Chương
19: Từ cuộc tâm sự giữa Xantrô và Đôn Ki-hô-tê đến cuộc gặp gỡ với một cái xác
chết, cùng những sự việc li kì khác

- Thưa ông
chủ, hình như tất cả những chuyện không may xảy ra trong mấy ngày hôm nay là
một sự trừng phạt đối với ngài vì ngài đã vi phạm luật lệ của hiệp sĩ đạo. Ngài
đã không làm đúng lời thề là ăn không cần ngồi bàn, sống không gần vợ, và còn
nhiều điều khác nữa mà ngài đã hứa sẽ thực hiện chừng nào chưa đoạt được cái mũ
sắt của Malanđrinô, tên Môrô mà tôi không nhớ rõ tên tuổi lắm.

- Xantrô, anh
nói rất đúng, Đôn Kihôtê đáp; thú thực, ta quên bẵng đi mất; và anh có thể chắc
chắn rằng vì đã không nhắc nhở ta kịp thời nên anh đã bị trêu ghẹo. Thôi được,
rồi ta sẽ sửa vì trong hiệp sĩ đạo có nhiều cách giải quyết.

- Nhưng tôi có
thề thốt gì đâu?

- Dù anh không
thề cũng vậy thôi vì chỉ cần anh có đóng góp vào sự sai trái của ta. Cho nên,
dù có thề hay không thề cũng cần phải tìm cách sửa.

- Nếu như vậy,
xin ngài chớ quên điều này cùng những lời thề cũ. Có thể lũ yêu ma lại định
trêu ghẹo tôi lần nữa, thậm chí còn trêu ghẹo cả ngài nữa kia.

Còn đang trò
chuyện thì trời đã tối mà hai người vẫn chưa tìm được chỗ nghỉ chân; thêm vào
đó, cả hai đều đói bụng mà cái túi hai ngăn đựng lương thực thì mất rồi. Đã
thế, trời lại tối đen như mực. Tuy vậy, họ vẫn đi. Xantrô đinh ninh rằng đi độ
một hai dặm nữa trên đường cái quan này, chắc sẽ gặp quán trọ. Hai thầy trò cứ
mò mẫm trong đêm tối, trò đói bụng, thầy cũng muốn ăn. Bỗng đâu từ phía trước
mặt tới thấy có rất nhiều đốm lửa, trông như sao đổi ngôi. Xantrô lạnh toát cả
người, Đôn Kihôtê cũng đâm hoảng. Bác giám mã ghì dây tròng lừa, chàng hiệp sĩ
ghì cương ngựa, rồi cả hai nín lặng nhìn chăm chú xem sao. Những đốm lửa vẫn
tiến về phía họ, càng gần càng to. Xantrô run bần bật, tóc trên đầu Đôn Kihôtê
cũng dựng ngược lên. Chàng hiệp sĩ cố trấn tĩnh nói:

- Xantrô, chắc
chắn đây là một chuyện phiêu lưu lớn nhất và nguy hiểm nhất, đòi hỏi ta phải
dốc hết can đảm và sức lực ra.

- Vô phúc cho
tôi chưa! Nếu lại có một chuyện ma quái nữa như tôi cảm thấy, thử hỏi còn đâu
xương sườn để chịu đòn.

- Dù có ma
quái chăng nữa, ta cũng sẽ không để chúng chạm tới một sợi lông ở áo anh. Sở dĩ
trước đây chúng trêu ghẹo anh vì ta không vượt tường nhảy vào sân được; nhưng
bây giờ chúng ta ở nơi đất bằng và ta có đất để múa gươm.

- Nhưng nếu
chúng lại làm cho ngài mê mẩn và liệt cả tay chân, thử hỏi ở nơi đất bằng có
được lợi lộc gì hay không?

- Xantrô, dù
sao ta cũng khuyên anh nên có can đảm; rồi anh sẽ thấy ta không run sợ trước
bọn chúng.

- Ơn nhờ Chúa,
tôi sẽ có can đảm.

Hai người đứng
né sang bên đường chăm chú nhìn xem những đốm lửa di động kia là cái gì thì
thấy một đám người choàng áo lễ trắng. Cảnh tượng khủng khiếp đó khiến Xantrô
Panxa mất hết tinh thần, hai hàm răng cứ đập vào nhau như lên cơn sốt rét, càng
nhìn rõ bao nhiêu tóc càng dựng ngược và răng càng đập mạnh bấy nhiêu. Trước
mắt họ có tới hai chục người cưỡi la, mặc áo trắng dài, tay cầm đuốc; rồi đến
một cái kiệu phủ toàn vải đen theo sau có sáu người cũng cưỡi la, cả người lẫn
vật đều để tang suốt từ đầu tới chân (nhìn bước đi chậm chạp của những con vật
cũng thấy rõ không phải là ngựa). Những người choàng áo trắng dài vừa đi, vừa
rì rầm cầu nguyện với một vẻ thương xót. Cảnh tượng rùng rợn này, giữa đêm hôm
khuya khoắt vắng vẻ, đủ làm cho Xantrô và ngay cả chủ bác phải hoảng hồn. Bác
giám mã đã bắt đầu chùn; trái lại, Đôn Kihôtê tưởng tượng ngay ra một chuyện
phiêu lưu mạo hiểm như đã đọc trong sách.

Chàng nhìn cái
kiệu hóa ra cái cáng, trên đó có một hiệp sĩ bị trọng thương hoặc đã chết, và
nhiệm vụ của chàng là phải trả thù cho kẻ bị nạn. Thế là, chẳng nói chẳng rằng,
chàng cầm ngang ngọn giáo, ngồi lại ngay ngắn trên yên ngựa, rồi với một vẻ
hiên ngang đĩnh đạc, đứng ra giữa đường chờ đám người mặc áo choàng trắng đi
tới. Khi họ đã tới gần, Đôn Kihôtê cất cao giọng:

- Hỡi các hiệp
sĩ, bất kể các người là ai, hãy dừng lại xưng danh và nói cho ta biết các người
từ đâu tới đây, đi đâu và khiêng ai trên cáng kia. Xem ra, các người đã gây tội
lỗi hay đã bị ai gây hấn và ta cần phải biết điều đó để một là trị tội các
người, hai là rửa hận cho các người.

- Chúng tôi
đang vội, một người khoác áo choàng trắng đáp, quán trọ còn xa; chúng tôi không
thể dừng lại để báo cáo theo yêu cầu của ngài.

Nói rồi, người
đó thúc la vượt lên. Đôn Kihôtê đùng đùng nổi giận, nắm ngay cương con la,
thét:

- Đứng lại;
hãy tỏ ra có lễ độ hơn và trả lời những câu hỏi của ta; nếu không ta sẽ đánh cả
bọn.

Con la này
nhát tính, thấy có người nắm cương, chồm bốn vó lên rồi ngã lăn ra đất, quật cả
chủ nó xuống theo. Có một anh hầu đi bộ, nhìn thấy cảnh đó, bèn chửi rủa Đôn
Kihôtê. Hăng máu, chàng hiệp sĩ nắm chặt ngọn giáo, xông vào một người mặc đồ
tang quật ngã xuống đất rồi quay sang đánh luôn những người khác, tả xung hữu
đột, nom thật đẹp mắt, con Rôxinantê lướt trên mặt đất một cách oai hùng như
mới có thêm đôi cánh. Đám người mặc áo choàng trắng không quen đánh nhau, lại
không có vũ khí, vội bỏ cuộc, tay cầm đuốc chạy khắp cánh đồng, nom giống như
những người đeo mặt nạ hóa trang trong buổi dạ hội; những người mặc tang phục,
bị lúng túng trong bộ đồ dài lượt thượt, không sao trở tay được, khiến Đôn
Kihôtê được một phen đánh đuổi thích tay. Họ tưởng chàng không phải người trần
mà là một con quỷ ở địa ngục lên cướp tử thi trong kiệu.

Trước cảnh
tượng đó, Xantrô rất khâm phục sự dũng cảm của chủ, bác tự nhủ: "Chủ ta
thật là can đảm như ngài vẫn nói".

Có một bó đuốc
cháy dở dưới đất, soi rõ người mặc áo choàng trắng bị con la vật ngã lúc đầu;
chợt nhìn thấy, Đôn Kihôtê tiến lại gần, gí ngọn giáo vào mặt, bắt phải đầu
hàng, nếu không sẽ giết chết. Người mặc áo choàng trắng vội đáp:

- Tôi đã hàng
từ lâu vì tôi có nhúc nhích được đâu, tôi bị gãy một đùi rồi. Nếu ngài là một
hiệp sĩ theo đạo Ki-tô, tôi van ngài đừng giết tôi, nếu không ngài sẽ mắc một
điều đại bất kính vì tôi đã đỗ cử nhân và mới được thụ phong giáo chức.

- Ông là người
của Giáo hội ư? Đôn Kihôtê hỏi. Vậy ai run rủi ông tới đây?

- Ai ư? Thưa
ngài, sự bất hạnh dẫn tôi tới đây.

- Vậy thì ông
sẽ gặp một sự bất hạnh lớn hơn nếu không thỏa mãn tôi và trả lời những câu hỏi
của tôi.

- Ngài sẽ được
thỏa mãn ngay bây giờ, người tự khoe là ông cử đáp; tôi không đỗ cử nhân như đã
nói lúc nãy mà mới có bằng tú tài; tên tôi là Alônxô Lôpêx, quê quán tại
Alcôbenđax; tôi tới tỉnh Baêda cùng với mười một giáo sĩ khác là những người
cầm đuốc vừa chạy trốn lúc nãy; chúng tôi đưa một cái kiệu trong có tử thi một
hiệp sĩ đến tỉnh Xêgôvia; hiệp sĩ này chết ở Baêda và đã được chôn ở đó; bây
giờ chúng tôi đưa hài cốt về Xêgôvia là nơi chôn rau cắt rốn của chàng.

- Ai giết hiệp
sĩ đó? Đôn Kihôtê hỏi.

- Chúa đã bắt
tội chàng sau một cơn sốt ác liệt.

- Nếu vậy,
Chúa đã miễn cho tôi nhiệm vụ báo thù cho chàng vì một khi Chúa bắt tội ai,
người đó phải cúi đầu tuân theo không được cưỡng lại. Ví thử Chúa bắt tội bản
thân tôi, tôi cũng sẽ chịu như vậy. Tiện đây, tôi cũng muốn nói để ngài biết
rằng tôi là một hiệp sĩ ở xứ Mantra, tên là Đôn Kihôtê, và công việc của tôi là
đi khắp đó đây để bênh vực kẻ hèn yếu, trả thù cho những người bị xúc phạm.

- Chẳng biết
ông bênh vực kẻ hèn yếu ra sao mà làm đùi tôi gãy đôi thế này, không bao giờ
thẳng lại được nữa; còn nói rằng ông trả thù cho người bị xúc phạm thì thực ra
ông đã xúc phạm tôi tới mức không bao giờ gột rửa được. Thật là đại bất hạnh
cho tôi đã gặp phải một hiệp sĩ giang hồ như ông.

- Thưa ông tú
Alônxô Lôpêx, mọi việc trên đời này đều không giống nhau đâu. Sở dĩ xảy ra
chuyện không may này là do các ông đi đêm, lại mặc áo choàng trắng và đồ tang,
tay cầm đuốc, mồm lầm rầm cầu nguyện, thành thử trông các ông giống hệt lũ ma
quỷ ở thế giới bên kia. Trước trách nhiệm không thể trốn tránh được, tôi đã
xông vào đánh các ông; và dù các ông có là quỷ Xa-tăng ở địa ngục thật, như tôi
đã tưởng, tôi cũng không tha.

- Không may
cho tôi xảy ra cơ sự như thế này, mong ngài hiệp sĩ giang hồ (ngài đã làm tôi
khốn khổ) hãy kéo tôi ra khỏi con la vì đùi tôi bị kẹp giữa cái yên và bàn đạp.

- Thế mà chẳng
bảo ngay! Còn đợi đến bao giờ mới nói?

Đôn Kihôtê vội
gọi Xantrô Panxa lại, nhưng bác giám mã chưa buồn đến ngay vì còn đang bận vơ
vét lương thực chất trên một con la đi cùng với đoàn này. Bác lấy áo khoác làm
thành một cái túi, lèn đầy thực phẩm, rồi đặt lên lưng con lừa của mình, xong
đâu đấy mới chạy lại kéo ông tú tài ra khỏi con la, đỡ ngồi lên yên và trả lại
cho ông ta bó đuốc. Đôn Kihôtê nhờ ông ta chuyển lời xin lỗi tới những người
kia về sự việc đáng tiếc vừa xảy ra mà chàng không thể tránh được. Xantrô cũng
nói thêm:

- Nếu các bạn
của ngài muốn biết con người dũng cảm đã làm cho họ thất điên bát đảo là ai,
xin hãy nói lại rằng đó là chàng Đôn Kihôtê trứ danh ở xứ Mantra, còn gọi là
hiệp sĩ Mặt Buồn.

Sau khi ông tú
tài đi khỏi, Đôn Kihôtê hỏi Xantrô lý do vì sao lại gọi chàng là hiệp sĩ Mặt
Buồn. Xantrô đáp:

- Tôi xin nói.
Sở dĩ tôi gọi như vậy là vì khi nhìn ngài dưới ánh đuốc của ông tú bất hạnh nọ,
tôi thấy ngài có một bộ mặt xấu xí quá, chưa từng thấy như vậy bao giờ. Có thể
vì lúc đó ngài đánh nhau bị mệt, hoặc giả vì thiếu mất mấy cái răng chăng.

- Không phải
thế đâu; đó là vì nhà sử học có nhiệm vụ viết về những chiến công của ta, muốn
rằng ta phải có một biệt hiệu riêng cũng như những hiệp sĩ thời xưa, ví dụ như
hiệp sĩ Gươm Nóng Hổi, hiệp sĩ Kỳ Lân, hiệp sĩ Tiểu Thư, hiệp sĩ Phượng Hoàng,
hiệp sĩ Chim Ưng, hiệp sĩ Tử Thần, những biệt hiệu khiến cho họ lừng danh khắp
thiên hạ. Nhà sử học đó đã điều khiển ý nghĩ và lời nói của anh khiến cho anh
gọi ta là hiệp sĩ Mặt Buồn; từ nay về sau, ta sẽ nhận biệt hiệu đó. Và để cho
cái tên đó tương xứng với con người của ta, ta quyết định khi nào có dịp sẽ
thuê vẽ trên khiên một bộ mặt thật buồn.

- Việc gì phải
tốn thời giờ và tiền để làm việc đó; nói không ngoa, chỉ cần ngài giơ mặt ra
cho mọi người xem, họ sẽ gọi ngay là hiệp sĩ Mặt Buồn, chả cần phải vẽ lên
khiên làm gì. Nói thêm cho vui, mặt ngài đã quá xấu xí vì đói bụng và gãy răng
cho nên, như tôi đã nói, có thể miễn bức vẽ buồn thảm đó được.

Câu pha trò
của Xantrô làm Đôn Kihôtê không nín được cười; tuy nhiên, chàng vẫn quyết định
nhận biệt hiệu đó và sẽ thuê vẽ một bộ mặt thật buồn trên khiên; chàng nói:

- Xantrô, ta
nghĩ rằng ta sẽ bị trục xuất khỏi giáo hội vì đã xúc phạm tới sự Thánh; kể ra
cũng đúng thôi vì ta đã bị ma quỷ ám ảnh. Tuy nhiên, ta không nhúng tay mà chỉ
nhúng ngọn giáo này; hơn thế nữa, ta không chủ tâm đánh các nhà tu hành mà ta
kính yêu vì ta là một tín đồ Kitô ngoan đạo; trái lại, ta chỉ định đánh loài ma
quái ở thế giới bên kia thôi. Và trong trường hợp này, ta lại nhớ đến chuyện
đầu lĩnh Rui Điax đập gãy tan cái ghế ngồi của một vị sứ thần trước mặt đức
Giáo hoàng và đã bị trục xuất khỏi Giáo hội; ngày hôm đó Rôđrigô đê Vivar đã tỏ
ra là một trang hiệp sĩ ngay thẳng và dũng cảm.

Đôn Kihôtê
định đi kiểm tra xem có đúng có xác người chết trong cái kiệu không, nhưng
Xantrô can và nói:

- Thưa ngài,
trong tất cả những cuộc phiêu lưu mạo hiểm của ngài mà tôi đã được chứng kiến,
lần này tôi mới thấy ngài không bị sứt mẻ gì. Nhưng rất có thể những người vừa
mới bị ngài đánh bạt sẽ nhận ra rằng đối phương đã thắng họ chỉ có một người,
và để rửa nhục, họ sẽ quay trở lại tìm ta hỏi tội. Thôi, con lừa kia đã mang đủ
lương thực, núi rừng cách đây không xa, bụng đã đói rồi, ta hãy mau mau rút
khỏi nơi đây; như người ta vẫn thường nói, người chết ăn đất còn người sống ăn
bánh.

Nói rồi, bác
thúc lừa, mời chủ đi. Thấy Xantrô có lý, Đôn Kihôtê lặng yên theo sau. Đi khỏi
một khe núi, đến một thung lũng rộng và kín đáo, họ dừng lại. Xantrô giở lương
thực ra, rồi hai thầy trò ngả xuống bãi cỏ xanh, ngon miệng ăn bù luôn cả bữa
sáng, bữa trưa và bữa tối, đánh hơn một sọt thịt nguội chiếm đoạt được của đám
thầy tu là những người hay ăn ngon. Nhưng lại một sự bất hạnh nữa đến với họ,
mà Xantrô coi là một bất hạnh lớn nhất từ trước tới giờ: số là có ăn mà chả có
một giọt rượu hoặc một giọt nước nào để đổ vào mồm, thành thử hai thầy trò khát
khô cả cổ. Chợt Xantrô nhận ra nơi đây là một cánh đồng đầy cỏ xanh mượt, bác
bèn nói với chủ. Xantrô nói gì, xin xem chương sau sẽ rõ.

n�� ���m 8�h
ta không nên theo đuổi và quấy rầy mà phải quý trọng nàng vì nàng đã tỏ ra đầy
thiện chí đối với Grixôxtômô.

Phải chăng vì
những lời đe dọa của Đôn Kihôtê hay do Ambrôxiô nhắc nhở mọi người hãy làm trọn
nhiệm vụ đối với bạn, không một người chăn cừu nào bỏ đi. Họ tiếp tục đào
huyệt, hay đốt những trang thơ của Grixôxtômô, rồi đặt thi hài chàng xuống
huyệt. Tất cả những người dự tang lễ đều khóc nức nở. Rồi họ úp lên ngôi mộ một
phiến đá to trong khi chờ làm xong mộ chí. Ambrôxiô cho biết chàng đã đặt làm,
trên mộ chí sẽ ghi những hàng chữ:

"Nơi đây
yên nghỉ thân hình lạnh ngắt của một kẻ si tình.

Chàng chăn cừu
đó đã chết vì yêu mà chẳng được yêu.

Ghê thay sức
mạnh tàn khốc của thần tình ái.

Chàng đã chết
bởi bàn tay nghiệt ngã của một sắc đẹp vô tình".

Những người chăn
cừu rắc lên mộ rất nhiều hoa và cành cây, rồi họ chia buồn với Ambrôxiô và chia
tay với chàng. Tiếp đến Vivalđô và người bạn đồng hành tới an ủi Ambrôxiô. Đôn
Kihôtê cũng chào từ biệt mọi người. Vivalđô và bạn mời chàng cùng đi Xêviia vì
đó là một nơi thuận tiện có thể gặp nhiều hơn đâu hết những chuyện phiêu lưu
mạo hiểm ở khắp phố phường và ở các xó xỉnh. Đôn Kihôtê cảm ơn lời mời nhiệt
tình của họ nhưng chàng cho biết là chưa muốn và cũng chưa thể đi Xêviia được
chừng nào chưa trừ hết bọn đạo tặc nhan nhản trên khắp dãy núi này. Trước quyết
tâm của Đôn Kihôtê, mọi người không muốn quấy rầy chàng nữa, họ chào từ biệt
một lần cuối cùng rồi lên đường, vừa đi vừa bàn tán không ngớt, từ chuyện
Marxêla và Grixôxtômô đến những lời nói cử chỉ điên rồ của Đôn Kihôtê. Trong
khi đó, chàng hiệp sĩ của chúng ta quyết định đi tìm cô gái chăn cừu Marxêla,
những mong mang hết khả năng ra phụng sự nàng. Tuy nhiên sự việc đã không diễn
ra theo ý chàng như sẽ kể trong phần sau của câu chuyện có thật này. Tới đây
kết thúc phần hai.