Phần
9: Lấy sự thành tín để lập thân

Một
người thành thật có chữ tín, tự nhiên sẽ được nhiều người giúp đỡ, có thể giành
được sự tôn trọng và tình bạn từ mọi người.

Thế
nào gọi là thành tín? Thành tín chính là thành thật giữ chữ tín. Thành thật tức
là nói thật, làm những việc thật. Giữ chữ tín chính là tuân thủ lời hứa, thực hiện
lời hứa.

“Dân
vô tín bất lập, gia vô tín bất hòa, quốc vô tín bất hưng”. Thành tín là phạm trù
đạo đức của văn hóa nhân loại, nó là phẩm chất đạo đức quan trọng nhất để làm người,
là cơ sở để một con người sinh tồn và phát triển trong xã hội và cầu nối của một
xã hội hài hòa. Thành tín là bộ phận cấu thành quan trọng không thể thiếu được trong
nhân cách hoàn mĩ của một con người.

Thành
tín là cơ sở xử lí mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, cá nhân và cá nhân. Nhưng
ngày nay, điều vốn luôn được coi là một đạo đức truyền thống kinh điển đang phải
đối mặt với những xung đột và khảo nghiệm trước đây chưa từng có, đồng thời có xu
thế không ngừng phát triển và kéo dài. Nói rằng xã hội đang ở trong cuộc “khủng
hoảng thành tín” cũng không có gì là quá lời.

Rất
nhiều trẻ cũng không thể tránh khỏi cuộc khủng hoảng này. Do chịu ảnh hưởng của
các loại nhân tố xấu, không ít trẻ có quan niệm mờ nhạt về thành tín. Trẻ không
hiểu nhưng lại tỏ ra rất hiểu, sao chép bài tập, copy lúc thi cử, nói dối, lừa dối
thầy cô và cha mẹ, nói nhưng không làm, lấy đủ mọi lí do để trốn học; khi vi phạm
kỉ luật thì có những hành vi như che giấu chân tướng sự việc, thêu dệt nên những
lời nói dối; trước mặt cha mẹ thầy cô hứa rất nhiều lần nhưng luôn không thực hiện.

Cha
mẹ hiện nay chỉ quan tâm đến thành tích học tập của trẻ mà coi thường việc giáo
dục về sự thành thật và chữ tín, đây là vấn đề tồn tại phổ biến trong giáo dục con
cái của rất nhiều gia đình. Rất nhiều cha mẹ dưới sự ảnh hưởng của tư tưởng giáo
dục học để thi, vì muốn trẻ thi vào các trường điểm, thi đỗ các trường đại học lí
tưởng, nên chỉ coi trọng việc giáo dục trí tuệ, mà coi thường việc giáo dục về sự
thành thật và chữ tín. Trẻ không chăm chỉ học tập là vấn đề cha mẹ đau đầu nhất;
điểm số của trẻ là vấn đề cha mẹ quan tâm nhất. Vậy là, “học tập hàng đầu, thành
tích là số một” cũng trở thành mục tiêu duy nhất của trẻ, thành tín hay không thành
tín cha mẹ đều không quan tâm. Thậm chí có một số trẻ vì muốn thỏa mãn ý nguyện
của cha mẹ, lúc thi thì chép bài, thi đạt điểm kém về nhà nói dối hoặc sửa bảng
điểm.

Cuối
thời Tần có một người tên là Quý Bố, luôn luôn giữ lời, uy tín rất cao, rất nhiều
người có tình bạn sâu đậm với ông ta. Lúc đó còn lưu truyền câu ngạn ngữ: “Có 100
lượng vàng không bằng có một lời hứa của Quý Bố” (Đây chính là nguồn gốc của câu
thành ngữ “Lời hứa ngàn vàng”). Sau này, ông ta đắc tội với Hán Cao Tổ Lưu Bang,
bị treo thưởng truy nã. Kết quả là những người bạn cũ của ông ta không những không
bị tiền bạc mê hoặc mà còn đối diện với nguy hiểm chu di cửu tộc để bảo vệ ông ta,
giúp ông ta thoát nạn. Một người thành thật có chữ tín, tự nhiên sẽ được nhiều người
giúp đỡ, có thể giành được sự tôn trọng và tình bạn của mọi người. Ngược lại, nếu
như chỉ ham lợi lộc trước mắt mà mất đi chữ tín với bạn bè, bề ngoài là được lợi,
nhưng thực chất đã hủy hoại danh dự chữ tín của mình, mà điều đó còn quan trọng
hơn vật chất nhiều. Cho nên, mất chữ tín với bạn bè, không khác gì với việc bỏ dưa
hấu nhặt vừng.

Kiến
nghị của Đông Tử dành cho những người cha

1.
Cha mẹ phải dùng hành động của mình để làm gương cho trẻ

Có
phụ huynh dạy trẻ phải chăm chỉ học tập không được ham chơi, nhưng bản thân mình
lại ngày đêm ngồi chơi trên bàn mạt chược; có phụ huynh dạy trẻ phải văn minh, không
được cãi nhau, nhưng giữa cha mẹ lại thường xuyên xảy ra mâu thuẫn, đánh mắng; có
phụ huynh dạy trẻ phải thành thực không được nói dối, nhưng cha mẹ lại thường xuyên
làm những việc giả dối trước mặt trẻ... Những đứa trẻ được giáo dục trong môi trường
như vậy có thể thành thật giữ chữ tín không?

Có
nhiều nhân tố ảnh hưởng đến quan niệm về sự thành thật và chữ tín của trẻ, nhưng
trong đó gia đình đóng vai trò vô cùng quan trọng. Gia đình là trường học đầu tiên
của trẻ, giáo dục gia đình không những là cơ sở giáo dục sự thành tín của trẻ, mà
còn đóng vai trò chủ đạo, những nhân tố khác đều là hỗ trợ, bổ sung. Trường học
và đặc biệt là xã hội đều có những điểm không hoàn thiện, ngoài ra thường có một
số ảnh hưởng tiêu cực. Nếu như coi giáo dục là một cuộc chiến tranh để giành giật
thế hệ trẻ, thì xã hội là chiến trường, trường học chính là trận địa tuyến đầu,
gia đình lại là khu căn cứ. Nếu như khu căn cứ được xây dựng vững chãi - giáo dục
gia đình tốt, thì sẽ bảo đảm và thúc đẩy sự thắng lợi trong cuộc chiến. Cho nên
tăng cường giáo dục lòng thành tín của trẻ phải bắt đầu từ gia đình, bắt đầu từ
chính cha mẹ.

Còn
nhớ khi Y Y 6 tổi, cả nhà chúng tôi đi chơi phố. Lúc bắt xe là dùng thẻ, lúc lên
xe tôi chỉ quẹt hai cái rồi bước vào trong, con gái tôi hét lên trước mặt mọi người:
“Cha ơi, cha không quẹt thẻ cho con!”, “Con còn nhỏ”, tôi giải thích nhẹ nhàng.
“Con đã cao hơn mét mốt rồi”. Lúc đó tôi và tài xế đều không để ý, con gái tôi lại
rất kiên quyết.

Chúng
tôi cùng đo, quả nhiên con gái đã cao hơn mét mốt, thế là tôi quay lại quẹt thẻ
thêm một lần nữa. Sau đó tôi vỗ vai con gái và nói: “Con gái đã lớn rồi. Con là
một đứa trẻ thành thật”.

2.
Chữ tín chính là sợi dây nối quan hệ của người với người

Tất
cả các mối quan hệ giữa con người với nhau đều dùng chữ tín làm cơ sở để bắt đầu
và duy trì. Chữ tín mất đi, mối quan hệ giữa con người với con người cũng đổ vỡ;
không có chữ tín bạn sẽ bị người khác bài trừ trong tất cả mọi trường hợp.

Ở Đức
có một câu chuyện như sau: Một lưu học sinh cho rằng, dưới tàu ngầm không thu vé
nên thường xuyên trốn vé. Đến khi tốt nghiệp, vì bản thân không có chữ tín, nên
dù thành tích học tập có tốt đến đâu thì anh ta cũng không được công ty nào nhận.
Một nhân viên ngân hàng nói rất rõ ràng: “Tôi thà cho những người nghèo thành thực
biết giữ lời vay tiền còn hơn cho những người giàu, không có chữ tín vay, tuy những
người giàu này có khả năng trả tiền dễ dàng hơn”.

Đại
văn hào người Pháp Balzac (1799-1850) từng nói: “Nếu như bạn muốn trở thành một
con người thành công, bạn nhất định phải coi lời hứa là tôn giáo thứ hai, tuân thủ
lời hứa như bảo vệ danh dự của bạn”. Từ đó có thể thấy, thành thực giữ chữ tín có
giá trị tiềm tàng rất to lớn.

Hầu
hết các nhà tâm lí học giáo dục của Đức đều cho rằng, thời kì trẻ 4, 5 tuổi là thời
kì chủ yếu nhất để bồi dưỡng giá trị quan và khả năng phân biệt phải trái đúng sai,
97% phẩm chất tính cách của trẻ được hình thành trong giai đoạn này. Vì thế, trong
hệ thống giáo dục thanh thiếu niên của Đức, gia đình là môi trường quan trọng để
giáo dục đạo đức của con người, cha mẹ là người thầy đạo đức vỡ lòng của trẻ. Luật
giáo dục của Đức quy định rõ, cha mẹ có nghĩa vụ và trách nhiệm giáo dục trẻ. Phụ
huynh ở Đức cũng rất coi trọng việc tạo cho trẻ một không khí chân thành trong gia
đình. Các phụ huynh đều tuân thủ quy tắc đó, giáo dục trẻ thành thật giữ chữ tín,
cha mẹ nhất định phải là tấm gương cho trẻ.

Cũng
là đất nước thất bại trong chiến tranh thế giới thứ hai, ở Nhật Bản, việc giáo dục
sự thành tín xuyên suốt cuộc đời của một con người. Trong gia đình, cha mẹ thường
xuyên giáo dục trẻ “không được nói dối”, đến trường luôn luôn nghe thấy hai chữ
“thành thực”, ở công ty hai chữ “thành tín” là quan niệm kinh doanh phổ biến. Rất
nhiều nội quy ở các trường học đều có hai chữ “thành tín”, như khẩu hiệu giáo dục
của trường trung học Đông Kinh là “Thành thật, cần cù, nhân ái”.

Ở Nhật
Bản, giáo dục về sự thành tín không phải là một câu nói sáo rỗng mà nó được quán
triệt trong cuộc sống của trẻ ở trường học. Các trường ở Nhật Bản có môn đạo đức,
nội dung chủ yếu của môn học này là thành thực, lương thiện, vươn lên, cống hiến,
nhường nhịn, danh dự, chính nghĩa. Trong các trường tiểu học ở Nhật Bản, mỗi người
đều phải có một cuốn sổ tay về đạo đức, được gọi là “Sổ ghi chép của tấm lòng”.
Cuốn sổ tay đạo đức này dùng những ngôn ngữ dễ hiểu để ghi lại các quy phạm đạo
đức, trong đó thành thực là một trong những nội dung quan trọng.

Phụ
huynh chúng ta phải lấy hành động của mình làm gương, tăng cường sự giáo dục về
lòng thành thực đối với trẻ. Phải bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất của bản thân
mình, dạy trẻ đối xử với mọi người bằng tấm lòng thành thực, bằng hành động và lời
nói chân thành, quan tâm đến mọi người, đồng cảm với người khác, luôn vui vẻ giúp
đỡ người khác, nghiêm khắc yêu cầu bản thân nói đi đôi với làm, không được nói dối.
Trên phương diện giáo dục giữ lời, cha mẹ phải luôn đúng giờ, giữ chữ tín, có tinh
thần trách nhiệm, nói phải làm, khi mắc lỗi phải dũng cảm nhận trách nhiệm, biết
sửa sai, cho trẻ một tấm gương chân chính.

Phần
10: Giáo dục bằng hành động có
sức mạnh vô cùng to lớn

Dạy
trẻ bằng hành động sở dĩ có ảnh hưởng to lớn là bởi vì giáo dục bằng hành động có
thể làm cho người học trực tiếp có một ví dụ để mô phỏng.

Giáo
dục bằng hành động tức là thông qua biểu hiện tự nhiên về hành vi và thái độ của
người giáo dục để gây ảnh hưởng đến người khác. Giáo dục bằng lời nói là hình thức
và cách làm phổ biến nhất, là quá trình giáo dục một phía, là sự gợi mở cho trẻ
chủ động trải nghiệm, cảm nhận thế giới, mà trẻ là người bị động gián tiếp tiếp
nhận và đạt được kinh nghiệm.

Bản
chất của việc giáo dục bằng hành động chính là việc lấy mình làm gương, chú trọng
việc dùng hành động thực tế của bản thân để gây ảnh hưởng đến trẻ, hiệu quả của
việc giáo dục bằng hành động cao hơn rất nhiều so với việc giáo dục bằng lời nói.
Giáo dục bằng lời nói có thể làm cho trẻ nhận biết được mấy nghìn chữ, học thuộc
mấy trăm bài thơ cổ, nắm vững một số kĩ năng tính toán..., nhưng những quy phạm
đạo đức, những tình cảm đạo đức, những phẩm chất ý chí, nhân sinh quan, giá trị
quan và thế giới quan có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đối với sự trưởng thành của một
con người thì không thể thông qua việc giáo dục bằng lời nói để đạt được, chỉ có
ảnh hưởng ngầm từ hành động của cha mẹ, thầy cô mới có thể cắm rễ sâu trong tâm
hồn trẻ. Cho nên, chúng ta nói “Giáo dục bằng hành động quan trọng hơn giáo dục
bằng lời nói”.

Người
thầy đầu tiên của mỗi người chỉ có thể là cha mẹ. Bất luận là khi trẻ bi bô học
nói, hay trẻ chập chững biết đi, luôn luôn có tâm huyết của cha mẹ trong đó. Vì
thế, hành vi lời nói của cha mẹ có thể khắc dấu ấn sâu đậm nhất trong tâm hồn ngây
thơ của trẻ. Cha mẹ không chỉ là người thầy đầu tiên của trẻ, mà còn là người thầy
suốt đời của trẻ.

Gia
đình là xã hội thu nhỏ đầu tiên trong quá trình trẻ trưởng thành. Trong gia đình
trẻ học tập, phát triển nhận thức và hành vi. Cử chỉ lời nói của cha mẹ tự nhiên
sẽ trở thành đối tượng để trẻ mô phỏng, đối với trẻ, tấm gương chính là sự động
viên và khích lệ tốt nhất. Mọi người đều rất quen thuộc với đoạn quảng cáo công
ích sau:

Một
người mẹ trẻ dù đã làm việc mệt mỏi cả ngày, sau khi đi làm về vội vàng rửa chân
cho người mẹ già của mình, con trai của chị nhìn thấy, một lát sau, cậu bé khó nhọc
bê một chậu nước đến rửa chân cho mẹ mình.

Tuy
tình tiết của đoạn quảng cáo đơn giản, nhưng nó bao hàm một đạo lí sâu sắc - giáo
dục bằng hành động có tác dụng to lớn hơn giáo dục bằng lời nói.

Kiến
nghị của Đông Tử dành cho những người cha

1.
Giáo dục bằng hành động có sức mạnh vô cùng to lớn

Kêu
gọi hàng ngàn khẩu hiệu không bằng một hành động cụ thể của bản thân. Tôi từng đọc
hai câu chuyện như sau:

Chuyện
thứ nhất: 200 năm trước, có một người Mỹ tên là Janas, người này học rộng tài cao,
rất chú trọng đến việc giáo dục bản thân, cũng rất coi trọng việc giáo dục con cái.
Qua 200 năm, gia tộc của ông ta đã trải qua 8 đời, trong đó, có 13 người làm hiệu
trưởng trường đại học, 100 người từng làm giáo sư ở các trường đại học, 14 người
kiến lập nên các trường đại học và các trường chuyên môn, 18 người trở thành nhà
văn, 1 người làm phó tổng thổng, 2 người làm đại sứ, hơn 20 người là thượng nghị
sĩ, 18 người trở thành tổng biên tập các tòa soạn báo. Trong hai thế kỉ, không một
ai bị bắt giữ, tù tội hay nhận bất kì hình phạt gì.

Câu
chuyện thứ hai: Hơn 200 năm trước ở thành phố New York, có một người nghiện rượu
và cờ bạc, không quản lí giáo dục con cái. Tính đến thời điểm này, gia đình này
cũng đã trải qua 8 đời, trong đó, hơn 200 người đã trở thành hành khất và người
lang thang, có một số người lưu lạc chết nơi đất khách quê người. Trong số con cháu
có 7 người bị án tử hình vì tội giết người, hơn 300 người bị mất mạng hoặc bị tàn
phế vì những bữa tiệc thác loạn.

Từ
đó, có thể thấy, cử chỉ và lời nói của cha mẹ chính là cuốn sách giáo khoa không
có chữ, những thói quen hành vi, những cử chỉ lời nói, những sự tu dưỡng trong cuộc
sống hàng ngày của cha mẹ đều có tác dụng ngầm đối với trẻ.

Tục
ngữ có câu: “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”. Tục ngữ lại dạy: Trẻ là cái bóng
của cha mẹ, cha mẹ là tấm gương để trẻ soi vào; cha thế nào con sẽ thế nấy. Có thể
thấy tầm quan trọng của cha mẹ đối với trẻ. Cho nên, cha mẹ là “mực” hay là “đèn”,
sức mạnh tấm gương của cha mẹ là vô cùng to lớn. Thử nghĩ xem, những người cha,
người mẹ cả ngày đánh mạt chược, uống rượu, uy tín của họ trong mắt trẻ sẽ như thế
nào, khả năng thuyết phục trẻ của họ sẽ lớn đến đâu? Kết quả đương nhiên sẽ là trẻ
không yêu thích học tập và ham chơi.

Gần
đây, trên một số phương tiện thông tin đại chúng đã công bố một số kết quả điều
tra nghiên cứu: Theo thống kê, không ít gia đình tuy có điều kiện sống đầy đủ, vật
dụng gia đình cao cấp, nhưng lại không hề có mùi hương của sách vở trong nhà. Một
nửa trong số những gia đình được điều tra không có phòng đọc sách, thậm chí một
phần tư số gia đình ngay cả giá sách cũng không có. Có cha mẹ chỉ yêu cầu trẻ chăm
chỉ học tập, nhưng lại không yêu cầu trẻ nỗ lực vươn lên, như vậy có được không?
Sống trong môi trường gia đình thiếu văn hóa như vậy, trẻ làm sao có thể tiến bộ
được? Thực ra, trong quy luật trưởng thành của một con người, sự hình thành nhân
cách, tố chất có mối quan hệ trực tiếp với không khí gia đình tốt đẹp.

Nếu
như cha mẹ tự do xem phim, bắt trẻ đóng cửa học bài, trẻ có thể học được không?
Nếu như cha mẹ mải mê đánh mạt chược, chơi trò chơi, nhưng lại bắt trẻ chăm chỉ
học tập, trẻ làm sao có thể nghe theo được? Không khí gia đình không tốt, sẽ có
tác dụng xấu đến quá trình trưởng thành của trẻ.

Muốn
giáo dục trẻ, phụ huynh chúng ta phải biết tự giáo dục bản thân mình, lấy hành động
của bản thân gây ảnh hưởng cho trẻ.

2.
Sức mạnh của tấm gương là vô cùng lớn

Trên
đường phố, một người cha trẻ dắt cậu con trai khoảng 4, 5 tuổi đi dạo chơi. Cậu
con trai mua một que kem, tiện tay vứt vỏ que kem ra đường. Người cha trẻ ngay lập
tức dừng lại, cúi xuống nhặt vỏ que kem, cậu con trai quay lại nhìn cha không nói
gì. Người cha tay cầm vỏ que kem đi về phía trước. “Cha ơi, cha nhặt nó để làm gì?”,
cậu con trai băn khoăn hỏi. Người cha không nói gì tiếp tục đi về phía trước, đi
được một đoạn, nhìn thấy thùng rác, người cha vứt vỏ que kem vào thùng rác, sau
đó nhìn cậu con trai nhỏ. Cậu bé sáng mắt lên và nói: “Cha ơi, con biết rồi, lần
sau con sẽ vứt vỏ kem vào thùng rác”. “Đúng rồi, không chỉ là vỏ kem, mà các loại
rác khác như vỏ hoa quả, giấy bỏ đi, đều không được vứt bừa bãi, bởi nó không những
ô nhiễm môi trường mà còn dễ làm cho người khác giẫm phải và bị ngã”. Người cha
nói một hồi dài. Cậu con trai tin phục gật đầu lia lịa.

Đạo
đức và quy tắc xã hội, người người phải tuân thủ. Trẻ giống như một tấm lụa trắng,
phải nhìn vào việc phụ huynh chúng ta vẽ hoa lên lụa hay là bỏ mặc nó. Nếu như bỏ
mặc nó, thì tấm lụa trắng đó có thể bị bẩn do bị vẽ bừa; nếu như muốn vẽ hoa lên
đó, thì người cha phải lấy mình làm gương. Cho nên, người cha phải chú ý đến lời
nói và hành vi của mình, muốn bồi dưỡng một thế hệ “Tri vinh minh nhục” (biết vinh
biết nhục), phải bắt đầu từ bản thân mình, không ngừng nâng cao tố chất của bản
thân làm tấm gương cho trẻ. “Không tích từng bước, không thể đi được vạn dặm; không
tích từng dòng, không thành biển lớn”. Thử nghĩ xem ngay cả những quy tắc đạo đức
tối thiểu nhất mà con người đó không có thì làm sao có thể đảm nhận trách nhiệm
giáo dục nặng nề của mình đối với thế hệ sau?

Trẻ
luôn luôn chú ý quan sát chúng ta, chúng ta làm gì có sức mạnh to lớn hơn rất nhiều
so với việc chúng ta nói gì. Chúng ta là tấm gương thẳng thắn, trẻ sẽ thành thực;
chúng ta dùng tình yêu để chăm sóc trẻ, trẻ sẽ yêu cuộc đời, yêu thế giới; chúng
ta dễ dàng tha thứ, trẻ sẽ khoan dung; chúng ta dùng nụ cười và đôi mắt sáng để
nhìn cuộc sống, trẻ sẽ lạc quan; chúng ta cảm ơn những lời chúc phúc của người khác,
trẻ sẽ biết ơn; chúng ta sống hòa hảo, trẻ sẽ càng hòa thuận với mọi người; chúng
ta sống có chí tiến thủ, trẻ sẽ nỗ lực vươn lên; chúng ta dũng cảm đối mặt với thách
thức và thất bại, trẻ sẽ học được cách kiên cường sống; hành vi của chúng ta giống
một anh hùng, trẻ sẽ trở thành dũng sĩ...

Giáo
dục bằng hành động sở dĩ có ảnh hưởng to lớn là bởi vì nó có thể là một ví dụ mẫu
để người học mô phỏng bằng hành động, khi người học gặp một sự kiện như vậy, tự
nhiên sẽ làm theo hành vi và thói quen của người giáo dục.

3.
Khản giọng la hét không bằng hành động

Trong
quá trình trưởng thành của trẻ, một hành động hay một lời nói của cha mẹ đều được
trẻ nhìn bằng mắt, ghi nhớ trong lòng. Cha mẹ truyền bá cho trẻ tư tưởng gì, là
một tấm gương như thế nào đối với trẻ, trẻ đều tiếp thu một cách vô điều kiện. Đây
gọi là “Khản giọng la hét không bằng hành động”. Chúng ta quan tâm chăm sóc đến
cha mẹ chúng ta như thế nào, trẻ cũng sẽ quan tâm chăm sóc chúng ta như vậy.

Tôi
thường xuyên đưa vợ con về quê thăm cha mẹ, đương nhiên mỗi lần về đều phải mua
cho cha mẹ những đồ dùng, đồ ăn mà cha mẹ thích, trước khi đi cho ông bà một chút
tiền.

Tôi
sống ở ngoài đã 27 năm, số lần trở về thăm quê là hơn 80 lần, ngay cả khi tôi làm
việc ở Hải Khẩu, Trùng Khánh, Tây An và Hàng Châu, mỗi năm cũng tối thiểu về nhà
một lần. Trong thời gian làm việc ở Trường Xuân, hầu như cách một tháng lại về quê
thăm cha mẹ, có lúc quá bận rộn, liền bảo vợ đưa con về quê thăm ông bà. Cho nên,
Y Y luôn có tình cảm sâu sắc với ông bà nội và họ hàng, đồng thời con đem tình yêu
của chúng tôi dành cho cha mẹ thể hiện với chúng tôi, làm chúng tôi cảm nhận được
tình yêu của con gái dành cho chúng tôi.

Sự
thực chứng minh, cha mẹ có hiếu thảo với cha mẹ của mình hay không sẽ ảnh hưởng
trực tiếp đến thái độ của trẻ. Có một cặp vợ chồng trung niên rất không hiếu thảo
với cha mẹ. Họ đuổi cha mẹ của mình đến ở trong căn nhà nhỏ cũ nát, mỗi bữa cơm
cho cha mẹ ăn những thức ăn thừa bằng một chiếc bát gỗ nhỏ. Một hôm họ nhìn thấy
con trai của mình đang đục đẽo một miếng gỗ, liền hỏi cậu bé đục đẽo cái gì. Cậu
bé nói: “Bát gỗ, đợi khi nào cha mẹ già dùng cho tiện”. Lúc này, cặp vợ chồng trung
niên tự nhiên tỉnh ngộ, đưa cha mẹ về nhà cùng chung sống, vứt chiếc bát gỗ đi,
cho cha mẹ ăn những đồ ăn ngon nhất trong nhà. Dưới sự ảnh hưởng này, cậu con trai
cũng thay đổi thái độ của mình đối với cha mẹ.

Phải
để trẻ trải nghiệm sự vui vẻ mà tình thân đem đến cho mình trong cuộc sống, từ đó
mới có thể phát triển những hành vi tốt, dần dần hình thành thói quen tốt. Tôi luôn
luôn giáo dục Y Y phải chú ý đến một số việc nhỏ cụ thể nhất, ví dụ như quan tâm
đến người khác, giúp người lớn làm việc; thường xuyên gọi điện thoại hỏi thăm ông
bà; cha mẹ đi làm về rót trà cho cha mẹ uống, đấm lưng cho cha mẹ...

Ngoài
việc phải là một tấm gương tốt, thái độ giáo dục trẻ cũng là một hình thức giáo
dục bằng hành động. Có một số người làm cha, cử chỉ lời nói và cách đối xử của họ
với người khác đều rất tốt, nhưng những lỗi sai ngay từ nhỏ của trẻ họ không kịp
thời uốn nắn, dung túng những hành vi không đúng mực đó của trẻ, dẫn đến việc khi
trưởng thành trẻ sống không có quy tắc, buông thả, bướng bỉnh hư đốn. Thực ra dung
túng những hành vi không đúng chính là một sai lầm trong việc giáo dục bằng hành
động.

Sự
vui mừng phẫn nộ của cha mẹ, sự phán đoán giá trị và thái độ đối với sự vật đều
biểu hiện rõ ràng trong hành động của cha mẹ, trẻ sẽ trực tiếp học từ đó. Đặc tính
của nó là copy chứ không chỉ đơn giản là mô phỏng. Trẻ rất dễ dàng tiếp nhận toàn
bộ hành vi cử chỉ thái độ của cha mẹ, vô tình copy lại mà không biết; còn mô phỏng
là thông qua việc học tập có ý thức mới đạt được.

“Bạn
muốn đạt được cái gì như thế nào thì đầu tiên bạn phải trồng nó như thế ấy”. Đây
là câu nói của tiên sinh Hồ Thích, một nhà triết học nổi tiếng. Một người xuất thân
từ nông dân như Đông Tử rất tin tưởng vào điều này vì nó rất phù hợp với quan niệm
nhân quả. Nếu người lớn thiếu ý thức xã hội, mải chơi lười lao động, ham hố lợi
lộc, không chịu học tập, như vậy thế hệ sau sẽ như thế nào đương nhiên có thể dự
đoán được. Vì thế, muốn có một kết quả giáo dục tốt, thì phải giáo dục bằng hành
động của bản thân.