Chương 5

Chúng tôi lại tiếp tục trên đường ra
trận. Nhưng lần này là con đường rẽ ngoặt dẫn tới trận “Quyết chiến chiến lược
- Điện Biên Phủ”.

Trong những ngày nô nức hành quân lên
Tây Bắc, chúng tôi lại được đón nhận thư Bác:

“Thân ái gửi cán bộ và chiến sĩ mặt
trận Điện Biên Phủ.

Thu đông này các chú lại có thêm nhiệm
vụ tiến quân vào Điện Biên Phủ để tiêu diệt thêm sinh lực địch, mở rộng thêm
căn cứ kháng chiến, giải phóng thêm đồng bào còn bị giặc đè nén.”

Bác lại nhắc: “Cần phải giữ quyết tâm
trong mọi hoàn cảnh: quyết tâm tiêu diệt sinh lực địch, quyết tâm giữ vững
chính sách, quyết tâm giành nhiều thắng lợi.” Chưa có thì cần phải xây dựng quyết
tâm, có rồi thì “phải giữ vững”. Quyết tâm không bao giờ thừa đối với một trận
chiến đấu, một chiến dịch nào.

Phải đến chiến dịch này tôi mới nhận
biết thêm tư tưởng quyết tâm của Bác mang tính nguyên tắc cao trong quân đội,
chứa đựng nội dung chỉ đạo cụ thể; đồng thời là cơ sở để ngườị chỉ huy có thêm
sáng suốt, bản lĩnh, xử trí kịp thời, hợp lý các tình huống chiến đấu đặt ra.

Quyết tâm trong tư tưởng quân sự của
Bác thực sự khích lệ chúng tôi trong suốt quá trình chiến dịch.

Hạ tuần tháng 12 năm 1953 từ một địa
điểm giấu quân ở khu rừng thuộc tỉnh Yên Bái, Trung đoàn 209 nằm trong đội hình
Đại đoàn 312 theo đường tắt hành quân liên tục suốt mấy đêm liền mới ra tới ngã
ba Thượng Bằng La - con đường năm xưa đã dẫn chúng tôi đi vào chiến dịch Tây Bắc.
Vừa đặt chân lên mặt đường, bắt gặp ngay cảnh “ngựa xe như nước” của các đoàn
dân công, của các đơn vị hậu cần nườm nượp theo hướng tây mà tiến tới.

Khi hành quân qua Nà Sản thì nỗi hận
trong tôi lại trỗi dậy.

Nà Sản nằm trên đường 41, cách thị xã
Sơn La hai mươi ki-lô-mét về phía tây nam. Trong chiến dịch Tây Bắc Thu Đông
năm 1952 bị ta tiến công tiêu diệt hàng loạt vị trí, số quân sống sót phải rút
chạy, được bộ chỉ huy Pháp tập hợp về đây xây dựng thành tập đoàn cứ điểm lớn gồm
21 đồn bốt, điểm tựa với lực lượng hơn tám tiểu đoàn bố trí theo từng hàng lớp
để đối phó với ta. Tập đoàn này được mệnh danh “pháo lũy” Nà Sản, “công trình
Nà Sản - con đê ngăn sóng” một hình thức phòng thủ mới để đối phó với các cuộc
tiến công của chủ lực ta⁽¹⁾.

(1) Cuối
tháng 11, địch ở Nà Sản có tám tiểu đoàn và tám đại đội bộ binh, một tiểu đoàn
pháo binh, một đại đội công binh, tổng quân số lên tới mười hai nghìn tên.

Cùng với Trung đoàn 102 (đại đoàn
308) đánh Pú Hồng (đêm 30/11) Trung đoàn 174 (đại đoàn 316) đánh Nà Sỉ (đêm 11/12),
Trung đoàn 209 được giao nhiệm vụ diệt Bản Vây. Nhưng chúng tôi chẳng những
không thắng mà còn bị thương vong khá nặng, chỉ vì chúng tôi chưa hiểu đầy đủ
thủ đoạn chiến thuật mới của địch, không tính hết sự phối hợp hỏa lực giữa các
cứ điểm trong cụm cứ điểm. Khi đơn vị bắt đầu nổ súng, phá xong hàng rào xung
phong lên, thì các vị trí khác của địch dồn hết hỏa lực tập trung bắn tới. Lực
lượng xung kích của trung đoàn xông lên mấy lần đều bị hất lại. Cuối cùng phải
rút. Đêm hôm đó, trời rét, trăng lại sáng, chúng tôi rút ra đến đâu địch bắn đuổi
theo đến đấy. Tất cả cơ quan trung đoàn bộ phải đi làm công tác vận chuyển
thương binh. Nhìn bộ đội thương vong, nghĩ đến nhiệm vụ không hoàn thành, tôi
phát khóc, vì thiếu kinh nghiệm để xảy ra thiệt hại như vậy.

Hôm nay hành quân qua Nà Sản, tôi
càng thấm thía lời dạy của Bác trong trận đánh Đông Khê: “Các chú muốn tiêu diệt
địch thì phải có biện pháp đánh bại các thủ đoạn của chúng.”

Sự ân hận đó đã trở thành bài học
trong phương pháp suy nghĩ quyết tâm, xử trí các tình huống đặt ra trong suốt
thời gian tôi tham gia chiến đấu ở mặt trận Điện Biên Phủ với cương vị trung
đoàn trưởng (trung đoàn 209, đại đoàn 312) cùng với các đồng chí Trần Quân Lập
chính ủy, Thăng Bình trung đoàn phó, Chu Phương Đới tham mưu trưởng, Kim Mỹ chủ
nhiệm chính trị.

Trong đợt một của chiến dịch, Trung
đoàn 209 chúng tôi cùng với Trung đoàn 142, sau sáu tiếng tiến công liên tục (từ
17 giờ ngày 13 tháng 3 đến 23 giờ 23 phút cùng ngày) đã san bằng cụm cứ điểm (gồm
ba cứ điểm) Him Lam là trung tâm phòng ngự kiên cố vào bậc nhất của địch ở Điện
Biên Phủ, cách trung tâm Mường Thanh hai ki-lô-mét rưỡi về phía đông bắc. Cùng
với cứ điểm Độc Lập bị diệt đêm 14 tháng 3, ta đã mở thông cửa vào trung tâm tập
đoàn cứ điểm từ phía bắc và đông bắc, uy hiếp sân bay Mường Thanh bắt đầu từ
đây. Nhân đây xin kể một vài chi tiết mà mãi sau này, nhân kỷ niệm ba mươi lăm
năm ngày chiến thắng Điện Biên Phủ, được đọc hồ sơ mới về Điện Biên Phủ của
Mai-kơn Mắc-lia, phóng viên hãng vô tuyến truyền hình Canada CBC, mới rõ lúc ấy
địch còn rất chủ quan ngạo mạn. Theo phóng viên này kể lại: “Ngày 12/3/1954, đại
tá Đờ Cát-xtơ-ri (lúc này chưa được phong tướng) triệu tập các sĩ quan chỉ huy
tới báo động về nguồn tin tình báo khẩn cấp: Cuộc tiến công của tướng Giáp sẽ bắt
đầu vào năm giờ chiều ngày hôm sau. Nhưng các sĩ quan cảm thấy an tâm, chờ điều
sẽ xảy ra, họ đang được tiếp tế tốt, kể cả 49.000 chai rượu vang.

Cuộc đụng độ sẽ thoát ra trước hết khỏi
vòng vây tinh thần vì hình như ở Hà nội bị xáo động hơn là ở đây.”

Đúng là số phận bất hạnh bao giờ cũng
dành cho những kẻ ngạo mạn. Đại tá Pi-rốt chỉ huy pháo binh trong ban tham mưu
của Đờ Cát đã dùng lựu đạn tự sát sau khi được biết cụm cứ điểm Him Lam bị san
bằng trong trận tiến công đầu tiên của đối phương, có pháo binh yểm trợ - điều
mà y khẳng định trước đó là không thể có(!)

Sau chiến thắng Him Lam, Trung đoàn
209 bừng bừng khí thế tin tưởng, phấn khởi. Những bài học nóng hổi của trận
đánh được vận dụng vào đợt hai của chiến dịch. Chúng tôi vui vẻ chấp nhận tư tưởng
“đánh chắc thắng” của trên, ngày đêm xẻ núi thành hào, đắp hầm xây trận địa vững
chắc, tham gia kéo pháo ra rồi lại kéo pháo vào để cho pháo ta đủ sức nhả đạn
vào đầu thù.

Từ cái thế vững chắc đó, Trung đoàn
209 đủ sức hoàn thành nhiệm vụ trước mắt của đợt hai chiến dịch là đánh chiếm cụm
đồi Dl, D2, D3 không cho địch phản kích lấy lại, tạo được cái thế ngồi trên đầu
Đờ Cát-xtơ-ri.

Cuối tháng 4 Trung đoàn 209 được giao
nhiệm vụ đánh chiếm khu vực bàn đạp mở đầu đợt tiến công thứ ba của chiến dịch.

Khí thế của đơn vị đang có đà từ sau
chiến thắng Him Lam, sau nhiều trận bẻ gãy các đợt phản kích của địch định chiếm
lại cụm đồi D, nhưng chỉ huy trung đoàn chúng tôi vẫn thấy lo vì đây là những
trận đánh nhằm kết thúc số phận của tập đoàn cứ điểm, kẻ địch sẽ chống trả quyết
liệt.

Đảng ủy và ban chỉ huy trung đoàn họp
bàn sôi nổi, cuối cùng đều nhất trí phải chuẩn bị tốt cả về tư tưởng và tổ chức
chiến đấu. Tôi xuống hẳn với tiểu đoàn 154 làm nhiệm vụ chủ công để cùng anh em
khẩn trương chuẩn bị, kịp thời cùng anh em bàn cách khắc phục khó khăn nảy
sinh, vì thời gian lúc này đã rất khẩn trương.

Ngày 1 tháng 5 theo kế hoạch đã được
trung đoàn phê chuẩn, tiểu đoàn 154 nổ súng tiến công một trong năm điểm cao
mang tên 505.

Cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt đúng
như dự đoán. 20 giờ 30 phút, tiểu đội đi đầu của đại đội 606 chiếm được bàn đạp
cửa mở, bị hỏa lực địch từ nhiều phía (kể cả pháo ở Hồng Cúm) bắn cản dữ dội;
20 giờ 45 phút trung đội đầu cầu của đại đội này thực hành xung phong. Đây là
trung đội còn lại của đại đội, vì phần lớn những người lọt vào cứ điểm của địch
đều mang thương tích, loại khỏi lực lượng chiến đấu.

21 giờ 27 phút địch lại tổ chức phản
kích. Phần lớn các chiến sĩ đều bị thương nặng, hoặc ù tai, hoặc điếc vì bom đạn
địch.

Chúng tôi vẫn tiếp tục tổ chức chiến
đấu. Đại đội 606 được lệnh dừng lại củng cố rồi lại tiếp tục tiến công; đại đội
618 được trung đoàn đưa từ phía sau lên tăng viện bước vào chiến đấu.

Cửa mở hẹp mà hỏa lực địch tập trung
vào đó để cản ta.

Nhưng tất cả nhanh chóng vận động, vọt
tiến, lọt được vào chiều sâu trận địa địch.

Đến 4 giờ 20 phút, tiểu đoàn 16 diệt
gọn một đại đội địch còn lại, đánh chiếm hoàn toàn điểm cao 505, kết thúc trận
đánh sau nhiều đợt tiến công kéo dài gần mười tiếng đồng hồ.

Đứng trên đỉnh cao 505, 505A mới thấy
hết giá trị của các vị trí này - bằng phẳng, nằm cạnh đường 41, tiếp sau nó là
hàng loạt các điểm cao khác nối nhau: 506, 507, 508, 509 chạy thẳng vào sân bay
Mường Thanh và vào sở chỉ huy trung tâm Mường Thanh không còn xa nữa, mới cắt
nghĩa được vì sao cái giá đắt phải trả khi ta đánh chiếm được 505. Đây là năm cứ
điểm đệm yểm trợ đồng thời là những vỏ thép bảo vệ sở chỉ huy trung tâm.

Ngày 5 tháng 5, trung đoàn lệnh các đồng
chí Nguyễn Cẩm, Trần Quải, tiểu đoàn trưởng và chính trị viên tiểu đoàn 130,
Đinh Đình Sành, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 166, Nguyễn Măng, tiểu đoàn trưởng
tiểu đoàn 154 và một số cán bộ đại đội, trong đó có Tạ Quốc Luật, đại đội trưởng,
Công Bình chính trị viên đại đội 360 lên thực địa bàn kế hoạch tiến công tiếp tục.
Vì đây là trận đánh then chốt nên cũng có mặt đầy đủ các đồng chí trong ban chỉ
huy trung đoàn. Ngay trên trận địa vẫn còn cay nồng mù mịt khói bom, đạn pháo,
đạn súng bắn thẳng của địch từ mọi phía vẫn nổ dữ dội trên nắp hầm, trên miệng
hào giao thông, chúng tôi hạ quyết tâm:

- Bằng bất cứ giá nào cũng phải tiến
công, tranh thủ mọi điều kiện để thực hiện liên tục tiến công.

- Mục tiêu chủ yếu cuối cùng là sở chỉ
huy địch ở trung tâm Mường Thanh.

- Mang cờ “Quyết chiến quyết thắng” của
Bác cắm lên nóc hầm sở chỉ huy trung tâm, bắt sống tướng giặc Đờ Cát-xtơ-ri và
toàn ban tham mưu của y, lập thành tích mừng thọ Bác.

- Nghiêm chỉnh chấp hành chính sách
tù hàng binh.

Đúng là sở chỉ huy trung tâm địch đã ở
trong tầm với, đứng trên điểm cao 505 vừa mới đánh chiếm, nhiều anh em phấn khởi
reo lên: chúng ta sắp sửa “cắt tiết” Mường Thanh đến nơi rồi!

Nhưng chúng tôi thì vẫn lo, vì từ đây
đến đó tuy ngắn nhưng không đơn giản, chỉ một sơ suất trong nắm địch, trong tổ
chức chỉ huy, hợp đồng chiến đấu và tinh thần quyết tâm không được giữ vững,
phát huy, rất có thể gây nhiều chuyện rắc rối.

Thời gian như chậm lại, ai cũng mong
trời chóng tối, vì kế hoạch chiến đấu được quán triệt đến từng chiến sĩ. Chúng
tôi hồi hộp theo dõi mặt trời lặn dần để đến giờ khởi sự.

Đêm nay 6 tháng 5, là một đêm đáng
ghi nhớ đối với Trung đoàn 209, như cái đêm đánh Bản Vây (Nà Sản) trong chiến dịch
Tây Bắc hồi tháng 12 năm 1952 vậy. Nhiệm vụ của trung đoàn là đánh chiếm điểm
cao 507, để phối hợp với các đơn vị bạn nhổ nốt những cái đinh A1, C2. Tiểu
đoàn 130 được giao trọng trách này nhưng đã không hoàn thành do tổ chức hỏa lực
tiến công rời rạc, không kiềm chế được hỏa lực địch, nên bộ đội không xung
phong lên được. Một nguyên nhân không kém phần quan trọng thuộc về tinh thần
trách nhiệm, tác phong của người chỉ huy chúng tôi: đó là việc tổ chức theo dõi
địch không chặt chẽ. Khi giao nhiệm vụ lúc chiều, là đánh địch trong tình huống
không có rào kẽm gai, nhưng tối đến địch cho rải hàng rào kẽm gai bùng nhùng.
Tuy chỉ là loại rào dã chiến, tạm thời, nhưng khi bộ đội ta đánh vào, bị bất ngờ,
phải dừng lại khắc phục bằng cách bộc phá, đội hình bị ùn tắc. Đó chính là lúc
địch có điều kiện tập trung hỏa lực sát thương ta.

Thế là nhiệm vụ tiến công đêm 6 không
thành.

Không ngờ hận Bản Vây lại đến với
chúng tôi!

Ngay đêm hôm đó, Đảng ủy trung đoàn họp,
đề ra biện pháp củng cố trận địa dã chiến đề phòng địch phản kích khi trời
sáng, ổn định tư tưởng bộ đội, giải quyết đưa nhanh thương binh về tuyến sau và
bàn kế hoạch tiếp tục chiến đấu trong tình huống ban ngày.

Nếu chiều hôm trước chúng tôi mong trời
chóng tối, thì đêm nay chúng tôi mong trời mau sáng để trả hận.

Ngày 7 tháng 5, mặt trời vừa ló rạng,
tôi gọi điện lên anh Lê Trọng Tấn, đại đoàn trưởng đề nghị cho tiến công tiếp.

Từ đầu dây bên kia có tiếng anh Tấn:

- Còn đủ sức không?

- Báo cáo, đủ!

Vẫn có tiếng điện sôi qua ống nghe
nhưng không có tiếng nói. Hay là có sự cố. Tôi vẫn áp chặt tai vào ống nghe hồi
hộp chờ đợi. Khoảng năm giây sau lại có tiếng anh Tấn:

- Hoàng Cầm đâu?

- Báo cáo tôi vẫn nghe?

- Cậu gọi thẳng lên Sở chỉ huy chiến
dịch, xin ý kiến anh Văn (tức Đại tướng Võ Nguyên Giáp) vì việc này đại đoàn
không đủ thẩm quyền.

Tôi liền quay điện thoại lên Sở chỉ
huy chiến dịch, thì anh Văn nói là chờ lệnh Tổng công kích, cũng ở hướng ấy, tiến
công một thể.

Tôi bỏ máy xuống. Biết bao giờ mới có
lệnh Tổng công kích, trong khi ở hướng chúng tôi đã có thời cơ?

Cả tập thể ban chỉ huy ngồi quanh máy
điện thoại theo dõi.

Các anh thúc tôi tiếp tục trình bày,
kiên nhẫn nhất định thành công.

Tôi lại gọi điện lên Sở chỉ huy đại đoàn.

- Các cậu có cay cú không đấy? - Anh
Tấn hỏi.

- Báo cáo anh không. - Ngừng lại để lấy
hơi, tôi nói tiếp. - Trận đánh đêm qua không thành do khuyết điểm vì có sơ suất
trong tổ chức hỏa lực, hiện chúng tôi đã có kế hoạch khắc phục.

- Mình đồng ý, nhưng đây là nguyên tắc,
phải xin ý kiến anh Văn, cậu cầm máy chờ nhé.

Giây phút đợi lệnh lúc này sao mà hồi
hộp và căng thẳng đến thế. Vẫn bình tĩnh áp ống nghe vào tai mà tôi thấy toàn
thân nóng ran, bứt rứt như kiến đốt. Dưới khuyết điểm là trên có phần trách nhiệm.
Việc kiểm tra đôn đốc không đến nơi đến chốn, tư tưởng nôn nóng chủ quan, coi
thường phản ứng của địch nên mới đến nông nỗi này.

Tôi cứ triền miên suy nghĩ, tự trách
mình như thế, thì bỗng đầu dây bên kia có tiếng động nhắc máy.

- Hoàng Cầm đấy phải không. - Vẫn giọng
nói quen thuộc của anh Tấn.

- Dạ, tôi vẫn đang chờ lệnh.

- Bộ chỉ huy Mặt trận chuẩn y giờ nổ
súng của trung đoàn, nhưng nhấn mạnh - cần phải chuẩn bị cho tốt, không được bỏ
qua một công việc nhỏ nào có liên quan đến bảo đảm chắc thắng.

Tôi chưa kịp báo cáo tiếp công việc
chuẩn bị, thì anh Tấn lại tiếp:

- Trên sẽ có kế hoạch phối hợp và sẽ
chi viện hỏa lực cho trung đoàn. - Giọng bỗng to lên, anh nhấn mạnh. - Chỉ cần
chúng ta không được chủ quan, gắng chút nữa là mọi việc ổn thỏa. Chúc trung
đoàn thắng lợi.

Phấn khởi và cảm động. Cấp trên không
những chuẩn y kế hoạch tác chiến của trung đoàn mà còn dành năm khẩu pháo chi
viện. Tôi hứa với anh Tấn:

- Báo cáo anh có điều kiện chúng tôi
phát triển qua sông Nậm Rốm, áp sát sở chỉ huy trung tâm Mường Thanh.

- Còn đủ sức không? - Anh Tấn hỏi.

- Dạ, đủ sức. - Tôi hứa.

- Nhớ đảm bảo chắc thắng. - Anh Tấn
ra lệnh.

Bỏ máy nghe xuống tôi thấy mình xúc động,
đầu óc nhẹ nhõm, lâng lâng. Tôi lệnh cho các tiểu đoàn 130, 154, 166 và các đơn
vị hỏa lực gấp rút chuẩn bị nổ súng theo đúng giờ G.

Trận đánh được bắt đầu vào lúc 14 giờ,
mặt trời ngả về tây, cảnh vật trước mặt hiện lên rõ nét.

Trong lúc hỏa lực ta tập trung dồn dập
vào trận địa địch, trung đội trưởng Chu Bá Thi vắt chăn lên hàng rào bùng
nhùng, dẫn bộ binh xung phong, địch bắn cản, ta phải lùi lại. Lần thứ hai, ta
vượt rào vọt tiến, ném thủ pháo vào các ụ súng địch.

Điểm cao 507 bị diệt, số địch còn lại
rút về 508.

Thừa thắng tôi lệnh cho trung đoàn
phó Thăng Bình trực tiếp chỉ huy tiểu đoàn 136 và chính trị viên tiểu đoàn Trần
Quân phát triển đánh chiếm 508, 509 cho đại đội Tạ Quốc Luật nhanh chóng vượt cầu
phao chặn địch không cho chúng rút qua và tiếp viện từ Mường Thanh ra.

Thế là tất cả các cứ điểm bên này
sông Nậm Rốm đã lọt vào tay quân ta. Lúc này khoảng 16 giờ 30 phút. Trời nắng
nóng, tôi phải xoay trần, mặc độc áo lót để chỉ huy đơn vị phát triển vào khu
Mường Thanh.