Phần XII

Chương. - 4 - 5 -

Trong khi nước Nga đã bị chiếm mất một nửa, dân cư
Moskva đã đi lánh nạn về những tỉnh xa, và các đoàn dân binh lần lượt đứng lên
bảo vệ tổ quốc, thì chúng ta, những người không sống vào thời kỳ bấy giờ, không
khỏi hình dung rằng tất cả những người Nga, từ bé đến lớn, đều chỉ một lòng
muốn hy sinh thân mình, cứu nguy cho tổ quốc hay khóc thương trước họa diệt
vong của đất nước.

Những truyện ký, những bài văn miêu tả thời đấy giờ
đều nhất thiết nói đến sự hy sinh quên mình, đến tình yêu tổ quốc, đến sự tuyệt
vọng, nỗi đau buồn và lòng dũng cảm của người Nga, song thực tế không phải như
vậy. Chẳng qua ta chỉ có cảm tưởng như vậy thôi, bởi vì khi nhìn về quá khứ ta
chỉ thấy cái lợi ích chung về lịch sử của thời đại, ta không thấy được tất cả
những quyền lợi cá nhân, có tính chất người, của những người thời bấy giờ. Thế
nhưng trong thực tế thì những quyền lợi cá nhân ấy quan trọng hơn những lợi ích
chung, đến nỗi thường lấn át và thậm chí còn che lấp hẳn những lợi ích chung
nữa là khác. Phần đông những người thời ấy đều không hề chú ý đến quá trình
diễn biến đại thể của sự việc, mà chỉ hành động theo những quyền lợi và những
suy tính thiết thân đối với cá nhân họ trong hiện tại. Và chính những người đó
là những con người hữu ích nhất của thời đại bấy giờ.

Còn những người cố hiểu quá trình diễn biến chung của
tình hình và muốn tham gia vào đấy một cách anh dũng và hy sinh cái gì họ cũng
hiểu sai lệch đi, và tất cả những việc đó để đem lại lợi ích cho tổ quốc đều
chỉ là những trò nhảm nhí vô bổ, như các trung đoàn dân binh của Piotr, của
Mamonov, chỉ giỏi đi cướp phá các làng mạc Nga, hay như những mớ vải xô để buộc
vết thương của các tiểu thư làm, chẳng bao giờ đến tay thương binh, v.v… ngay
cả những người thích lý sự và bày tỏ tình cảm của mình, trong khi bàn bạc về
tình hình hiện nay tại các nước Nga, bất giác cũng có những lời lẽ vờ vĩnh và
dối trá, hoặc những lời phê phán hằn học vô bổ dối với những người khác, gán
cho họ những tội mà không ai có thể là thủ phạm. Qua các biến cố lịch sử có thể
thấy rõ hơn cả tại sao lại có lệnh cấm quả cây trí thức(1). Chỉ có một hoạt
động bất tự giác mới có thể mang lại kết quả, và con người đóng một vai trò nào
đó trong một biến cố lịch sử không bao giờ hiểu ý nghĩa của biến cố đó. Nếu con
người đó cố tìm cách hiểu thì hoạt động của hắn sẽ không đem lại kết quả gì
hết.

(1) Theo truyền thuyết thánh kinh, khi hai con người
đầu tiên là Adame và Eva đang ở vườnEden(thiên đường trần gian) thượng đế cấm
họ ăn quả tri thức. Chính vì vi phạm lệnh cấm này mà loài người bị thượng đế
đày đọa (Cựu ước)

Về các biến cố đang diễn ra lúc bấy giờ ở Nga thì con
người càng tham gia tnrc tiếp vào đấy càng khó thấy rõ ý nghĩa của nó. Ở
Petersburg và ở các nơi tỉnh xa Moskva, các phu nhân và các ông lớn mặc quân
phục dân binh thương khóc nước Nga, thương khóc thủ đô và luôn luôn nói đèn sự
hy sinh quên mình v.v… nhưng trong quân đội bấy giờ vừa rút về phía nam Moskva
người ta hầu như không nói gì và không nghĩ gì đến Moskva cả, và khi nhìn ánh
lửa cháy nhà, không ai thề thốt trả thù quân Pháp, người ta chỉ nghĩ đến số
tiền lương sắp được lĩnh quý sau, đến địa điểm trú ngụ sắp tới, cô bán hàng
rong Matrioska v.v.

Nikolai Roxtov, chẳng vì mục đích hy sinh quên mình
nào cả, mà chỉ vì tình cờ chiến tranh xảy ra trong khi chàng đang tại ngũ, đã
trực tiếp tham gia vào việc bảo vệ tổ quốc trong một thời gian dài, và vì vậy,
đã nhìn nhận những sự việc diễn ra ở đất Nga thời bấy giờ một cách bình tĩnh,
không tuyệt vọng, không có những suy diễn bi quan. Giá có ai hỏi chàng nghĩ gì
về tình hình hiện nay của nước Nga thì chàng sẽ nói rằng mình chẳng việc gì
phải nghĩ đến cả đã có Kutuzov và nhiều người khác làm việc đó; còn các trung
đoàn, chắc là sẽ còn đánh nhau lâu, và trong tình hình hiện nay rất có thể chỉ
vài năm nữa chàng sẽ được nhận chỉ huy một trung đoàn.

Vì chàng nhìn nhận sự việc như vậy, nên khi được tin
phải đi Voronez làm công tác bổ sung số ngựa cho trung đoàn, không những chàng
không thấy buồn bực vì không được tham gia vào cuộc chiến đấu quyết liệt, mà
chàng lấy làm thích thú vô cùng, điều đó chàng cũng không giấu giếm, và các bạn
đồng ngũ của chàng hiểu rõ tâm trạng này.

Trước trậnBorodinoít hôm, Nikolai nhận được tiền bạc,
giấy tờ và sau khi phái một người lính kỵ binh đi trước chàng lên xe trạm đi
Voronez.

Chỉ có người nào đã từng trải qua cảnh ngộ đó, nghĩa
là sống mấy tháng liền trong bầu không khí nhà binh, trong sinh hoạt chiến đấu
mới có thể hiểu được cái khoái cảm mà Nikolai thể nghiệm khi chàng ra khỏi khu
vực quân đội thường lui tới để lấy cỏ cho ngựa, kiếm lương thực và lập bệnh xá,
khị chàng trông thấy những làng mạc không có lính, không có xe tải nhà binh,
không có những dấu vết bẩn thỉu của một doanh trại đóng gần đâu đấy, những làng
mạc với những bác mu-gich, những cô gái quê, những tòa nhà của trang chủ, những
cánh đồng lác đác những súc vật đang ăn cỏ, những ngôi trạm với những bác coi
trạm đang ngủ gật, chàng thấy lòng phơi phới tưởng như lần đầu tiên được trông
thấy những thứ này.

Và đặc biệt, điều làm cho chàng ngạc nhiên và vui mừng
mãi là được gặp những người đàn bà, trẻ trung, khỏe mạnh, và mỗi người như vậy
lại không bị hàng chục sĩ quan đi theo ve vãn, và đều lấy làm mừng và hãnh diện
khi thấy người sĩ quan qua đường đùa cợt với họ.

Trong một tâm trạng cao hứng tột độ Nikolai đến
Voronez vào ban đêm, chàng tới khách sạn gọi tất cả những món ăn mà trong quân
đội đã lâu chàng phải nhịn, và hôm sau, râu cạo nhẵn thín, mình mặc một bộ đại
quân phục duyệt binh đã từ lâu không mặc tới chàng đến trình diện các cấp chỉ
huy sở tại.

Viên thủ trưởng dân binh là một viên quan văn đã già;
ông ta có vẻ thích thú với các chức vị và cấp bậc của mình lắm. Ông ta tiếp
Nikolai một cách cáu kỉnh (vì cho đó là tác phong nhà binh) và hỏi chuyện chàng
một cách quan trọng, vừa hỏi vừa bàn luận về tình hình của chiến sự, khi thì tỏ
ra ý tán thành, khi thì tỏ ý phàn nàn, làm như mình có quyền phê phán những
việc đó. Nikolai đang vui cho nên những điều đó chàng chỉ thấy ngộ nghĩnh mà
thôi.

Sau khi gặp viên thủ trưởng dân binh, chàng đến tìm
viên tổng đốc. Viên tổng đốc là một người nhỏ nhắn, linh lợi, rất niềm nở và
xuề xoà. Ông ta thích cho Nikolai biết những trại có thể đến tìm ngựa, giới
thiệu cho chàng một anh lái ngựa trong thành phố và một trang chủ ở cách thị xã
hai mươi dặm, có những con ngựa tốt nhất vùng, và hứa sẽ hết sức giúp đỡ chàng.

- Ông là con trai bá tước Ilya Andreyevich phải không?
Ngày trước nhà tôi chơi thân với bà cụ thân sinh ông lắm đấy. Thứ năm nào nhà
tôi cũng tiếp khách; hôm nay là thứ năm, mời ông cứ đến chơi tự nhiên nhé, -
viên tổng đốc nói khi chàng cáo từ ra về.

Ở nhà viên tổng đốc ra, Nikolai thuê ngay một cỗ xe
trạm vào cùng viên tào trưởng đến trại người trang chủ cách thị xã hai mươi
dặm. Trong thời gian mới đến Voronez, Nikolai thấy việc gì cũng dễ dàng và vui
vẻ, và khi người ta đang ở trong một tậm trạng như vậy thì làm việc gì cũng
hường có kết quả mỹ mãn.

Người trang chủ mà Nikolai đến gặp là một viên sĩ quan
kỵ binh già sống độc thân, một tay chơi ngựa rất sành, thích săn bắn. Ông ta có
một hầm rượu hồ tiêu để lâu hàng trăm năm, có rượu vangHungaryvà những con ngựa
rất hay.

Hai bên chỉ trao đổi qua vài câu là Nikolai đã bằng
lòng mua ngay mười bảy con ngựa đực ưu tú (như chàng nói) với giá sáu nghìn
rúp, để cung cấp cho đơn vị. Sau khi ăn bữa chiều và uống khá nhiều rượu Hung,
Roxtov ôm hôn ông chủ nhà (hai người đã gọi nhau bằng "cậu") rồi lên
đường về thị xã, trong lòng cao hứng đến tột độ, luôn mồm thúc giục người xà
ích cho ngựa phi thật nhanh để kịp về dự tối tiếp tân ở nhà quan tổng đốc.

Sau khi thay quần áo, xức nước hoa và gội đầu bằng
nước lạnh, Nikolai đến nhà quan tổng đốc. Chàng đến hơi muộn, nhưng đã sắp sẵn
một câu "Thà muộn còn hơn không" để tự bào chữa.

Đây không phải là một vũ hội, và chẳng có ai nói rằng tối
hôm nay sẽ có khiêu vũ; nhưng mọi người đều biết rằng Katerina Petrovna sẽ chơi
những bài Valse và những điệu nhảy Scotland trên đàn dương cầm, và người ta sẽ
khiêu vũ, cho nên mọi người đều phục sức như khi đi dự hội.

Cuộc sống ở tỉnh nhỏ vào năm một ngàn tám trăm mười
hai cũng giống như mọi năm khác, chỉ khác một điều là không khí trong thị xã
nhộn nhịp hơn vì có nhiều gia đình giàu có ở Moskva mới về, và cũng như trong
tất cả nước việc diễn ra ở nước Nga lúc bấy giờ, có thể nhận thấy một cái gì vô
tư lự, phóng túng đặc biệt, và ngoài ra, những câu chuyện gẫu rất cần trong khi
giao thiệp và trước kia vẫn nói về thời tiết và những người quen chung, thì nay
lại nói về Moskva, về quân đội và Napoléon.

Đám tân khách tụ tập ở nhà viên tổng đốc là những người
thượng lưu vào bậc nhất ở Voronez. Số phụ nữ rất nhiều, trong đó có mấy người
quen cũ của Nikolai ở Moskva, nhưng trong đám nam giới thì không ai có thể kình
địch phần nào với chàng sĩ quan phiêu kỵ đeo huân chương Georges, đồng thời lại
là bá tước Roxtov, hồn nhiên và phong nhã.

Trong số tân khách nam giới có một người tù binh Ý -
vốn là sĩ quan của quân đội Pháp, và Nikolai cảm thấy sự có mặt của người tù
binh này lại càng đề cao phẩm giá một trang anh hùng Nga như chàng. Người đó
dường như là một chiến lợi phẩm. Nikolai thấy như vậy, và chàng có cảm tưởng
mọi người cũng nhìn người Ý ấy với quan niệm như vậy, cho nên đối với hắn chàng
tỏ ra hòa nhã một cách nghiêm trang và dè đặt.

Khi Nikolai vừa bước vào, mình mặc quân phục phiêu kỵ,
sực nức mùi nước hoa và rượu vang, mấy lần nói lại và được nghe lại câu
"Thà muộn còn hơn không", thì mọi người đều vây lấy chàng; bao nhiêu
con mắt đều đổ dồn vào chàng, và chàng cảm thấy ngay rằng mình đã trở về với
địa vị của con người được mọi người quý mến, địa vị chính đáng của chàng ở tỉnh
nhỏ, địa vị mà xưa nay chàng vẫn thích, nhưng bây giờ, sau một thời gian dài
sống thiếu thốn, lại càng khiến chàng say sưa ngây ngất. Không những ở các trạm
xe, ở các quán trọ, ở phòng khách của người chủ bán ngựa, các cô hầu gái đều
lấy làm thích thú được chàng để ý đến, mà ngay ở đây trong buổi tối dạ hội của
viên tổng đốc, cũng có vô số những phu nhân còn trẻ và những tiểu thư xinh đẹp
(chàng có cảm tưởng như vậy) đang nóng lòng chỉ mong sao Nikolai để ý đến họ.
Các phu nhân và các tiểu thư làm duyên làm dáng với chàng, và ngay từ đầu các
ông già bà già đã nghĩ ngay đến chuyện kiếm vợ cho cái anh chàng phiêu kỵ bảnh
trai và tinh nghịch này để cho anh ta trở nên chí thú. Trong số những người ấy
có cả bà tổng đốc: bà ta tiếp chàng như một người bà con gần, gọi chàng là
"Nikolai", là "cậu".

Katerina Petrovna quả nhiên bắt đầu chơi những điệu
Valse và những điệu vũScotland, và cuộc khiêu vũ khai mạc Nikolai nhảy rất cừ,
và lại càng làm cho đám tân khách tỉnh nhỏ này say mê hơn nữa. Thậm chí chàng
còn làm cho mọi người phải kinh ngạc vì cái phong cách phóng túng đặc biệt của
chàng trong khi khiêu vũ.

Chính Nikolai cũng hơi lấy làm lạ về cách khiêu vũ của
mình tối hôm ấy. Trước kia ở Moskva chàng không bao giờ nhảy quá phóng túng như
thế và thậm chí còn cho rằng lối nhảy quá phóng túng ấy là không đớng đắn, là
phong cách kéml, nhưng ở đây chàng thấy cần phải có một cái gì khác thường để
cho họ ngạc nhiên, một cái gì mà chắc họ phải tưởng là thông thường ở hai thủ
đô, nhơng vì ở tỉnh nhỏ nên họ chưa biết.

Suốt buổi tối hôm ấy Nikolai để ý hơn cả đến một thiếu
phụ tóc vàng, người đầy đặn, mắt màu thanh thiên, trông rất dễ thương. Đó là vợ
của một viên chức trong tỉnh. Với cái lòng tin tưởng ngây thơ của những người
trẻ tuổi đang cao hứng cho rằng vợ mình sinh ra để mua vui cho mình, Roxtov cứ
bám riết lấy người thiếu phụ và nói năng với người chồng một cách thân mật như
chỗ bạn bè hay thậm chí gần như một người đồng loã: chàng làm như thể chàng và
ông chồng ấy… Tuy không nói ra lời nào nhưng cả hai đều biết rằng họ (tức là
Nikolai và vợ ông ta) rất hợp ý nhau. Song ông chồng hình như không đồng tình
với những ý nghĩ đó, và có vẻ hậm hực khi nói chuyện với Roxtov. Nhưng thái độ
của Nikolai ngây thơ, thật thà đến nỗi ông chồng cũng bất giác nhiễm cái tâm
trạng vui vẻ của chàng. Nhưng về cuối buổi dạ hội, mặt người vợ càng ửng đỏ và
càng hồ hởi, thì mặt người chồng lại càng đạo mạo và buồn rầu, tưởng chừng như
cả hai vợ chồng chỉ có chung một liều lượng vui vẻ nhất định cho nên vợ càng
vui lên thì chồng lại càng kém vui đi.

5.

Nikolai, một nụ cười bất tuyệt luôn nở trên môi, ngồi
trên ghế bành nghiêng mình sát người thiếu phụ tóc vàng và nói với nàng những
lời tán dương như trong thần thoại.

Hai chân bó sát trong ống quần đi ngựa luôn luôn đổi
tư thế với những động tác nhanh nhẹn thoải mái, khắp người sực nức mùi nước
hoa, Nikolai thích thú đưa mắt ngắm người bạn gái ngắm mình, ngắm hình dáng đẹp
đẽ của đôi chân mình bó sát trong đôi quần nẹp da. Chàng nói với thiếu phụ tóc
vàng ở chốn Voronez này chàng đang có ý muốn bắt cóc một thiếu phụ.

- Người nào thế?

- Một mỹ nhân tuyệt thế, đẹp như một nữ thần. Mắt nàng
(Nikolai nhìn vào thiếu phụ) màu thanh thiên, môi nàng tựa san hô, nước da nàng
trắng nõn. - Chàng nhìn lên vai nàng. - Dáng vóc của nàng chẳng khác Diana.

Ông chồng lại gần chàng và hầm hầm hỏi vợ đang nói
chuyện gì.

- À ông Nikita Ivanyts, - Nikolai vừa nói vừa lễ phép
đứng dậy.

Và dường như muốn cho Nikolai Ivanyts cũng tham dự vào
những chuyện đùa của mình, chàng bắt đầu kể cho ông ta rõ mình có ý định bắt
cóc một cô gái tóc vàng.

Người chồng mỉm cười khó chịu, người vợ mỉm cười rất
vui vẻ.

Bà tổng đốc tốt bụng, vẻ như có ý quở trách, lại gần
chàng.

Bà Anna Ingatieva muốn gặp cậu đấy, cậu Nikolai ạ, -
Bà nói mấy chữ Anna Ingatieva với một giọng đặc biệt khiến cho Nikolai hiểu
ngay rằng bà Anna Ingatieva là một mệnh phụ rất oai vệ - Ta đi đi Nikolai, cậu
cho phép tôi gọi cậu như thế chứ?

- Ồ thưa bác, được chứ! Ai thế ạ?

- Bà Anna Ingatieva Malvintxeva. Bà đã được nghe cô
cháu gái nói chuyện về cậu: cậu đã cứu cô ta. Cậu đoán ra rồi chứ?

- Cháu cứu khối người ra chứ có phải riêng ai! -
Nikolai nói.

- Cháu gái của phu nhân là công tước tiểu thư
Bolkonxkaya. Tiểu thư hiện đang ở đây với bà dì. A ha, đỏ mặt kìa! Sao, hay là…

- Hoàn toàn không phải thế. Cháu xin bác…

- Thôi được, thôi được. Chà cái cậu này!

Tổng đốc phu nhân dẫn chàng đến trước một bà già cao
lớn đẫy đà mũ chịt đầu màu xanh nhạt, bấy giờ vừa đánh xong ván bài với nhân
vật quan trọng nhất thành phố. Đó là bà Malvintxeva, dì của công tước tiểu thư
Maria, một bà quả phụ giàu không có con, bao giờ cũng ở Voronez. Bà ta đang
chung tiền thua bạc khi Roxtov đến.

Bà ta nheo nheo cặp mắt một cách nghiêm khắc và oai
vệ, nhìn chàng rồi tiếp tục càu nhàu với vị tướng vừa được bạc bà ta.

- Rất sung sướng được gặp cậu, - Bà chìa bàn tay ra
nói. - Mời cậu đến chơi nhà tôi.

Sau khi nói dăm câu về công tước tiểu thư Maria và
người cha quá cố của nàng, mà hình như bà ta cũng chẳng ưa gì, và hỏi Nikolai
xem có biết tin gì về công tước Andrey mà hình như và ta cũng chẳng có cảm tình
gì cho lắm, bà già oai vệ nhắc lại lời mời Roxtov đến nhà chơi, đoạn cho chàng
cáo lui.

Nikolai hứa sẽ đến, rồi lại đỏ mặt khi cúi đầu chào bà
Malvintxeva. Khi nhắc đến công tước tiểu thư Maria, Roxtov có cái cảm giác e
thẹn, thậm chí sợ hãi nữa, mà chàng không sao hiểu được.

Sau khi cáo từ bà Malvintxeva, Roxtov định trở ra
khiêu vũ nhưng bà tổng đốc thấp bé đặt bàn tay múp míp của bà ta lên ống tay áo
Nikolai bảo rằng mình cần nói chuyện với chàng đoạn dẫn chàng vào phòng đi-văng.
Những người đang ngồi trong phòng lập tức đứng dậy ra ngoài để khỏi làm phiền
tổng đốc phu nhân.

- Anh bạn ạ, - Tổng đốc nói, khuôn mặt nhỏ và hiền
nghiêm trang hẳn lên. - Đây chính là một đám rất tốt cho anh đấy; anh có muốn
bác làm mối cho không?

- Làm mối với ai ạ, thưa bác? - Nikolai hỏi.

- Với công tước tiểu thư ấy. Katerina Petrovna bảo là
nên làm mối cô Lily, nhưng bác thì không ưng, - Công tước tiểu thư kia mới
được. Anh có thích không? Bác chắc mẹ anh sẽ cảm ơn bác thật nhiều đấy, tiểu
thư thật là một người con gái đáng yêu tuyệt trần! Và thật ra cũng không đến
nỗi xấu.

- Không xấu tí nào! - Nikolai nói như có ý giận, - Bác
ạ, cháu là một quân nhân, nên không bao giờ đỏi hỏi mà cũng chẳng từ khước điều
gì, - Roxtov nói mà chưa kịp nghĩ xem mình cần nói gì.

- Thế thì nhớ đấy: không phải chuyện đùa đâu nhé.

- Đùa thế nào được ạ.

- Phải, phải, - Tổng đốc phu nhân nói như thể nói một
mình. À nhân thể nói với anh bạn điều này nhé. Anh theo cô kia riết quá đấy, cô
tóc vàng ấy Trông ông chồng đến thảm, thật đấy.

- Ồ không, ông ta với cháu rất quý nhau, - Nikolai
thật thà nói, chàng không hề thoáng có ý nghĩ rằng một cách tiêu khiển vui như
thế mà lại có thể làm cho một người nào phiền lòng.

Nhưng ta nói nhảm những gì với bà tổng đốc thế nhỉ! -
Trong bữa ăn khuya Nikolai bỗng sực nhớ lại. - Thế nào bà ta cũng đi làm mối.
Thế còn Sonya? Và đến lúc từ biệt bà tổng đốc, khi bà ta nói với chàng:
"Thôi anh nhớ đấy nhé", - Thì chàng nói riêng với bà:

- Thế này bác ạ, cháu phải nói thật với bác là…

- Sao, chuyện gì thế anh bạn; ta lại đây ngồi.

Nikolai bỗng cảm thấy muốn và cần phải nói rõ tất cả
những ý nghĩ thầm kín của mình ra (những ý nghĩ mà giá với mẹ với em hay với
bạn chàng, chàng không cần nói) cho người đàn bà gần như không quen biết này
rõ. Về sau, một sự cởi mở vô cớ, khó hiểu, nhưng đã có những hậu quả rất quan
trọng đối với chàng, Nikolai (cũng như bất cứ ai trong những trường hợp như
vậy) có cảm tưởng đó chỉ là một hành động ngốc nghếch bất thường, nhưng thật ra
phút cởi mở đó, cùng với sự việc nhỏ nhặt khác, đã có người hậu quả hết sức
quan trọng đối với chàng và cả gia đình chàng.

- Thế này bác ạ. Đã từ lâu mẹ cháu muốn cưới cho cháu
một cô vợ giàu, nhưng nghĩ đến chuyện lấy vợ vì tiền, cháu thấy khó chịu quá.

- Ồ phải rồi; bác hiểu lắm, - Bà tổng đốc nói.

Nhưng công tước tiểu thư Bolkonxkaya thì lại là việc
khác; trước hết, cháu xin nói thật với bác rằng cháu cũng thích cô ấy lắm, cô
ấy rất hợp ý cháu, với lại lần cháu gặp cô ta trong những hoàn cảnh kỳ lạ như
vậy, cháu thường có ý nghĩ rằng đây là số mệnh.

Bác thử nghĩ mà xem: mẹ cháu đã nghĩ về việc này từ
lâu, không hiểu vì sao. Và hồi ấy, khi em gái cháu còn là vị hôn thê của anh cô
ta, dĩ nhiên cháu không thể tình chuyện lấy cô ta được. Không biết số phận run
rủi thế nào mà cháu gặp cô ta đúng vào lúc việc hôn nhân của Natasa đã tan vỡ,
thế rồi tất cả những chuỵện kia. Phải, thế đấy bác ạ. Cháu chưa hề nói và sẽ
không nói gì về chuyện này. Cháu chỉ xin nói với bác thôi.

Bà tổng đốc xiết khuỷu tay chàng tỏ ý cảm ơn.

Bác có biếtSofiaem họ cháu không? Cháu yêu cô ấy, cháu
đã hứa lấy và sẽ lấy cô ấy. Cho nên, bác thấy không, không thể nào nói đến
chuyện này được, - Nikolai đỏ mặt lên, nói ấp úng.

- Anh bạn ơi, anh bạn ơi! - Anh nói gì lạ
vậy?Sofiakhông có gì cả, mà chính anh đã nói rằng công việc nhà cửa của ba anh
rất khó khăn kia mà. Còn mẹ anh thì sao? Mẹ anh đến chết vì chuyện này mất, thế
là một. Sau nữa nếuSofialà một người con gái có tình, thì đời cô ta sẽ ra sao?
Mẹ thì phiền muộn, cửa nhà thì khánh kiệt không, anh bạn ạ, anh vớiSofiaphải
hiểu điều đó chứ.

Nikolai lặng thinh. Chàng thấy dễ chịu khi nghe lời
biện luận này.

- Sao, bác ạ, việc đó cũng không thể được, chàng thở
dài nói sau một lát im lặng, - Mà liệu công tước tiểu thư có thuận lấy cháu
không? Vả lại hiện nay tiểu thư đang có tang. Làm sao có thể nghĩ đến chuyện ấy
được?

- Chả nhẽ anh tưởng tôi định bắt anh cưới ngay bây giờ
hay sao? Làm gì cũng phải có khoảng cách chứ? - Bà tổng đốc nói.

- Bác thật là một bà mối giỏi, bác ạ… - Nikolai vừa
nói vừa hôn tay mũm mĩm của bà.