- Anh yêu em gấp năm. Anh trọng em gấp mười.

- Thiệt chớ?

- Thiệt. Em tin anh, em mới nói hết.

Mẫn
nhấc đầu khỏi ngực tôi, ngửng đôi mắt đen nhìn vào mắt tôi đăm đăm. Sau
này tôi sống với Mẫn, hẳn không một lần có thể nói dối trót lọt trước
đôi mắt này.

Có tiếng mấy người nói trong sân:

- Thiêm đâu rồi?

- Chắc đang ăn cơm. Tổ trinh sát cũng chưa xong.

- Nhảy thử vài cái coi... hai, ba!

- Pin sáng quá, thêm vài lớp nhựa đi...

Ba
bốn đốm lửa thuốc lá rít vội, hừng đỏ, soi lên vành mũ tai bèo vài
giây. Đèn pin bọc nhựa xanh lóe thử nhiều lượt, mỗi lượt sẫm màu thêm
một tí. Súng ngắn lên đạn rắc rắc, nhỏ thôi, còn các-bin kêu rất ồn,
“róc, xoảng”. Ai đó nhắc khóa cò, lấy nước đầy bi-đông.

Mẫn cười, giọng đã trở lại rất dịu:

-
Tụi mình bỏ cơm tối. Để ém vô ăng-gô, đem theo. Anh lấy em, phải tập
nhịn đói từ giờ cho quen, chịu không? Giỡn thôi, lỡ hết gạo em hớt thịt
trên mình xào cho anh ăn liền, giống chị gì trong truyện thơ mẹ hay kể.
Đời xưa làm nổi, em còn dám gấp mấy kia chớ, coi như địch nó tra hay
trúng mảnh pháo, dễ ợt.

Tôi rùng mình. Mẫn không đùa đâu. Phải
nghe tận tai, tôi mới biết một cô gái có thể yêu đến chừng mực nào, nếu
ai nói lại chắc tôi không tin chút xíu. Mẫn rất dám nuôi tôi bằng thịt
mình, nhưng cũng không ngần ngại xả cho tôi mươi viên đạn vào đầu nếu
tôi nhảy sang phía thù, rõ lắm.

- Chị Tám cho ảnh đi tập kết một
cái nhẫn vàng khắc tên, chụp hình với nhau nữa. Em chẳng có nhẫn, hồi
nhỏ chụp một lần cũng bị lụt trôi mất hình. Em tính khi nào anh đi xa,
em chặt cho anh một đốt ngón tay út, bên trái này nè, anh đem làm kỷ
niệm. Cắt tóc dễ hơn, có điều anh lại nghĩ: “Hễ tóc nó ra dài như cũ, nó
lại quên mình”. Để khúc đốt cũng thừa...

Hết chịu nổi rồi. Mồ hôi vã lạnh hai thái dương. Tôi bóp vai Mẫn như kìm sắt:

- Em nghĩ bậy!

- Bậy đâu... úi, đau vai...

Mẫn cứ tỉnh rụi. Cái nguy là Mẫn nói sao làm vậy. Tôi gượng lắm mới buông được mấy tiếng:

- Ta đi hè, anh em đợi.

- Để em bới cơm...

Mẫn
thoăn thoắt đi vào. Tôi dựa lưng vào gốc dừa, vuốt trán, thấy họng
nhám, đau rát và đầu choáng váng như vừa bị bom xốc lên thả xuống.

Ai
đó gọi Mẫn, và Mẫn reo: “Bốn chục! Quí lắm đây anh... Không cho, em ăn
trộm. Lấy đạn trong bao chớ không chơi ác tháo trong băng đâu...”. À,
Mẫn được quà đạn các-bin. Cây vẫn ra hoa trên núi lửa.

*

* *

Chuyến đi này cũng xuôi lọt.

Mỗi
người một chuồng chim, ngày xem Mỹ, đêm ra trảng cát họp nhau đi sờ nắn
căn cứ Chu Lai. Tổ trinh sát rất khoái cái hố giữa xương rồng của tôi,
thay nhau vào đấy nằm phơi nắng, chỉ một cậu bị lính tuần đạp trúng bàn
chân khi vượt rào biên, phải ném hai trái lựu đạn và rút, chỗ núp không
lộ. Tôi kèm riết anh Điển, thường nhắc rằng anh nặng kém ba chục cân đầy
một tạ, chớ nên để đứa gầy như tôi phải vừa cõng chạy vừa bắn trả địch,
khổ lắm. Anh Giai được bác S.24 cho ăn cá đến tận mũi, phải rời giàn
ván một ngày để vào nằm buồng gói với cái nồi đất lót tro đậy vung, đêm
lội trảng còn xoa dầu cù-là vào bụng nhiều lần. Tôi qua nhà chị S.22,
mất cô bạn rắn rồng – má tôi bảo rắn rồng nhớ người không thua chó – bù
lại được một chú mèo mướp rất lành, đợi tôi ngủ thiếp là leo lên nằm
khoanh giữa ngực tôi như cái gối bông.

Giữa hè rồi, nắng càng
trắng lóa trên cát trắng, đứng trong bóng thò tay ra nắng cứ như nhúng
vào nước ba sôi hai lạnh mà mẹ Sáu pha ngâm giống theo kinh nghiệm miền
Bắc. Bà con các ấp bị bắt đắp đường mỗi trưa khiêng về năm bảy người say
nắng. Đã có chỉ thị trên dặn vùng này tạm nín hơi cho địch khỏi sục,
nhưng lác đác có những khúc rào ấp tự bốc cháy, ngay lính ngụy cũng đồn
rum là “bà Hoả” đốt, còn tụi Mỹ cho rằng tre khô cọ nhau phát lửa là sự
thường. Chị S.22 nheo đôi mắt xếch, nói xuê xoa: “Chị em họ mở thêm ít
cửa ra vô cho dễ thôi mà”. Chị Biền, chị Tám Giàu, chị S.22 có cả một
lớp các chị như vậy làm gì các cô cán bộ trẻ chẳng mau lớn. Tuy rất
nguyên tắc nhưng chị S.22 có chỗ yếu nặng: Hai Mẫn nhờ chị làm gì cũng
được, cái lần từ chối nửa vời chị Tám và tôi ấy chính là bởi có mặt hai
chúng tôi, chị muốn thử cho chắc. Nay có tin gì dính tới Tam Sa, chị vẫn
cho người đạp xe lên làng Cá ăn giỗ gấp.

Bọn lính cổ da sục đều
các ấp chiến lược từ bến vào sân bay. Chúng mộ được một số thông dịch
đeo lon trung sĩ ngụy, nói tiếng Anh theo kiểu lúy câm bớp lúy ba
bớp(3). Tôi suýt phì cười khi nghe một tên kể chuyện Việt cộng với Mỹ
trong nhà chị S.22. Tay Quả này ưa lấy le trước mặt hai cô em họ của chị
- hai cô du kích bí mật đã dẫn tôi lên làng Cá chuyến trước – cố nói
lấy nhanh:

- Vi-xi men líttơn, phai mêni. Vixi gơn líttơn, kiu mêni. Vi-xi oan gô in Su-lai, gô(4) cộng muốn vào Chu Lai là vào”.

(3) Tiếng Pháp bồi: “nó như con bò, không phải con bò” để chỉ con cọp

 

(4) Tiếng Anh bồi: “Việt cộng ít người, đánh nhiều. Việt cộng ít súng, giết nhiều. Việt

Bốn
thằng Mỹ tròn mồm dựng mắt. Qua giọng kiêu hãnh của tay thông dịch, tôi
cảm thấy hắn khoái làm cho Mỹ sợ người Việt, dù là người Việt ở phía
bên kia, để bù lại những lúc hắn bị Mỹ coi rẻ. Tụi Mỹ chẳng thèm giấu
chút nào rằng chúng rất trọng Vi-xi, rất khinh đám quân ngụy ăn hại đái
nát. Chị S.22 hứa sẽ nắm được trung sĩ Quả.

Vùng biển nhốn nháo
với những tội ác đầu tiên của Mỹ ngay quanh nơi đóng quân. Liên tiếp đàn
bà ở nhà vắng bị Mỹ hiếp, trong hai ấp đã biết được chín vụ, sự thật
còn nhiều gấp mấy vì các cô gái trẻ xấu hổ không nói ra. Một lính hải
thuyền đâm chết tên Mỹ hiếp vợ mình, xong biến mất, chắc sang ta.

Xóm
Miếu trong ấp tôi ở - có cái miếu thờ ông cá voi chết dạt vào – nổi
trống mõ kéo ra vây Mỹ sau khi một tên bắn gãy chân em nhỏ chăn trâu
giữa ban ngày, chẳng có cớ gì. Cũng không rõ vì sao thằng Hary mới phát
kẹo lấy lòng đấy, bỗng nổi cuồng xông vào nhà bà Chín đập nát hết các
ghè mắm, châm lửa đốt nhà, đứng coi và cười rú đến đứt hơi. Sáu chiếc
thuyền đang đánh cá ngoài cửa, tại sao cặp tàu đoan(5) lại xả súng bắn
chìm chiếc thứ tư, gây ra cuộc đấu tranh lớn của dân chài? Bà con ta, cả
tụi ngụy nữa, đều thấy giặc Mỹ là khó hiểu. Chúng nghĩ gì đằng sau cặp
mắt đục lờ kia, khi xoa đầu trẻ và khi giết trẻ, khi cầm ảnh vợ khóc hu
hu và khi cười sặc trước nhà cháy? Chị S.22 rất sốt ruột vì học tiếng
Anh không vào, mãi chỉ nhớ được mấy tiếng nô Vi xi, chưa đủ hỏi chuyện
bọn Mỹ. Bác S.24 hằm hằm: “muốn biết nước dừa chua ngọt, cứ vác rựa bửa
đôi cái sọ dừa ra là mau nhứt!”. Cả hai đều có lý.

 

(5) Tiếng đồng bào gọi tàu tuần tiễu nhỏ của địch, giống tàu của bọn thuế quan hồi Pháp thuộc

 

Buổi
chiều ngày thứ ba chúng tôi xuống biển, trời kéo mây khói đèn vần vụ.
Tôi ngồi ghi trên giàn ván, chợt nghe một tiếng mìn nổ phía Lộc Chánh,
tiếp lựu đạn và súng nhỏ dậy lên, lúc khoan lúc nhặt. Du kích bí mật làm
ăn ban ngày, cừ lắm. Lát sau, pháo Chu Lai nã lên đấy dồn dập. Tôi nhặt
thêm được một nhận xét: nền mây thấp dội tiếng nổ đầu nòng trở xuống
như cái trần nhà, pháo 105 bắn liều thấp mà ồn nhức tai, dễ lầm với 155.
Rồi trời đổ mưa to. Tôi chợp mắt được một lát bù đêm trắng.

Một bàn tay bấm gọi tôi dậy. Khuôn mặt chữ điền rám nâu của chị S.22 nhô lên thì thào:

- Anh vô buồng có người gặp

Tôi
đeo bao lưng trèo xuống. Chắc Mẫn cho Út Liềm đi đón chúng tôi, hành
lang qua đường Một dạo này phải thay đổi luôn. Nhà trên đóng hết cửa,
kín như cái hộp. Tôi đẩy cửa buồng trong tối om, thấy một bóng áo trắng
ngồi trên giường.

- Liềm hả?

- Em đây.

Mẫn! Làm sao Mẫn xuống được ban ngày? Mà xuống để làm gì? Có lẽ biết tôi sắp gắt, Mẫn chặn luôn:

- Thằng Chinh con xuôi cẳng sáo rồi. Em bị thương chút xíu.

- Ồ...

- Không nghe tụi em đánh à?

Chị
S.22 bưng vào cái chậu nhựa, giữa đặt ấm nước nóng. Tôi thắp cây đèn
con, vặn nhỏ hạt đậu, tháo bao lấy các thứ cấp cứu. Mặt Mẫn đánh phấn
dày, đôi lông mày nhỏ và nhợt hẳn, môi tô son hình trái tim, tóc bọc
lưới, trông rất khác. Tôi hiểu ngay trận vừa rồi. Mẫn cười ngượng nghịu:

- Chị gác giùm, để anh Thiêm băng em. Ảnh có nghề y tá mà.

Chị
S.22 cau đôi mày xếch, hất hàm. Mẫn cúi nhìn xuống, chụp ngay cái chăn
sợi trên giường trùm kín người, hẳn vì Mẫn mặc ni-lông mỏng và dầm mưa
ướt sũng, nãy giờ không để ý đến mình trong bóng tối. Tôi phớt, chỉ rảy
thuốc tím bột vào ấm nước, rồi ghé đèn xem vết thương. Bắp chân trái của
Mẫn bị đạn xé một đường thịt bằng hai đốt ngón tay, không nặng, bị cái
máu ra nhiều vì để vậy mà chạy. Lần này tôi sẽ chỉnh mạnh cho coi. Tôi
giội rửa, rắc bột xun-pha, băng kỹ để đi không tuột. Tôi tiêm luôn cho
Mẫn một ống kháng sinh dầu mà bà dì S.26 đổi của Mỹ: mỗi ống thuốc có
sẵn pít-tông và kim tiêm bọc cao-su, tiêm xong vứt cả, hai nải chuối
được một hộp hai chục ống, kèm bộ phận đẩy thuốc bằng nhựa cứng dùng
nhiều lần.

Thấy tôi lì lì, Mẫn cũng trùm chăn ngồi im xo, đến cuối mới rụt rè:

- Anh ra ngoài chút, em thay đồ ướt. Mấy giờ, anh?

- Năm rưỡi.

- Em lau mặt được rồi. Phấn ngứa kinh.

Lát
sau tôi vào buồng. Mẫn mặc bộ bà ba đen của chị S.22 rộng phùng phình.
Bộ ni-lông ướt và vấy máu túm gọn vào khăn tay, mặt Mẫn gần sạch phấn
sáp. Mẫn kéo tôi ngồi bên:

- Anh đừng làm mặt giận nữa, em sợ... Em phải trả thù cho vợ chồng chị Biền chớ.

- Sao?

- Nó cắt cổ chị... lấy gan... mới sáng nay... ảnh cũng chết rồi...

Mẫn
nuốt khan nước bọt, cắn môi. Tôi lạnh buốt sau gáy. Đốm đèn phình to
bằng cái nón rồi co lại nhỏ tí, cứ vậy nhiều lần. Mẫn nói bên tai tôi mà
tiếng nghe chơi vơi đâu xa lắm.

Huyện và xã đều biết trước sau
địch cũng xúc dân Nhị Lộc xuống dưới sâu, nhốt vào ấp chiến lược, tạo
bãi trắng dọc đường Một. Ta đã cho một loạt gia đình ở đấy dời lên vùng
giải phóng, sắp xếp lại quân chìm. Sau khi được bí mật kết nạp vào Đảng,
chị Biền đưa cả nhà xuống ở với mẹ đẻ, trong ấp Lộc Chánh, mượn cớ
chồng ốm yếu chịu pháo không nổi. Hai vợ chồng sẽ để cho địch dồn, bám
bà con mà hoạt động. Trong số ba đảng viên và năm đoàn viên được gài
thêm vào Nhị Lộc như thế, một mình chị Biền bị lộ, tại sao?

Thằng
Chinh con tra hai anh chị suốt ngày hôm qua trong đình Lộc Chánh, máu và
những bãi bọt xà-phòng lênh láng đầy nhà. Anh Biền chết lúc xẩm tối
trước mặt chị. Đêm, du kích Tam Sa thọc vào ấp hai lần không lọt, chỉ
bắn nhau với bọn biệt kích nằm rải vòng ngoài, hạ ba tên. Sáng nay thằng
Chinh con họp dân Lộc Chánh lại, nói:

- Chẳng chánh trị, chánh
trọt gì cho rắc rối. Tuyên truyền hay như ông Nhu ông Diệm rồi cũng mặc
sơ-mi gỗ. Đem cả thiên đàng địa ngục ra mà nhử mà dọa như mấy lão cố
đạo, dân cứ theo cộng sản. Tôi chẻ hoe ít câu vầy đây. Đất này Mỹ mua
rồi. Chống Mỹ thì chết sớm. Theo Mỹ còn sướng được ít lâu mới chết. Tôi
lựa đĩa thịt nạc với chai bia, tôi theo Mỹ. Tôi bán nước cho Mỹ, Mỹ còn
trả đô-la. Các người bán mạng cho cộng, cộng trả cái gì? Độc lập chánh
nghĩa... ai có thứ đó, đưa tôi coi thử nó tròn méo ra sao mà các người
chuộng dữ vậy? Nước với lửa đụng nhau đây nè. Mời bà con coi đứa theo Mỹ
giết đứa chống Mỹ!

Hắn rút dao găm rạch bụng chị Biền, móc gan,
lấy túi mật bỏ vào ve rượu. Chị Biền kêu: “Bác Hồ ơi, bà con ơi, trả thù
cho tôi”, hắn đưa dao cắt đứt cổ họng chị. Đại đội biệt kích đơm súng
gác quanh sân, cả chục đứa nôn thốc. Bà con hét lên, phá vòng lính chạy
về nhà, chỉ còn vài đứa bắn dọa.

Tin lên làng Cá trước tiên, loang
nhanh. Cả Tam Sa điếng người. Chi ủy đang bận đi mỗi người một thôn,
Mẫn báo ngay: truy điệu, phát động căm thù, chặn luồng gió khủng khiếp,
đánh gấp một đòn trị tội.

Thằng Chinh, tên đại đội trưởng biệt
kích, thằng Khả công an quận thường đạp xe về vùng biển từ ba giờ chiều,
đem theo vài đứa hộ vệ, chín giờ sáng mới lên Lộc Chánh. Đánh buổi sáng
không lánh kịp, địch lùng suốt ngày khó thoát. Phải thọc xuống lập tức,
chiều đánh, tối rút.

Bốn giờ sau khi chị Biền tắt thở, đoàn xe
bọc sắt Mỹ tuần đường Một kéo qua. Bụi chưa tan hết, hai chiếc xe đạp
chở bốn cô gái mặc lòe loẹt từ mé An Tân phóng về Lộc Chánh, rẽ theo con
đường đất cạnh ấp, xuống biển. Bọn biệt kích lui vào bóng cây trốn nắng
chỉ hỏi với ra mấy câu cợt nhả. Mẫn, Liềm, Rốt chị và Hồng B giấu xe,
chôn mìn vùi mình dưới cát, dương liễu còi chỉ đủ che cái đầu nhô lên
nhìn, không bớt nắng. Qua vài tiếng nữa, trái mìn 105 và một loạt lựu
đạn xé nát chuỗi xe gắn máy và xe đạp từ Lộc Chánh đổ tới. Một tên biệt
kích trụt đằng sau nhảy xuống xe, bắn bừa vài loạt rồi chạy. Hồng bị một
viên xuyên vai. Mẫn cho Liềm và Rốt dìu Hồng rút sâu vào rừng dương,
núp đợi tối.

Mẫn kẹp cây tom-xơn mới lấy, đi rà lại năm tên địch
lăn lóc, bồi thêm mỗi đứa ác ôn vài viên giữa ngực cho chắc, nhưng không
bắn tên hạ sĩ biệt kích què chân vì mìn: “Mày chưa đủ tiêu chuẩn, cho
sống!”. Rồi Mẫn vác ba tiểu liên, khoác năm nịt đạn và súng ngắn, rẽ
sang hướng khác. Tụi “nghĩa quân” ở ấp gần nhất ào tới. Mẫn núp trong
bụi, kê hai tiểu liên trên hai cành cây, bóp cò cả hai tay, sợ lộ giọng
con gái không dám hô đại đội trung đội gì cả. Quét ẩu vậy mà bốn đứa
nhào mới kỳ. Phải chi trời sinh có ba tay để bắn ba súng một lần cho đã
nư. Mẫn xả đạn túi bụi một hồi, lại vác súng chạy riết, trời thương cách
sao đổ cho trận mưa dông mịt mù, che mắt địch và xóa dấu. Giữa lúc mưa
to nhất, Mẫn chôn các thứ, lột nón của bù nhìn giữ dưa, luồn qua một chỗ
rào “bà Hỏa đốt”, vào lối chuồng heo chị S.22, cũng không ngờ tôi nằm
ngủ dưới mái.

- Biết anh ở đây, chưa chắc em dám vô. Sợ anh thấy mồ...

Tôi không đủ can đảm để trách, chỉ năn nỉ:

- Em bây giờ làm bí thơ, phải tính lợi hại chớ.

-
Tính kỹ rồi anh à. Đánh ban ngày, con gái mới đi lọt, mà Chín Cang nó
mập quá chạy không thấu, Rốt chị biết đánh không biết chỉ huy, Út Liềm
quen đường lại dốt quân sự. Rút lại, em phải nắm quân. Được cả mớ ác
ôn...

- Giết ba đứa ác mà mất người lãnh đạo chủ chốt của xã, nên không?

Mẫn trầm ngâm một phút, rồi lắc đầu, nói chậm:

-
So với tụi nó thì mạng em quí hơn. Có điều so với anh chị Biền, số bà
con tụi nó giết đang cần trả thù, so luôn với cái lợi lâu dài cho phong
trào sau khi khử tụi nó, mạng bốn đứa em không đáng kể đâu anh.

Tôi tắc họng pha trò:

- Suốt đời, chắc hai đứa mình trách nhau đánh ẩu!

*

**

Cơ
sở vùng biển tiễn chúng tôi bằng một loạt tin khá nóng: lính ngụy dồn
gạo vô ruột nghé, vợ lính đi chợ mua cá thịt làm lương khô và hương đèn
về khấn ông bà, bọn tề bắt mỗi ấp ba trăm dân gói theo bốn ngày gạo mắm,
đại đội Mỹ tuần đường chiều nay không thấy qua, thêm mười hai trực
thăng xuống Chu Lai và ở luôn đấy. Địch sắp càn.

Tổ du kích của
Rốt chị chẳng sao cả, tụi biệt kích ùa xuống chỉ đuổi theo hướng Mẫn
rút. Út Liềm đàng hoàng vào ấp cô Tươi. Cô này cắt mẹ đi dò thử địch có
giết hay bắt được ai không, dắt cậu Xáng lội mưa ra cõng Hồng B vào một
khu “mả thiêng” rất rậm, cho uống sữa, băng, đợi tối lại cõng ra chỗ hẹn
góp quân. Các cô gặp nhau, tất nhiên có rất nhiều ồ à ý ới và tí chút
nước mắt, nhưng mọi việc đều trôi chảy.

Mười hai giờ đêm, chúng tôi về đến làng Cá.

Ba
giờ hai mươi lăm, Ba Tâm chạy từ huyện xuống mang một thư hỏa tốc mời
anh Điển và tôi lên Tam Trân gặp anh Năm Đông. Anh Điển cho biết đó là
tên mới của anh Tám Xuân, ủy viên Trung ương.

Bốn giờ kém mười
chín, sáu cậu trinh sát của trung đoàn tôi về bám cái Núi Sàm, đưa một
mẩu giấy do anh Năm Đông viết: “Cứ ở lại Cu-ba, đợi mình”. Chúng tôi lo
cuống lên, Tư Luân bứt tóc, tóc hớt trọc không bứt được. Năm Ri chạy rút
du kích các thôn khác ngậm tăm kéo về làng Cá. Chín Cang báo các tổ du
kích bí mật hôm nay nghỉ đào hầm, đi chôn mìn, sửa soạn đánh lớn.

Bốn
giờ hai mươi bảy, anh Năm đến, chỉ đem hai cậu bảo vệ. Anh Điển với anh
Luân đón, còn tất cả những ai đánh được đều ra bờ đai. Tôi tóm được Mẫn
tập tễnh đi soát quân, bắt giam lại dưới hào, giữa anh Ba Tơ với tôi.
Mẫn cười: “khi chẳng có mà coi, khi cả voi cả ngựa. Voi trắng, ngựa
trắng hết thảy!”. Tôi tính thử, trong làng Cá lúc này có thêm mười ba
súng ngắn, chín tiểu liên và súng trường tự động. Khá mạnh đấy. Chơi một
trận Ấp Bắc nho nhỏ được lắm.

Năm giờ kém mười lăm, pháo Chu Lai
nổi gầm một loạt như sấm dậy. Tôi đứng tim trong vài giây. Đạn rền phía
nam sân bay. Địch càn vùng Đông Bình Sơn.

Hú vía!

Mười phút
sau, trừ các tổ du kích trực chiến, còn tất cả làng Cá và số “ngoại lai”
đã trở lại công việc hằng ngày. Anh Năm đang ăn cơm trong nhà xã Chinh,
thấy chúng tôi kéo vào, cười xòa:

- Mình biết nó không lên phía
này mới đột kích các cha chớ! Kỳ này đang búi, mình xẹt ngang một ngày
thôi, chuồn chuồn chấm nước cái đã... Đồng chí Thiêm đâu? À, đây. Mình
đọc cái báo cáo cuối cùng của ông, có mấy chỗ muốn hỏi, ghi bên lề sẵn
rồi. Ông coi lại, lát nữa trả lời. Nhơn tiện ông lướt qua lá thơ mình
mới nhận, cho biết cảm tưởng luôn. Tám giờ ta gặp nhau, hè? Từ mười giờ
tới tối, nhờ xã đội dắt mình đi coi Mỹ, thăm làng chiến đấu, được chớ?

Anh
Năm nói giọng Quảng Ngãi pha một nửa Nam Bộ. So với dạo đến nói chuyện ở
trường cán bộ trung đội, anh gầy và đen đi nhiều, tóc bạc rõ hơn ở hai
thái dương, nhưng trông vẫn lanh, sắc. Tôi tưởng anh đến sẽ gọi hết
chúng tôi lại, giảng cho tình hình và nhiệm vụ, ai dè anh chỉ hỏi, lại
hỏi riêng từng nhóm. Mẫn ngồi bên anh Luân đợi làm việc trước, mồ hôi
đọng mấy giọt to trên mũi như học trò vào thi miệng. Tôi cầm hai xấp
giấy ra vườn mít, treo võng nằm đọc. Trực thăng từ Chu Lai đã bay đưa
thoi phía nam, tiếng máy chỉ nhỏ lại rồi to lên, không đứt đoạn: càn rất
gần vẫn cưỡi máy bay, Mỹ lắm.

Tôi mắc cái tật giống anh Ba Tơ là
ngại gần cấp trên. Không phải vì sợ bị chỉnh, hay cho rằng mình khỏi cần
học tập ở các anh, trái lại. Gần cấp trên có hai cái phiền khó nói. Một
là dễ bị điều đi làm các việc linh tinh: trung đoàn đã nhiều lần rút
tôi làm quân giới, chụp ảnh, lấy cung tù binh Mỹ, dịch tài liệu, anh Ba
Tơ phải kiện thưa mãi mới bớt, cho đến đợt này tôi lại làm quân báo.
Nghĩa là bị biến thành cán bộ ô-rê-ô-mi-xin, bệnh gì cũng chữa được một
tí, không có thì giờ đi sâu vào nghề chính. Hai nữa, dễ bị anh em nghĩ
rằng tôi chơi trội, cầu cạnh, ngoi lên theo đường tắt. Tôi rất ghét thói
nịnh trên nạt dưới, không muốn ai hiểu lầm tôi như vậy. Tóm lại, tôi
thấy cứ cánh ta ăn ở với nhau quanh năm là sướng nhất. Thế nhưng công
việc cứ đẩy tôi đến chỗ phải gặp riêng các anh trên, biết làm sao.

Lần này, tôi thừ người ra sau khi đọc hai báo cáo.

Bản
của tôi được anh Năm đọc kỹ, rất kỹ, ghi dấu chéo và gạch đít những chỗ
quan trọng bằng bút bi đỏ. Có nhiều dấu hỏi và câu hỏi ngắn ngoài lề
nữa. Điều làm tôi băn khoăn là tất cả những ngờ vực của anh Năm đều dồn
vào mặt mạnh của Mỹ và khó khăn của ta. Còn các phần nói Mỹ yếu, khờ,
nhát gan, những gợi ý của tôi về cách đánh, anh để y nguyên. Rất có thể
anh đánh giá tôi là gờm Mỹ, hoặc gí mũi vào mảng đen trên bức tranh nên
không thấy toàn cảnh màu tươi!

Lá thư của cậu Hải khác hẳn. Cậu
này tôi chưa hề gặp, được cử về vùng Nam Chu Lai sau tôi. Tất cả những
điều cậu viết đều có thật: Mỹ sợ trâu, sợ nắng, sợ thuốc độc, sợ chông,
sợ bệnh, đủ hết. Nhưng chỉ có bấy nhiêu thôi, một bài báo giải quyết tư
tưởng ngán Mỹ, dù viết sống, dí dỏm, ghi rõ nguồn tin cho thêm chính
xác, vẫn chưa phải một bản điều tra tốt của quân báo. Anh Năm ghi trên
đầu: “Sao gởi anh Bảy và X.4”. Trên tám trang giấy mỏng viết tay, chỉ có
một dấu chéo và một dấu hỏi. Anh Năm thích cách nhìn Mỹ thế này ư? Hay
anh cho rằng lớp cán bộ thực hiện như cậu Hải và tôi nên đơn giản thì
hơn, còn những gì phức tạp rắc rối hãy nhường cho cấp trên suy nghĩ, cân
nhắc, bày cho mà làm?

Nếu quả đúng vậy, tôi sẽ nói trắng rằng tôi
không đồng ý với anh Năm. Cùng lắm, tôi sẽ xin giữ ý kiến riêng trong
khi chấp hành. Ai muốn qui cho tôi là bướng, kiêu, hỗn cũng đành chịu.

Tôi
vào ngồi trước mặt anh Năm với ý định vuốt ngược lông, xoa trái khoáy
như thế. Các anh Điển, Giai, Ba Tơ cũng dự nhưng ít bàn góp.

Ban
đầu tôi trả lời từng câu hỏi một, cố giữ giọng tỉnh táo, gần như lạnh.
Rồi không lạnh được nữa. Mỗi câu thốt ra ở đây được rút từ những ngày
nặng ứ bao nhiêu rung cảm, hết đau xé ruột tới mừng ngây ngất. Có thể
nào dửng dưng khi nhớ lại cháu Hoàn bị bay từng mảnh, các đồng chí du
kích bị đạn xỉa vào lưng? Làm sao quên được những bà con tự đốt nhà mình
soi bắt tù binh, những chị em chuyên đánh giữa rốn địch, những gia đình
sẵn sàng chịu chết để giấu tôi trên giàn ván? Lựa lời giữ miệng sao
được, khi hàng ngũ ta chưa sạch những người nắm đuôi phong trào kéo lùi
lại như nhóm anh Tám Liệp, những người vừa “lạc quan tràn trề” bằng lưỡi
đấy lại xoay ra dùng lưỡi để “than rằng, hỡi ôi” khi gặp khó? Tôi có
thể sai lắm chứ. Tôi mới về đây hai tháng rưỡi, tầm hiểu biết chỉ là của
một cán bộ đại đội, tuổi Đảng tuổi đời đều non. Mặc dù sạn còn lẫn vào
thóc, dù chẳng có cái dại nào giống cái dại nào, tôi cũng đã từng cầm
xẻng xúc thật lực vào cuộc sống ngồn ngộn, cố vác mỗi ngày một bao tải
đầy căng mà đắp vào nghiệp lớn của chúng ta, tôi đã hiểu đồng bào đồng
chí vành đai qua bấy nhiêu ngày đổ mồ hôi và máu. Tôi phải nói hết sự
thật.

Từng lúc anh Năm ghi vài chữ trong sổ tay, cau mày nhìn tôi,
mỉm cười, lại nhăn trán nghĩ. Tôi dứt đưa tay áo quệt mồ hôi trán, liếc
đồng hồ: chao ôi, diễn thuyết tới bốn chục phút! Anh Năm nhắm mắt, bật
cười khà, lại ngó thẳng mắt tôi, nói nhát gừng:

- Ông... hăng
thiệt. Tốt. Chịu khó sục sạo, tìm tòi, nghĩ, hay lắm... Nè, ông nhắc
miết là phải khách quan khi đánh giá Mỹ, tại sao?

- Vì tôi thấy cách đánh giá của đồng chí Hải... chưa khách quan.

- Mình cũng thấy vậy.

- Tại sao?

Tôi buột miệng hỏi trống không, như trong cuộc họp của xê mình.

Anh Năm cũng đáp như bạn bè trả lời nhau:

- Sao hè... tại mình theo chủ nghĩa duy vật biện chứng!

Tất cả cười ồ. Tôi cười theo, nóng mặt. Tôi đã mím môi căng gân, húc vào cánh cửa mở sẵn!