Chương 64: Hồi thứ sáu
mươi tư

Gái buồn rầu đề thơ ngũ
mỹ;

Trai lẳng lơ tặng ngọc
cửu long.

Giả Dung thấy mọi việc
thu xếp đã ổn, liền chạy đến chùa trình với Giả Trân. Ngay đêm đó, các người
coi việc được cắt đặt, các thứ cần dùng được sắp sẵn như cờ phướn để chọn đến
giờ mão ngày mồng bốn là rước linh cữu vào thành; mặt khác cho người đi báo
tang các nhà bạn bè thân thích. Hôm ấy đám ma linh đình, khách khứa tấp nập, từ
chùa Thiết Hạm đến phủ Ninh, đứng xem ở hai bên đường kể có mấy vạn người.
Trong đám, có người than thở; có người khen ngợi; lại có bọn thầy đồ dở hơi,
bảo là “lễ nên tiết kiệm hơn là xa xỉ, tang nên thương xót hơn là linh đình”.
Trên đường mỗi người bàn mỗi cách. Đến khoảng giờ mùi, giờ thân mới rước linh
cữu vào gian giữa. Tế viếng xong, bạn bè dần dần ra về, chỉ còn những người
trong họ ở lại tiếp khách. Bà con gần chỉ có ông cậu họ Hình ở lại chưa v

Giả Trân, Giả Dung bị lễ
pháp ràng buộc, cũng phải nằm cỏ, gối đất ở cạnh linh cữu, buồn rầu chịu tang.
Nhưng khi vắng người, họ lại lẻn vào trong nhà dan díu với hai dì. Bảo Ngọc
ngày nào cũng mặc đồ tang sang phủ Ninh, đến chiều vắng người mới về trong
vườn. Phượng Thư tuy người chưa được khỏe, không đến luôn được, nhưng gặp những
ngày lập đàn tụng kinh hay bạn bè đến tế viếng, cũng cố gượng đến giúp đỡ công
việc cho Vưu thị.

Một hôm, cúng cơm sớm
xong, vì ngày dài, Giả Trân mấy ngày nhọc mệt, phải nằm chợp mắt ở cạnh linh
cữu. Bảo Ngọc thấy không có khách, muốn về nhà thăm Đại Ngọc, liền đi về viện
Di Hồng. Vào đến cửa, thấy trong nhà vắng tanh, có mấy bà già và a hoàn nhỏ
ngồi hóng mát ở ngoài hiên, có người nằm ngủ, có người ngủ gật. Bảo Ngọc cũng
không muốn gọi họ dậy. Chỉ có con Tư trông thấy vội chạy đến vén rèm. Ngay lúc
ấy Phương Quan từ trong nhà cười chạy ra, suýt nữa đâm sầm vào Bảo Ngọc. Vừa
trông thấy Bảo Ngọc, Phương Quan mỉm cười đứng lại hỏi:

- Sao cậu lại về? Cậu
cản ngay chị Tình Văn lại cho tôi. Chị ấy định đánh tôi đấy!

Nói chưa dứt lời, thấy
trong nhà có tiếng loảng xoảng, không biết là vỡ cái gì. Sau thấy Tình Văn chạy
đến mắng ầm lên:

- Tao xem con ranh con
này chạy đến đâu nào? Thua mà lại không cho đánh à? Cậu Bảo không ở nhà, tao
xem ai cứu mày?

Bảo Ngọc vội ngăn lại
cười nói:

- Em chị còn bé, không
biết có lỗi gì với chị, thôi hãy nể tôi tha cho nó!

Tình Văn không ngờ Bảo
Ngọc đã về, trông thấy bật cười, nói:

- Phương Quan là con yêu
tinh hiện ra đấy! Dù nó biết phù phép hô thần, sai tướng cũng không nhanh được
như thế!

Lại cười nói:

- Mày có hô thần về đây
tao cũng không sợ!

Tình Văn liền giằng tay
định túm lấy Phương Quan, nhưng nó đã luồn ra đằng sau, ôm lấy Báo Ngọc. Bảo
Ngọc một tay nắm lấy Tình Văn, một tay giữ Phương Quan. Lúc đi vào thấy Xạ
Nguyệt, Thu Văn, Bích Ngân, Xuân Yến đương ngồi đánh chắt ở giường bên tây, ai
được thì ăn hạt dưa. Vì Phương Quan thua Tình Văn, không chịu cho đánh và bỏ
chạy, Tình Văn chạy đuổi theo Phương Quan, nên những hòn chắt trong người đều
rơi xuống đất.

Bảo Ngọc cười nói:

- Ngày dài thế này, tôi
phải đi vắng, sợ các chị buồn, nếu ăn xong đi ngủ ngay sẽ sinh bệnh. Bây giờ
các chị bày ra trò chơi này để tiêu khiển thì hay lắm.

Không thấy Tập Nhân đâu,
Bảo Ngọc hỏi:

- Chị Tập Nhân đi đâu?

Tình Văn nói:

- Chị ấy à? Đạo mạo lắm
rồi, đương ngồi “nhập định” ở trong nhà đấy. Từ nãy đến giở, chúng tôi không
vào, không biết chị ấy làm cái gì, chẳng nghe tăm hơi gì cả. Cậu vào mà xem,
hay là đã “ngộ đạo” rồi cũng chưa biết chừng.

Bảo Ngọc nghe nói, vừa
cười chạy vào trong nhà, thấy Tập Nhân đương ngồi ở giường trước cửa sổ, tay
còn tết một sợi dây đen. Thấy Bảo Ngọc vào, liền đứng dậy cười nói:

- Con Tình Văn đã đơm
đặt gì tôi đấy? Vì tôi phải tết vội cho xong cái dây này, không có thì giờ đi
chơi phiếm với họ, nên nói dối là các chị cứ chơi đi, được lúc cậu Hai đi vắng,
tôi muốn ngồi dưỡng thần ở trong này một lúc. Thế mà nó lại lem lém cái mồm
những “nhập định” và “ngộ đạo” gì gì ấy. Để lúc nữa tôi sẽ xé miệng nó ra mới
được!

Bảo Ngọc cười, ngồi sát
vào Tập Nhân xem tết dây, rồi hỏi:

- Ngày dài thế này, chị
cũng nên nghỉ ngơi, hay là chơi đùa với họ, nếu không cũng nên sang thăm cô
Lâm. Trời nóng thế mà ngồi tết cái này, chị định để làm gì đấy?

Tập Nhân nói:

- Tôi thấy cái dây quạt
cậu đeo vẫn là cái dây tết từ ngày có đám tang mợ Dung bên phủ Đông năm trước.
Chỉ người trong họ hoặc bạn thân có tang vào mùa hạ mới đeo cái dây xanh kia,
tình cờ gặp việc thì một năm đeo một vài lần thôi, ch lúc thường không cần
đeo. Bây giờ bên phủ ấy lại có việc, cậu ngày nào cũng phải sang, nên tôi mới
tết vội cái khác cho cậu đeo. Tết xong sẽ đem thay cái cũ. Cậu thì không hay để
ý đến việc này, nhưng sợ khi cụ về trông thấy, lại bảo là chúng tôi lười nhác,
đến cả những thứ mặc, thứ đeo của cậu cũng không để ý đến.

Bảo Ngọc cười nói:

- Thật chị nghĩ chu đáo
quá. Nhưng cũng không nên vội, nếu chị cảm nóng lại ra to việc.

Nói xong Phương Quan
bưng đến một chén trà mới ngâm ở trong nước lạnh ra. Vì Bảo Ngọc người vốn yếu,
mùa hè cũng không dám dùng nước đá, chỉ lấy nước giếng mới múc lên, đem ngâm cả
ấm nước trà vào trong chậu, cứ thế thay đổi để cho có hơi mát thôi. Bảo Ngọc
cầm lấy chén nước ở tay Phương Quan uống một nửa rồi quay lại bảo Tập Nhân:

- Khi tôi về đã dặn Bồi
Dính, nếu bên anh Trân có khách sang đến viếng, phải về báo tôi ngay. Không có
việc gì cần, tôi sẽ không sang nữa.

Nói xong ra khỏi buồng,
quay lại bảo bọn Bích Ngân:

- Có việc gì, sang bên
cô Lâm tìm tôi.

Bảo Ngọc đi thẳng đến
quán Tiêu Tương thăm Đại Ngọc.

Khi gần đến cầu Thấm
Phương, thấy Tuyết Nhạn dẫn hai bà già mang theo củ ấu, ngó sen và mấy quả dưa,
Bảo Ngọc hỏi Tuyết Nhạn:

- Xưa nay cô Lâm không
ăn những thứ mát bao giờ, mang dưa ấu ấy về làm gì? Hay là định mời mợ nào, cô
nào đấy?

Tuyết Nhạn cười nói:

- Tôi nói cho cậu nghe,
nhưng cậu không được kể lại với cô tôi.

Bảo Ngọc gật đầu nhận
lời.

Tuyết Nhạn bảo hai hà
già:

- Mang những thứ dưa ấu
này đi trước, giao cho chị Tử Quyên, nếu chị ấy hỏi, thì bà bảo tôi còn bận một
tý, rồi về ngay.

Bà già nhận lời đi.
Tuyết Nhạn mới nói:

- Hai hôm nay cô tôi mới
thấy người dễ chịu. Hôm nay ăn xong, cô Ba đến rủ đi thăm mợ Hai, cô tôi không
đi. Sau không thiết nghĩ đến việc gì, ngồi khóc một lúc, rồi cầm bút viết khá
nhiều, không biết là thơ hay từ. Lúc sai tôi đi lấy dưa lấy ấu lại thấy sai chị
Tử Quyên cất những thứ ở trên cái bàn nhỏ trong nhà đi, đem bàn bày ra phía
ngoài. Rồi lại sai bày cái đỉnh Long Văn lên bàn, chờ khi mang dưa ấu về sẽ
dùng. Nếu bảo là để mời khách, thì không lẽ lại bày lư hương ra trước. Nếu bảo
là để thắp hương thì trong nhà cô tôi xưa nay trừ những khi có hoa quả mới ra,
cũng vẫn không thích xông quần áo. Dù có thắp hương cũng phải thắp ở nơi mình
thường nằm ngồi chứ. Chẳng lẽ vì các bà già nặng hơi, sặc sụa cả nhà mà phải
đốt hương xông để át mùi đi hay sao? Rút cục chính tôi cũng chẳng hiểu tại sao
cả. Cậu Hai thử đến mà xem.

Bảo Ngọc nghe xong, tự
nhiên cúi đầu, trong lòng ngẫm nghĩ: “Cứ theo như lời Tuyết Nhạn, chắc có duyên
cớ gì đây. Nếu có chị em nào đến chơi, cũng không cần phải bày biện như thế.
Hay là gặp ngày giỗ chú, giỗ cô nào cũng nên? Nhưng mình vẫn nhớ hàng năm đến
ngày giỗ ấy, cụ vẫn sai làm cỗ bàn riêng, mang sang cho cô Lâm làm lễ. Những
ngày đó thì đã qua rồi. Có lẽ giờ là tháng bảy, mùa có dưa ấu và sen, nhà nào
cũng ra mộ làm lễ cúng mùa thu, chắc cô Lâm trong lòng cảm động, nên đặt lễ
riêng ở trong nhà, theo ý sách lễ ký “đến mùa xuân mùa thu thì dâng lễ vật
trong mùa ấy” cũng chưa biết chừng. Bây giờ ta đến ngay, thấy cô ấy thương cảm,
tất phải h khuyên ngăn, sợ cô ấy trong bụng buồn rầu uất ức; không đến lại sợ
cô ấy thương cảm quá không có người khuyên ngăn. Cả hai đều có thể làm cho cô
ấy sinh ốm. Chi bằng hãy đến thăm chị Phượng, ngồi một lúc rồi về. Nếu thấy cô
Lâm thương cảm, sẽ nghĩ cách khuyên giải. Như thế đã không để cho cô ấy đau khổ
quá mà lại được hả nỗi đau thương ít nhiều, cũng không đến nỗi đau buồn thành
bệnh.

Bảo Ngọc nghĩ xong, cáo
từ Tuyết Nhạn, ra ngoài cửa vườn, đi thẳng đến nhà Phượng Thư. Bấy giờ nhiều bà
già đến trình việc xong, lần lượt ra về. Phượng Thư đương đứng dựa cửa nói
chuyện với Bình Nhi.

Trông thấy Bảo Ngọc,
Phượng Thư cười nói:

- Chú đã về đây à? Tôi
vừa dặn vợ Lâm Chi Hiếu, sai người đến bảo đứa hầu của chú, nếu không có việc
gì thì mời chú về nhà nghỉ. Bên ấy đông người, chú chịu sao được những hơi
hướng ấy? Không ngờ chú đã về rồi.

- Cám ơn chị nghĩ đến
em. Vì hôm nay em rỗi việc, lại thấy hai ngày vừa rồi chị không sang phủ bên
kia, không biết chị đã khỏi hẳn chưa, nên đến thăm chị.

- Bệnh chị nó cứ lằng
nhằng thế thôi, ba ngày khỏe lại hai ngày ốm. Nhân lúc cụ và bà Hai đi vắng,
các bà già không người nào chịu yên phận cả. Ngày nào không đánh nhau cũng cãi
nhau, và đã xảy ra hai ha việc cờ bạc trộm cắp rồi đấy! Tuy cô Ba có giúp việc,
nhưng lại là một cô gái chưa chồng, có việc nói cho cô ấy biết, cũng có việc
không thể cho cô ấy biết, đành phải cố gượng làm lấy vậy. Không được một lúc
nào trong bụng yên ổn! Đừng nói mong khỏi bệnh, chỉ mong đừng ốm thêm là được
rồi.

- Tuy chị nói thế, nhưng
chị cũng nên giữ gìn sức khỏe đừng lo nghĩ nhiều.

Rồi lại nói mấy câu
chuyện phiếm, mới cáo từ Phượng Thư, đi về trong vườn. Khi đến cửa quán Tiêu
Tương, thấy khói hương nghi ngút, rượu lễ sặc mùi. Tử Quyên đương đứng trông
cho người thu dọn bàn và đồ lễ. Bảo Ngọc biết là đã lễ xong, liền chạy vào
trong nhà, thấy Đại Ngọc nằm ngoảnh mặt vào trong, người mệt lử đi, có dáng khó
chịu lắm. Tử Quyên vội nói:

- Cậu Bảo đã đến đấy.

Đại Ngọc mới uể oải ngồi
dậy, mỉm cười mời Bảo Ngọc ngồi.

Bảo Ngọc hỏi:

- Mấy hôm nay em đã khỏe
chưa! Thần sắc xem cũng tỉnh táo đấy, nhưng tại sao lại thương cảm như thế?

- Sao anh lại nói như
vậy! Tự nhiên vô cớ khi nào em lại thương cảm?

- Mặt em hãy còn ngước
mắt, sao lại nói dối anh thế? Vì anh nghĩ, thường ngày em vốn là người lắm
bệnh, việc gì cũng nên bỏ qua, đừng buồn rầu vô ích. Nếu cứ hủy hoại thân thể
như thế, làm cho anh...

Vừa nói đến đấy, thấy
khó nói được nữa, liền ngừng lại. Vì Báo Ngọc và Đại Ngọc tuy từ bé đến lớn
cùng ở một chỗ với nhau, tính tính cũng hợp nhau, lại muốn sống chết cùng nhau,
điều này chỉ biết riêng trong bụng, chưa từng nói hẳn ra mặt. Xưa nay Đại Ngọc
tính hay chấp nhặt, nhỡ mình hấp tấp nói nhầm câu gì sợ lại mang lỗi với cô ta.
Hôm nay cốt đến để khyên giải, không ngờ lại nói hấp tấp quá, thành ra không
nói được nữa, trong bụng bối rối, lại sợ Đại Ngọc giận. Rồi lại nghĩ bụng, mình
cốt cho Đại Ngọc được vui, vì thế lại đâm buồn rầu, ứa nước mắt ra.

Lúc đầu Đại Ngọc giận
Bảo Ngọc nói không biết cân nhắc, nhưng trông thấy quang cảnh ấy, lòng cũng cảm
động, và xưa nay tính vẫn hay khóc, nên bây giờ cũng lại nhìn nhau mà khóc.

Tử Quyên bưng nước đến,
trong bụng đoán hai người này lại có chuyện gì cãi nhau đây, liền nói:

- Cô tôi vừa mới hơi đỡ,
cậu Bảo lại đến trêu tức rồi. Lại vì chuyện gì như thế?

Bảo Ngọc lau nước mắt,
cười nói:

- Ai dám trêu tức cô em?

Rồi đứng dậy dạo chơi,
bỗng thấy dưới nghiên lòi ra một mảnh giấy, liền giơ tay cầm lấy. Đại Ngọc định
đứng dậy giật lại, nhưng Bảo Ngọc đã giấu vào trong người, cười nói:

- Em ơi, để cho anh xem
đã!

- Chẳng cứ cái gì, hễ
đến là lục bừa ra!

Đại Ngọc vừa nói dứt
lời, thì Bảo Thoa chạy đến cười nói:

- Cậu Bảo định xem cái
gì đấy!

Bảo Ngọc chưa nhìn thấy
trong giấy viết những gì, lại không biết bụng Đại Ngọc thế nào, nên không dám
hấp tấp trả lời, chỉ nhìn Đại Ngọc mà cười. Đại Ngọc vừa mời Bảo Thoa ngồi, vừa
cười nói:

- Tôi từng xem trong sử
chép những người con gái có tài, có sắc mà cảnh ngộ suốt đời có nhiều điều làm
cho người ta đáng vui, đáng khen, đáng thương, đáng tiếc. Hôm nay ăn cơm xong,
rỗi việc, muốn chọn ra mấy người làm mấy bài thơ nhảm để bày tỏ nỗi lòng, vừa
hay cô Thám lại đến rủ tôi đi thăm chị Phượng, nhưng tôi thấy người uể oải,
không đi với cô ấy. Vừa làm xong được năm bài thơ, mệt quá vứt ra đấy, không
ngờ anh Bảo đến trông thấy. Thực ra thì cho anh ấy xem cũng chẳng sao, nhưng
tôi chỉ sợ anh ấy lại viết cho người xem thôi.

Bảo Ngọc vội nói:

- Tôi đã đưa cho ai xem
bao giờ đâu. Hôm nọ vì tôi thích mấy bài thơ “Bạch hải đường”, nên có viết theo
lối chân phương vào cái quạt, cốt để cầm luôn tay xem cho tiện. Tôi lại không
biết bút tích thi từ trong khuê các không được tự tiện đem truyền ra ngoài. Từ
khi em bảo tôi, không bao giờ tôi mang quạt ra ngoài vườn nữa.

Bảo Thoa nói:

- Cô Lâm nghĩ thế cũng
phải. Cậu đã viết vào quạt, lỡ quên đi, mang để ở ngoài thư phòng, các ông nhà
nho trông thấy, lẽ nào họ không hỏi ai làm? Lỡ họ đồn đại ra ngoài lại càng
không hay. Người xưa nói: “Con gái không có tài ấy là đức” đấy! Con gái cần
phải lấy trinh tĩnh làm chủ, nữ công cũng chỉ là việc cần thiết thứ hai. Còn
như thi từ, chẳng qua là để chơi đùa trong khuê các, biết cũng được mà không
biết cũng được. Chúng tôi là con gái trong những nhà thế này, không cần đến
tiếng khen ngợi tài hoa ấy.

Rồi lại cười nói với Đại
Ngọc:

- Cô cứ cho tôi xem
không hại gì, chỉ không để cho cậu Bảo mang ra ngoài là được rồi.

Đại Ngọc cười nói:

- Chị đã nói thế, thì
chính chị cũng không nên xem nữa.

Rồi trỏ vào Bảo Ngọc
cười nói:

- Anh ấy đã cướp đi mất
rồi.

Bảo Ngọc nghe nói, lấy ở
trong người ra một tờ giấy, đến cạnh Bảo Thoa cùng xem, thấy viết:

TÂY THI(1)

Trôi theo hoa sóng ngán
cho đời,

Luống để vua Ngô nhớ
thiếp hoài.

Đừng bảo Đông Thi nhăn
mặt vụng,

Bạc đầu mà vẫn giặt bên
khơi.

(1).Người con gái đẹp nước Việt, mỗi khi nhăn mặt lại
thấy đẹp thêm. Có nàng Đông Thi rất xấu, cũng bắt chước ôm bụng nhăn mặt, người
ta trông thấy bỏ chạy. Tục truyền Tây Thi có đến giặt áo quần ở khe Nhược Gia
(thuộc huyện Thiệu Hưng).

NGU CƠ(2)

Gió thét chim kêu ruột
rối ghê,

Nhìn ai buồn hát khúc
“ngu hề”.

Kình, Bành(3) sau chịu
thân làm mắm,

Thua kẻ trong màn tuốt
kiếm kia.

(2). Vợ Hạng Vũ nước Sở, thường theo Hạng Vũ ra trận.
Khi Hạng Vũ bị thua ở đất Cai Hạ, nàng rút kiếm ra tự tử.

(3). Kình Bố và Bành Việt là hai viên tướng đời Hán
Cao Tổ; bị Cao Tổ giết chết và xào thịt làm mắm.

MINH PHI(4)

Người tiên ra khỏi Hán
cung,

Mỏngnh là kiếp má hồng
xưa nay.

Quân vương dù rẻ thân
này,

Trọng khinh thợ vẽ hỏi
bay quyền gì?

(4). Tức Vương Chiêu Quân, đời Hán Nguyên Đế, bị đưa
sang cống Hồ.

LỤC CHÂU(5)

Hạt châu viên ngói quăng
bừa,

Thạch Lang nào biết đẹp
là gì đâu?

Cũng vì nợ trước duyên
sau,

Kiếp này sống thác cùng
nhau đỡ buồn.

(5). Ái thiếp của Thạch Sùng đời Tần. Khi Thạch Sùng
bị giết, Lục Châu nhảy trên lầu xuống tự tử.

HỒNG PHẤT(6)

Chống gươm tỏ vẻ anh
hùng,

Mắt xanh biết kẻ đường
cùng là ai?

Già Dương thoi thóp cầm
hơi,

Dây nào mà buộc được
người anh thư?

(6). Con hầu của Dương Tố đời Tùy, tên là Xuất Trần.
Khi Lý Tĩnh vào hầu Dương Tố, Xuất Trần liếc mắt nhìn. Đêm ấy lẻn ra theo Lý
Tĩnh.

Bảo Ngọc xem xong, khen
không dứt lời, nói:

- Thơ của em vừa đúng
năm bài, sao không đặt tên là “Ngũ mỹ ngâm”?(7)

(7). Vịnh năm người con gái đẹp.

Rồi không chờ nói lại,
Bảo Ngọc cầm bút viết ngay đằng sau. Bảo Thoa cũng nói:

- Làm thơ không kể là
đầu bài gì, cốt khéo lật lại cái ý của cổ nhân là được. Nếu cứ theo dấu vết
người trước mà làm, dù chữ có hay, câu có khéo thế nào đi nữa, cũng là kém,
không gọi thơ hay được. Người xưa có rất nhiều thơ vịnh Chiêu Quân, có bài
thương tiếc Chiêu Quân, có hài oán trách Mao Diên Thọ(8), lại có người chê vua
Hán không cho thợ vẽ bầy tôi hiền, lại đi vẽ các mỹ nhân. Mỗi người mỗi ý,
không ai giống ai. Sau Vương Kinh Công(9) lại có một câu: “Thần thái xưa nay ai
vẽ nổi, giết Mao Diên Thọ cũng là oan”. Âu Dương Vĩnh Thúc(10) lại có câu: “Tai
nghe mắt thấy còn như thế, muôn dặm ngăn sao được rợ Hồ”. Hai câu thơ này đều
do ý sâu sắc của mình, không giống với người khác. Năm bài của cô Lâm cũng có
thể gọi là dùng ý mới lạ, mở riêng ra một lối khác vậy.

 (8). Người thợ
vẽ đã vẽ xấu dung mạo Chiêu Quân.

(9). Tức Vương An Thạch, tể tướng đời Tống.

(10). Tức Âu Dương Tu, một nhà văn nổi tiếng đời Tống.