh phúc khi ngồi trên những phiến đá lớn, nhìn
ngọn nước rừng ào ạt chảy xuôi, lòng tôi cũng rào rạt chảy theo...

... Khi tới Bắc Kạn thì quả rằng Bắc
Kạn vui thật. Gặp lại nhiều bạn cũ đang làm việc trong các cơ quan của Chính Phủ
Kháng Chiến đặt ở trong rừng. Nhân viên ngày ngày ra thị xã Bắc Kạn để ăn chơi
theo kiểu tạch-tạch-sè - tức là tiểu tư sản - nghĩa là vào tiệm sách, vào hàng
bán tạp hóa, vào quán ăn, quán cà phê, quán nước. Có luôn cả một thứ phòng trà
dã chiến để cho tôi tới hát nữa. Tài tình nhất là nếu muốn hút thuốc phiện, cũng
có sẵn một vài nơi có bàn đèn. Ngoài cái thú được sống lại đời sống thị dân có
đèn điện và nước máy, tôi được mời tới thăm một cái trại giam lỏng người Pháp ở
cách thành phố độ dăm bẩy cây số. Trại này có những ngôi nhà rộng, rất có vệ
sinh, không có hàng rào bằng tre hay giây thép gai. Một thứ nhà tù không có chấn
song. Nhìn những cô đầm thật hay đầm lai đẹp như tiên rong chơi bên một dòng suối
rất êm đềm giống như dòng suối trong bài Suối Mơ trước đây. Thèm trả thù dân tộc
quá, nhưng ông bạn Trưởng Trại có hàm râu quai nón tên là Lương không cho. Lối
cư sử đối với những người Pháp bị giữ này cũng có vẻ rất là nhân đạo.

Tại Bắc Kạn, tôi vẫn tiếp tục soạn ra
ba loại ca kháng chiến của tôi. Dân ca thì có thêm Người Lính Bên Tê soạn cho
chiến dịch địch vận. Ngay từ năm 1947 này, tôi đã đưa cái ý niệm bên ni, bên tê
rồi:

Bên tê
là phía sầu u.

Có người
dân Việt

Gục đầu
trên đất tù.

Bên ni
là phía tự do...

...

Anh ơi. Quay
súng lại đây.

Máu người
dân Việt còn cần cho luống cầy.

Tôi mong từng phút từng giây

Sống chẳng oán thù, để chờ anh tới
đây.

Thanh niên ca thì có bài Đường Về
Quê:

Một đoàn người đi miên man trên đường
gian nan

In hình qua mây núi xanh lơ bát ngát...

Bài này cũng có chung một cảm hứng với
những bài nhạc nói lên sự kiện cả nước ra đi, ví dụ những bài Đoàn Lữ Nhạc của
Đỗ Nhuận, Nhạc Đường Xa của anh tôi là Phạm Duy Nhượng. Đường về quê hương đẹp
lắm chứ, khi...

... đoàn người đi trong đêm qua rừng âm
u

Người lạnh lùng nghe mưa thu trên từng
ba lô...

Quân Ca thì có Việt Bắc, Thiếu Sinh
Quân. Tôi thích bài Việt Bắc lắm vì trong đó có những câu kết rất hiên ngang và
tin tưởng:

Rừng còn mịt mùng

Đang chờ loài giặc đến

Núi rừng chập chùng lên

Sẽ là mồ thực dân.

Tôi còn soạn bài Quân Y Ca vì có dịp
làm quen với hai chị em cô Hà và cô Lan, em gái của Cục Trưởng Quân Y Vũ Văn Cẩn:

Đoàn Quân Y

Tươi cười ra đi...

Tôi lại gặp anh Nguyễn Xuân Khoát ở tỉnh
Bắc Kạn này. Gầy gò hơn trước, chân đi đôi giầy to tổ bố. Tôi rất mê những bài
anh mới viết ra như Tiếng Chuông Nhà Thờ, đối với tôi lúc đó là một bài poème
symphonique vĩ đại. Bài Gọi Nghé của anh đẹp như một bức tranh sơn cước. Tôi rất
thích những câu hát a be nghé ơi của anh, nghe như tiếng gọi của đồi nương ban
chiều. Sau này khi viết bản Nương Chiều, tôi nghĩ rất nhiều tới tiếng hát gọi
nghé của anh Khoát. Cùng với Ngọc Bích tôi còn tới Trường Thiếu Sinh Quân để
sinh hoạt với Đỗ Nhuận và Lưu Hữu Phước. Mấy ông Cách Mạng thứ thiệt này sẽ ít
khi rời khỏi Trung Ương ở An Toàn Khu để ra đi như tôi.

Bỗng gặp một người mà tôi quen biết từ
khi tôi còn đi theo gánh hát Cải Lương ở trong Nam. Tên là Vũ Văn Thiết. Đã từng
làm việc với một hãng buôn Nhật Bản là ATAKA trước và sau thời Nhật đảo chính. Rồi
đi theo Cách Mạng làm Chính Trị Viên ở Khu VIII trong Nam Bộ. Cùng lúc tôi ở
trong Nam trở về Bắc, nó cũng từ Khu VIII đi ra, hai thằng gặp nhau ở Quảng
Ngãi. Kháng chiến toàn quốc xẩy ra thì nó làm việc tại Bộ Canh Nông ở Tuyên
Quang. Khi gặp tôi ở Bắc Kạn thì Vũ Văn Thiết đã đổi sang làm Giám Đốc của Vụ
Ngoại Thương. Nó thấy tôi là vội kéo đi ăn rồi xong bữa ăn, nó đưa tôi tới một
nơi có bàn đèn thuốc phiện để hai thằng nằm hút. Giữa những điếu thuốc, nó tâm
sự với tôi về một chuyện không may xẩy ra cho nó. Vì nó muốn giúp cho vợ một
người bạn, tặng người này một số bông sợi nên đang bị kết án là bán đồ của
Chính Phủ. Chưa biết lúc nào Công An sẽ tới bắt nó. Nó có vẻ dinh tê đến nơi rồi.
Quả nhiên hôm sau thấy nó biến mất. Vào ngày mùng 7 của tháng 10 năm 47, tôi
đang đi công tác ở một địa điểm cách xa thị xã 10 cây số thì được tin Quân Pháp
nhẩy dù xuống Bắc Kạn.

Đây là một chiến dịch lớn nhất từ khi
xẩy ra cuộc chiến tranh Việt - Pháp, với 12.000 quân Pháp tấn công vào vùng Việt
Bắc với mục đích tiêu diệt chủ lực quân của Việt Minh và bắt sống toàn thể nhân
viên Chính Phủ. Một đoàn quân dùng đường số 4, từ Lạng Sơn đánh lên Cao Bằng. Một
đoàn quân khác, với những Tàu chiến nhẹ, đi trên ngược dòng Sông Lô, đánh bọc từ
Việt Trì lên Tuyên Quang. Riêng ở Bắc Kạn thì vì muốn bắt trọn bộ phận đầu não
của kháng chiến nên Pháp đã dùng lính nhẩy dù.

Về sau tôi mới biết là Vũ Văn Thiết
đã có mặt trong đám lính nhẩy dù này. Ngay sau đêm nằm chơi với tôi, nó vào
thành và được Pháp trọng dụng. Rồi nó được Pháp cho nhẩy dù xuống Bắc Kạn cùng
với toán quân. Với một vụ tấn công bất ngờ như vậy, thế mà quân Pháp đã không
thành công trong việc bắt các lãnh tụ Việt Minh mà chỉ giải thoát được hai trại
giam là nơi giam giữ những người quốc gia và nơi giam lỏng những Pháp kiều. Anh
trại phó đã bị giết ngay khi lính Pháp tới chiếm trại này.

Ngoài Bộ Trưởng Nguyễn Văn Tố không
may bị bắt, tất cả các nhân viên Chính Phủ Kháng Chiến chạy thoát. Chủ lực quân
của Việt Minh lọt vào giữa gọng kìm của hai đoàn quân Pháp vừa chống cự, vừa
rút lui khỏi vòng vây. Hơn thế nữa, tại bến Bình Ca, Vệ Quốc Đoàn phối hợp với
dân quân du kích, bắn vào các Tàu chở lính Pháp ở trên Sông Lô, cầm chân không
cho tiến tới hoặc rút lui. Pháp phải cho phi cơ tới oanh kích mạnh mẽ, tàn quân
mới rút được về xuôi. Kế hoạch của Tướng Salan không thành công như ý muốn. Đối
với Việt Minh thì đây là những chiến thắng đầu tiên của kháng chiến.

Từ ngày khởi đầu cuộc kháng chiến
toàn quốc, đây là lần đầu tiên Pháp tung ra một chiến dịch lớn nhất vì có tới
12.000 quân. Nhưng chiến dịch được đặt tên là LÉA của Tướng Salan này thất bại
hoàn toàn vì mục tiêu thứ nhất là bắt gọn Chính Phủ Kháng Chiến bằng quân nhẩy
dù tại Bắc Kạn thì mục tiêu đó không đạt được.

Mục tiêu thứ hai là tiêu diệt chủ lực
quân của Việt Minh thì trong cánh quân miền Tây, những đoàn Tàu chở lính Pháp bị
đánh dài dài trong suốt 18 cây số từ bến Bình Ca cho tới Đoan Hùng. Sau đó, tôi
được phái qua miền Sông Lô để lấy cảm hứng sáng tác và khi biết trận chiến ở đó
đã xẩy ra ra sao tôi mới thấy rằng không có cách nào mà Pháp có thể thắng Việt
Minh được. Trong gọng kìm phía Tây này, những lính Pháp được đưa từ Tuyên Quang
tới Đoan Hùng bằng đường thủy trên những chiếc Tàu đổ bộ gọi là L.S.T. (chứ
không phải là trên những chiến thuyền có loại súng nặng). Quân đội kháng chiến
đào hố sẵn ở hai bên bờ sông và nằm chờ những chiếc Tàu chở “địch quân tới. Hồi
đó trong Quân Đội Việt Minh làm gì có Pháo Binh với những loại súng thần công tối
tân của Nga hay Mỹ? Lúc đó chỉ có hai khẩu 75 li lấy được của Pháp từ hồi Cách
Mạng thành công. Khi mấy chiếc Tàu L.S.T. chở lính Pháp chạy tới bến Bình Ca
thì người lính Vệ Quốc Quân nằm chực sẵn ở trên bờ, chỉ cách Tàu địch có khoảng
15 thước, nhắm bắn mục tiêu bằng cách nhìn qua lỗ súng rồi lắp đạn vào, giật
giây nổ. Lúc đó có ai biết tính tọa độ hay cự li ra sao đâu? Ở mỗi một ổ phục
kích, chỉ cần bắn một hay hai quả đạn vào một hay hai chiếc Tàu đổ bộ, thế là đủ
thắng trận rồi. Bắn xong là khiêng súng chạy lên chạy xuống dọc theo con sông để
rồi lại nằm ở từng khúc sông, lắp đạn bắn vào những chiếc Tàu khác hoặc để giáp
trận với những toán quân địch đã leo được lên bờ. Một tiểu đoàn Vệ Quốc Quân gần
như nhịn ăn, nhịn uống, nhịn ngủ, đánh giặc ba bốn ngày đêm không ngưng nghỉ, trong
đoàn quân không có một ai sợ chết, và rất lạ lùng là cũng không một ai bị hi
sinh cả. Chỉ có một anh bị thương xoàng ở chân mà thôi.

Nói về cả một chiến dịch thì những thắng
lợi Sông Lô chỉ mới là những chiến công cục bộ bởi vì trong lúc khởi đầu của
chiến dịch LÉA, gọng kìm lớn ở miền Đông là Bắc Kạn và Lạng Sơn vẫn còn rất mạnh.
Nhưng tinh thần của đoàn quân Pháp ở gọng kìm Tuyên Quang xuống tới đất đen
trong khi tinh thần của Vệ Quốc Quân và của toàn dân lên vùn vụt nhờ ở những
chiến thắng tại sông Lô này. Những người phục vụ cho Cục Chính Trị như chúng
tôi được khuyến khích để làm cho Chiến Thắng Sông Lô trở thành một chiến công
vô cùng rực rỡ. Bây giờ nếu có ai tò mò - như tôi - đi tìm đọc những cuốn quân
sử của Pháp viết về chiến tranh Đông Dương, sẽ chẳng thấy một dòng chữ nào cho
cái được gọi là Trận Sông Lô này cả. Nhưng trong chúng tôi lập tức có ngay những
tuyệt phẩm như bài Lô Giang của Lương Ngọc, bài này duyên dáng, mặn mà, giống
như nét mặt của tác giả - một nhạc sĩ Tây lai - xuất thân từ Khiêu Vũ Trường và
đã từng chiến đấu trong Trung Đoàn Thủ Đô:

Lô Giang

Dòng nước trong xanh

Có nhà mái xinh bên đồi núi cao.

Lô Giang

Dòng nước êm du

Ánh vàng vút cao khi trời cười vui...

...

Bao phen súng thần công vang

Pháp kia kinh hoàng trốn xuống đáy
sông làm ngầu nước trong...

Bài Trường Ca Sông Lô của Văn Cao là
một tác phẩm vĩ đại. Thằng bạn này vẫn là một kẻ khai phá. Nó là cha đẻ của loại
Trường Ca. Về hình thức, bài của nó chẳng thua gì bất cứ một tuyệt phẩm nào của
loại nhạc cổ điển Tây Phương. Nét nhạc của trường ca rất mạnh khỏe, rất tươi
sáng. Nhịp điệu vô cùng phong phú với những chuyển đoạn rất tài tình. Bài này
đánh dấu sự trưởng thành của Tân Nhạc, mở đầu bằng một câu nhạc vô địch về dài
hơi:

Sông Lô

Sóng ngàn Việt Bắc bãi dài ngô lau
núi rừng âm u

Thu ru bến sóng vàng từng nhà mờ biếc
chìm một mầu khói thu.

Sông Lô

Sóng ngàn kháng chiến cháy bờ lau
thưa đã tàn thôn trang

Ai qua bến nắng hồng lặng nhìn mầu nước
sông Lô xưa...

Bài Du Kích Sông Thao của Đỗ Nhuận có
tất cả khối nặng của nét nhạc và của tiết điệu. Nó nặng nề và oai nghiêm giống
như khuôn người của Đỗ Nhuận:

Hồng Hà

Mênh mông trôi cát tới chân làng quê

Dưới sông nhiều bến ai về có thấy đồng
mía nương chè

Với những tình thắm trên làng quê...

Hồng Hà

Chơi vơi dòng nước trên nguồn về khơi

Sông Thao ngoài bến Việt Trì có những
chàng áo nâu về

Say mê dòng nước ôi tràn trề...

Đó là chưa kể những bài như Bến Bình
Ca của Nguyễn Đình Phúc, Tiếng Hát Trên Sông Lô của tôi, mỗi bài đều có những đặc
điểm riêng về nhạc thuật nhưng đều chung nhau nói lên một cách hùng hồn sự tự
hào của dân tộc trong chiến thắng đầu tiên của kháng chiến này. Tất cả những bản
nhạc vừa kể trên cộng với những bức họa, những bài thơ, những truyện ngắn về
chiến thắng này làm nức lòng toàn dân và toàn quân trong vùng kháng chiến, đang
ở trong tình trạng bi quan và chủ bại vì cuộc tấn công rất mạnh mẽ của Pháp. Gọng
kìm phía Đông của Pháp trong chiến dịch LÉA này cũng bị thua xiểng liểng. Trên
đường số 4, đoàn quân Pháp bị phục kích và bị tiêu diệt ở những địa điểm như
Bông Lau, Đông Khê, Thất Khê... Ngọc Bích và tôi đều soạn những bài hát cho chiến
thắng này. Tôi còn nhớ một đoạn lời ca của bài Bông Lau:

Bông Lau, Bông Lau rừng xanh pha máu

Hương thơm sơn khê toàn dân nhớ đến

Khi quân ta tiến ra như phong ba oán
thù

Và quân Pháp một đi không về...

...

Đoàn quân hát vang từ miền chiến
chinh về

Thân hiên ngang, nhuộm đầy máu me...

Một vài đoạn của vài bài quân ca khác
mà tôi đã quên, thì có người còn nhớ và ghi lại:

Một ngày
mai cánh tay ta

Vụt đầu
rơi máu tuôn ra

Rừng cây
núi đỏ như sắc cờ...

Thế là
tôi và Ngọc Bích được sống thực sự trong không khí chiến tranh khi bị lọt vào
khu vực nhẩy dù trong một chiến dịch lớn nhất từ trước tới nay. Tôi có may mắn
là ở xa Bắc Kạn 10 cây số cho nên chẳng mất mát gì, nhưng thằng Ngọc Bích thì ở
ngay gần thị xã cho nên mất mẹ nó cái ba lô và cây đàn. May không bị lính Pháp
chộp được hay tặng cho một viên đạn. Chạy thoát khỏi cuộc nhẩy dù của lính Pháp
này rồi, Ngọc Bích và tôi gặp nhau ở Đại Từ. Tỉnh Bắc Kạn đã trở thành một nơi
nguy hiểm, hai thằng bèn rủ nhau đi tìm cảm hứng trên một nẻo đường khác.

Chúng
tôi xuống Thái Nguyên để trợ lực cho một đoàn văn nghệ nhỏ của anh tôi là Phạm
Duy Nhượng, tác giả bài Nhạc Đường Xa, một bài hát rất phổ biến tại Việt Bắc thời
đó. Anh Nhượng là giáo viên của tỉnh này và bây giờ được Tỉnh Ủy giao cho điều khiển
một ban văn nghệ. Nhân viên toàn là học sinh của thầy Nhượng. Nhân ông Trường
Chinh có mặt tại đây, ban văn nghệ được lệnh tổ chức một đêm trình diễn cho ông
ta coi. Sau buổi diễn có bữa cơm thân mật. Tôi ngồi cạnh Trường Chinh, thấy ông
ta có lòng bàn tay đỏ như son. Giống như bàn tay của Trần Trọng Kim.

Tôi
không muốn ở lâu tại Thái Nguyên. Vì trước đây tôi được phái lên phụ giúp trông
coi một cái Ấp nhỏ ở Lan Giới thuộc Nhã Nam (Yên Thế-Bắc Giang) bây giờ tôi
nóng lòng muốn trở lại nơi đó...

Hôm nay
mới gặp Tần Thủy Hoàng

Bạo chúa
như ông sướng hay khổ...

Hoàng Cầm
- KIỀU LOAN