Người không còn đứng trên bành voi gọi chúng tôi bằng cái giọng
Bình Định thân thương, vẫy cánh tay áo sạm khói thuốc súng trước hàng
quân kéo vào Phú Xuân, Gia Định hay Thăng Long. Chúng tôi nhảy nước mắt
nhớ vị tướng dẫn đầu khi nghe lời thơ cắt ruột của Ngọc Hân khóc Người.
Ông đô đốc với anh Sáu Thìn biến vào núi Chúa xanh sẫm kia, ra khỏi tầm
mắt trần. Tôi còn đây. Đứa cháu Bác Hồ nằm bên căn cứ lính thủy đánh bộ
Mỹ đây vẫn nghe sang sảng lời Nguyễn Huệ mắng giặc phương Tây, cái bọn
mắt rắn xanh từ biển giạt vào, đem khí cầu bay, tàu chiến và súng to dọa
người, có gì mà sợ… Bác Hồ tiếp Nguyễn Huệ. Lời Bác sang sảng mắng giặc
Mỹ từng ngày rung trên vòm xanh kia. Tôi bay lên. Hãy cho tôi bay cao,
lên cao mãi theo bóng buồm trắng của Nguyễn Huệ và những sóng điện mang
giọng Bác Hồ, cho tôi đi vào thế giới huyền diệu của lý tưởng làm người…

Tôi
nằm trên cát nóng, mở mắt nhìn trời mà mơ dài dài về xưa và nay, cho
đến khi bầy F.105 từ phía Bắc sạt tới chọc thủng tường âm thanh bằng
tiếng nổ như sét ngang đầu. Chúng nó đưa Thần Sấm đến Chu Lai. Đánh tụi
này, chia lửa với miền Bắc sướng nhất. Tôi nhổm dậy, nhấc ống dòm bằng
cặp tay đen và tóp hẳn đi. Khỏe rồi. Lũ máy bay lởm chởm những ngạnh với
mấu quần tròn đợi đáp xuống. Tôi lại đào bới cái chuồng Mỹ bằng luồng
mắt, trước khi bóng núi miền Tây đổ xuống đến sân bay và trùm lên biển.

Tiểu
đội Mỹ gác đằng kia đã kẹp súng ngó ra ngoài lều, phơi những cái xác đỏ
cạch và rậm lông như một giống sâu róm lạ, rất độc. Tôi cần hiểu, nhưng
chưa có thì giờ để hiểu riêng từng đứa trong bọn chúng, bởi họng súng
của đứa nào cũng nhả cái chết vào bà con tôi. Tôi chưa thể nghĩ đến cái
lí lịch găngxtơ của thằng Giắc, giấc mộng làm giàu to của thằng Giô,
những cơn điên ma túy, hêrôin của thằng Gim, mánh lới cờ bạc bịp của
thằng Giôn, cuộc đời thất nghiệp dằng dặc khổ nhục của thằng Giery ,
những đêm khiếp sợ mất ngủ của thằng Giétx, và cả thằng Giêmx vừa bị cấp
trên hăm dọa vì nói nhiều lời chống chiến tranh nữa, tôi cũng chưa tách
riêng được. Chúng nó giăng trước mắt tôi một cái lô cốt xây gạch, phải
nện rất mạnh vào cho từng viên gạch rời ra, hòn nát hòn lành về sau mới
biết. Trước hết, phải giết nhiều Mỹ.

Cả khối nổ làm rã lô cốt ấy
tôi đã có. Nó nhỏ và nhẹ. Đó là mảnh sọ của cháu Hoàn còn dính óc trắng,
lòa xòa những sợi tóc mịn như tơ.

*

* *

Ra khỏi hố
cát, tôi bò một quãng trong bọt sóng, vọt tiến, nằm ép tránh một tốp
lính tuần, túm áo quần vào túi nhựa bơi qua một dải biển thuốn vào đất –
chà, nước mặn sao lắm lân tinh, quạt tay rất êm mà vẫn lóe xanh biếc –
rồi xoa tay dò mìn, trườn qua một lớp rào kẽm gai mới giăng sáng nay.
Căn cứ Mỹ mở ra nhanh gớm. Tôi mất hai tiếng đồng hồ để vượt ba cây số,
lọt ra ngoài.

Chị Tám đón tôi trong bãi sú với một cặp chai bia
cam, em Liềm ít nói, một xoong cháo gà, hai cô du kích. Uống đã. Nước
vào đến đâu cái xác héo của tôi sống dậy đến đấy, mát rượi và rất ấm. Đi
công tác với các chị được cưng vậy đó, ai chưa biết thì xin truyền kinh
nghiệm.

Vừa húp cháo tôi vừa nghe tin sốt dẻo. Trên Tứ Nhơn đang
đào địa đạo, việc này giao hẳn cho Đoàn thanh niên, rầm rộ lắm. Út Liềm
xuống gọi tôi về làng Cá họp đại hội chi bộ, mời luôn chị Tám dự. Hai cô
du kích sẽ dẫn tôi qua vùng cát: có thêm gần ba chục cụm quân Mỹ đóng
dã chiến, sư Hai ngụy rào vòng ngoài kỹ hơn, đường lên xuống phải đổi
nhiều. Địch chưa đủ sức càn lớn vì bị hút lên Việt An. Chủ lực ta nện
trống chầu trên ấy không ngớt tay, đến trận Việt An 6 rồi, các vùng biển
và ven thành được đà rùng rùng nổi dậy. Ta vẫn đua nước rút với Mỹ, rất
khoái.

Thấy chị Tám đưa tay ra bắt, tôi hỏi ngớ ngẩn:

- Chị ở lại à?

Ba
cô kia bật cười. Chao, vẫn cái nếp nghĩ quân sự “cà nhắc một chân”!
Sáng mai Út Liềm với chị Tám sẽ đèo nhau phóng xe đạp qua mũi địch mà về
chứ. Một mình tôi phải tốn hai người tiền hô hậu ủng. Chị Tám và các cô
không thấy chỗ kém ấy, cứ trầm trồ khen mãi cái anh gan quá gan hùm, vô
sân bay nằm lộn với Mỹ. Thôi được, úm ba la chúng ta đều tốt. Tôi theo
hai cô du kích luồn trong các bãi sú dọc cửa sông, thỉnh thoảng nép
tránh canô quét đèn pha, men theo rào một ấp chiến lược, xuyên qua kẽ hở
giữa hai cánh quân nằm rình dọc đường nhựa, lên làng Cá. Tôi không hỏi
tên hai cô, chị S.22 vẫn rất nguyên tắc. Sáng mai họ sẽ về, hoặc đi luôn
một chuyến chợ An Tân cho tiện đường. Nhẹ thật.

Mới gần nửa đêm,
những con đường ruộng trắng mờ chưa ngấm sương sẫm màu. Tôi rẽ về nhà mẹ
Sáu theo chỗ rào trổ sau vườn, định treo võng ngủ thật êm để mẹ khỏi
dậy nấu khuya bắt tôi ăn. Nhưng nhà mẹ còn đèn sáng ngoài sân. Tôi vào
cửa sau, đi rón rén lên nhà trên. Năm sáu bà con đang đạp chè trên cái
sân đất rộng. Tôi định “hù” một tiếng chơi, chợt nghe mẹ Sáu gắt:

- Chè mày, chị em xúm đạp hết rồi. Moi hầm cả ngày, về ngả lưng cái đã, không ai khiến mà mày bòng chanh.

Mẫn đáp từ chỗ ang nước:

- Dạ, chơi một lát thôi mà.

Cái
giọng tỉnh dìu dịu ấy… Tôi hồi hộp quá. Phần thưởng cho tôi đến sớm,
đâm khó ra. Tôi gặp Mẫn lúc này rất không tiện, bởi tóc lợp nửa tai, râu
dựng xồm xòam như bàn chải răng, hệt những cậu trốn quân dịch trong
lòng Đà Nẵng. Áo quần thối hoắc đến nỗi tôi đi ngoài ruộng mà chó trong
xóm đã sủa, mé đuôi gió. Chẳng cần đỏm dáng, nhưng phải khác con gấu một
chút chứ. Đi ngủ nhà khác, không đành. Tôi lùi vào góc nhà tối, ngồi
xuống một bộ ván kê sát đất có ba em nhỏ đang ngáy, quạt nhè nhẹ.

Mẫn
lẹp kẹp đôi guốc mộc vào sân. Hình như mới tắm xong, tóc kẹp còn láng
và áo quần còn nếp gấp. Tay áo xăn, quần vo cao trên vế như sắp đi gặt.
Mẫn phải rửa lại chân tay thật kỹ mới được đạp và giũ chè. Ngày xưa làng
Cá còn có lệ ai để chân bẩn vào đạp chè là bị phạt heo, bởi chè cả làng
sẽ bị chê nhớp, ế lây.

Moi hầm cả ngày à… Mẫn đang nắm hai thôn
vùng cát kia mà. Địa đạo giao hẳn cho các chi đoàn thanh niên nhân dân
cách mạng đứng ra tổ chức, sao Mẫn phải… Bỏ mẹ, Mẫn là bí thư xã đoàn,
tôi quên phứt, chỉ nhớ cô chi ủy nắm xã đội hay làm việc với tôi. Lắm
chức quá. Mẫn còn là ủy viên thường vụ của Thanh niên giải phóng, Phụ nữ
giải phóng, hình như cả Nông dân giải phóng nữa. Chức nào cũng đúng chỗ
cả mới gay. Có lần Mẫn than: “Cháu kẹt lắm, bá nghệ bá tri vị chi bá
láp”. Anh Luân gạ luôn: “Mày làm bí thơ kiêm chánh trị viên xã đội, bấy
nhiêu thôi nghen?” Chắc chi bộ cũng ưng vậy. Riêng tôi rất mong vậy.
Rảnh rảnh để Mẫn được học thêm, được nghỉ một chút, rồi còn làm “chị
Thiêm” nữa chứ! Mong cứ mong, nhưng tôi biết tham công tiếc việc như Mẫn
thì suốt đời đừng hòng rảnh, trừ phi một lúc nào đó Mẫn ghi vào cuốn sổ
công tác đã nát bìa hai chữ “lấy chồng”, kèm một con số thứ tự càng nhỏ
càng hay số hai hay ba gì đó…

Người khỏe bận đào hầm cả, chỉ còn
bà già giữ trẻ em ở nhà hái và đạp lứa chè tháng tư âm. Anh chị em du
kích hở tay lúc nào lại tạt vào hái một giỏ, đạp vài nhả, trông vào ba
lứa chè mỗi năm kiếm tiền sắm võng và áo quần. Cái cảnh đạp chè trông
nhàn nhã hơn những đêm mài dừa ở quê tôi. Mỗi người ngả một cái nong
sạch trên sân, đặt đèn con trên ghế, kê chung hai người một giá ngang
bụng để vịn tay. Chè đã phơi héo. Đôi bàn chân trần đạp nhả chè chầm
chậm, nhồi chè thành một khối bằng trái dừa từ từ lăn ra sau, lại túm cả
lọn chè ra phía trước, đạp tiếp. Các cử động đều mềm và đẹp.

Mẫn trút chè xanh vào cái nong bỏ không, hỏi:

- Ai hát hay vậy bác?

- Giỡn chút mà. Mụ Ngận với tao giả làm nhơn ngãi hát chơi. Mụ đạp chỗ mày đó.

Út
Hòa láu táu chen vào: “Chị Hai hát…”, trượt chân trên lọn chè suýt ngã
sấp. Mẫn mắng em như bà mẹ: “Con nít không được nói leo, nhớ chưa?”. Hòa
sợ chị một phép, chỉ dám le lưỡi chữa thẹn. Một chị đằng góc tiếp:

- Hát đi Mẫn, mẹ mày hồi xưa thua bác Sáu cái giọng mà giỏi nhớ câu nhứt.

Mẹ Sáu cầm đèn soi vào nong, giũ giũ mớ chè đã nhũn và ngả sẫm gần như đen, chép miệng:

-
Có đám hát lớn là bả ngồi sau lưng tao nhắc câu, cha, bả nhớ sắp lớp
trong đầu. Mà bả khéo đổi vài ba chữ, chắp câu thành bài thiệt tới lanh.
Bả bày mày nhiều lắm mà, Mẫn?

- Con gái đầu lòng, mẹ cháu tập cho hát ru em hoài. Sau thêm ít bài nữ nhi, than nghèo, vè cá vè chim, có gì đâu?

- Bộ mày không nhập tâm được ít chục câu huê tình á?

Mẫn bắt đầu đạp chè, tủm tỉm, có lẽ ranh ngầm:

- Mẹ cháu nói bây còn nhỏ nghe huê tình hư thân, thứ đó đợi lớn lên không ai dạy cũng thuộc nằm lòng.

Bầy
pháo 105 dưới Chu Lai nổi bắn ào ào. Đạn nổ mé Quảng Ngãi, chắc anh em
vùng Đông Bình Sơn lại làm ăn. Mẫn quay đầu, chăm chú nghe khá sâu, hình
như tìm một tiếng gì khác nữa. Mìn, súng nhỏ, lựu đạn, cối cá nhân,
những thứ xả dồn dồn vào một người bị lộ giữa rào thép gai hay sa vào ổ
phục kích… có phải Mẫn đang lo cho tôi? Út Liềm chưa mang tin về. Tôi
muốn gọi riêng cho Mẫn nghe thôi: “Anh đây, em”. Mẫn sẽ được một đêm ngủ
ngon, không trăn trở. Khốn khổ cái thân tôi. Ra khỏi vòng vây của hơi
xăng, ma dút cháy, tôi càng biết mình quá nặng mùi, và rời bọn Mỹ tồng
ngồng thì cái thói quen chỉnh tề của người lính chủ lực, lại làm chủ tôi
lập tức. Chịu thôi, đành tạm “co thủ” trong góc tối này.

Đáng lẽ
chuồn êm sang nhà chị Biền có cái giếng xây đá ong nước rất ngọt, tắm
giặt, cạo râu quay về ra mắt đồng chí xã đội, tôi lại ngồi im ngắm Mẫn
cho thỏa. Nhớ quá mà. Tại sao hồi mới gặp nhau, tôi chấm bề ngoài Mẫn
chỉ được năm điểm trên mười thôi nhỉ? Bây giờ ít nhất phải được tám
điểm, còn chừa một ít cho đúng cái lẽ nhân vô thập toàn. Càng nhìn càng
ưa, thật chứ. Cả đôi mày rậm đen mà tôi từng chê là Trương Phi cũng góp
sức tạo nên một kiểu đẹp riêng không gì thay được, xin gọi là kiểu Phan
Thị Mẫn, tôi bắt đầu thấy những cặp mày lá liễu sao nhợt nhạt quá. Đôi
chân thon của Mẫn rám đỏ sau mùa gặt, nếu đi đêm hẳn khó làm lộ tiêu cho
tôi như trước, đang ấn trên mớ chè, bắp thịt dìu dịu chuyển dưới da như
trong một điệu múa dẻo.

Chị hàng xóm giục lần nữa. Tôi đợi nghe
Mẫn nhắc cái câu quen miệng: “Mỹ tới bên hông mà còn…” Nhưng Mẫn hơi
giật mình, lúng túng như một cô học trò bị gọi giữa lúc đang nhìn qua
cửa sổ:

- Dạ, em hát bậy thử…

Chẳng nghĩ ngợi hay đằng hắng
dọn giọng gì cả, Mẫn làm luôn mấy câu hò đò đưa. Giọng Mẫn rất ấm và
trong, có lẽ là nữ trung, nhưng Mẫn hát hết tám câu cứ trơn tuột đi như
ngái ngủ ru em. Coi như dở. Đấy nhé, lần đầu nghe Mẫn hát mà tôi đánh
giá được vậy, rõ ra tôi rất công bằng phải đạo. Mẹ Sáu cũng chê thẳng:

- Hát kết mà in thể đọc bài vậy, ai dám kết với mày.

Mẹ
Sáu hát. Mấy chị hàng xóm hát. Út Hòa cũng chen mấy câu quấy về một anh
sợ vợ: thiếp ơi, thiếp đánh làm chi cho đau chàng! Mẫn nhồi chè đều
chân, hai tay tì lên giá, đầu hơi cúi, nghĩ gì đấy. Khi tiếng cười chung
quanh lắng lại, Mẫn từ từ ngửng đầu, tôi bắt gặp ánh chớp ranh mãnh,
rất quen trong mắt cô gái. Mẫn hát chậm:

Trái lòn bon trong tròn ngoài méo

Trái sầu đâu trong héo ngoài tươi

Thương anh em chẳng dám nói cười…

Cũng cái giọng đò đưa ban nãy thôi nhưng sao tha thiết đến day dứt, xốn xang. Những đôi mắt chung quanh quay lại, đăm đăm:

Nước mắt lai láng chùi hoài không ngớt

Trời hỡi trời, sao chẳng bớt nhớ thương

Sợi chỉ hồng em lỡ vấn vương

Gặp anh một bữa nhớ thương ngàn ngày…

Em
hát đấy phải không, em của anh? Hay tất cả những câu hát từ xưa rót vào
tai anh đã kết thành hạt châu trong bình mật ong, thưởng cho anh đêm
nay?

Con sào bịt sắt gác dọc be đã khô. Qua hết thác ghềnh thuyền
xuôi trên mặt lụa của sông Lại hay sông Thu Bồn, quãng dưới. Cô lái đò
nghiêng thân mềm tới trước, đẩy mái chèo êm như chỉ vịn trên giá đạp
chè, bàn chân phải đưa lướt trên sạp ván theo người, và cánh chèo dài
vuốt nước ra sau, không quẫy không xao. Giọng hò lọc qua trăng nước, khi
bay đến những bờ bắp và dâu đã trong vắt lại, đẫm thơm hoa dẻ hoa lài.
Khuya nữa, xa nữa, con thuyền tan vào sương trắng, chỉ còn lời yêu hiện
sóng từ đâu đó tỏa trong khoảng không phớt xanh, chỉ có riêng tôi mới
nhận ra Mẫn… Tôi cố kìm tiếng “em” chớm ngọt trên môi. Chỉ một tiếng kêu
thầm thôi, tất cả sẽ ngưng đọng ngay thành người yêu bước đến bên tôi,
đêm sẽ đen và vắng lại. Đừng gọi, ánh đèn dầu trên mặt Mẫn nổi sáng quá,
xóa hết nét, chỉ còn hai mảng đen của đôi mắt. Hãy để nguyên cho câu hò
từ đôi mắt ấy trào ra, run run:

         Ngó qua chín bãi mười đồng

Biển xanh xanh lắm mà không thấy người

       Mênh mông con nước xa vời

Biết ai còn nhớ những lời ngày xưa

       Trông anh như cá trông mưa

Ngày đêm thổn thức như đò đưa trông nồm…

Tôi
mím môi, nuốt cái gì nghẹn ở cổ. Mẫn đang kể câu chuyện chúng tôi đấy,
từ chỗ ngó ngơ đến một lời gắn bó, rồi những hôm Mẫn nhìn xuống mé Châu
Lai. Không thể tin đấy chỉ là những câu gọt tỉa từ xưa tình cờ đến với
Mẫn, lồng trong giọng hò. Mẫn có thật. Cuộc tình duyên của chúng tôi có
thật. Chiêm bao đẹp không thể kéo dài đến tận hôm nay.

Sợi tóc
mảnh của tiếng ngân cuối cùng bay xuôi gió rung rinh, chìm dần vào đêm
cùng màu. Một chị đằng kia sờ khóe mắt. Cô Rốt Em cầm đuôi tóc đưa lên
miệng cắn. Đợi một lát, Út Hòa khịt mũi, hỏi:

- Sao nữa chị?

- Sao là sao?

- Hát hay mà rầu quá. Thương gì phải la trời cực vậy, mọi bữa chị hát vui hơn.

Mẹ Sáu nhắc, giọng rất trầm, khác mọi khi:

-
Nghe riết, chè chín không hay cứ đạp nát hết, tao bị rồi đó…Hồi con gái
tụi tao cực trần thân, tới bây giờ sướng quá, chẳng biết gì ráo. Chớ bộ
bây là gái đem lòng ưng trai, bây bưng trầu cau đi hỏi chồng à?

- Con trai họ biết chớ. Hả chị Hai?

Mẫn đưa tay vuốt mớ tóc xõa của em gái, nói nửa vui nửa nghiêm mà lại như xin lỗi:

-
Mẹ dặn rồi, em còn nhỏ đừng nghe hát nhơn ngãi, tại bác Sáu bắt chị
hát… Con trai họ biết bụng mình. Chê thì thôi, hễ thương họ cũng thương
gắt em à.

- Thương sao?

- Chà, họ nói … Say em như bướm say
hoa, như ong say mật như ta say mình. Mê em vì nết vì tình… Mà thôi,
đừng nghe chuyện tầm bậy…

- Bậy đâu, hay lắm chị!

- Thôi dẹp, Mỹ nó chực nuốt sống mà ở đó hát tào lao.

Có
lẽ loạt pháo nổ loe lóe ven đường Một nhắc Mẫn nhớ cái Chu Lai. Quái lạ
thằng Mỹ, giữa lúc Mẫn đang mượn lời cũ nói thương tôi, nó cũng sủa vào
phá đám! Mẹ Sáu gật gù:

- Con Hai thiệt tốt giọng, bị cái hát ít
quá, để hư mất uổng. Bây giờ sẵn có câu nào đánh Mỹ cho ra thử coi. Hay
con Hai giỏi chánh trị cứ đặt ra hát, sửa đi sửa lại riết rồi phải hay.
Ào đi cháu!

Tôi phập phồng đợi. Nhưng Mẫn chỉ cười, soi đèn xem
chè, trút mớ chè chín vào cái nia, tay trái rót nước và tay phải vẩy
nhanh vào các ngón cho nước tưới đều. Nia chè ấy đã đầy. Mẫn ém gọn lại,
lấy mấy tàu lá chuối phủ lên trên, ủ một đêm để sáng mai tãi phơi trên
nong.

Mẫn đạp nhả chè cuối cùng và nói bông về tụi Mỹ sợ trâu như
cọp. Phần tôi được mấy phút nhớ cháy bỏng, thế là vừa. Đến lúc này tôi
mới nhận thấy các mẹ các cô làng Cá đen chân khắp lượt, như đi tất đen.
Da người ngấm nhựa chè chát ban đêm, sáng ra ngấm bùn ruộng mà. Chân Mẫn
rách tươm nhiều lần lại lành, tháo băng trắng muốt rồi đỏ dần lên, ngả
nâu với bốn dấu dép cao su hằn rõ, bây giờ đen hẳn trong mùa hè. Hay
nhỉ. Tôi không ngờ hai bàn chân có thể kể nhiều về con người đến vậy.